نشر دانش زبان و ادبیات فارسی متوسطه
آموزش جامع کتب درسی زبان و ادبیات فارسی متوسطه ـ نویسنده: رحیم پورسعیدی 

به دريا شكوه بردم از شبِ دشت              وزين عمري كه تلخِ تلخ بگذشت

به هر موجي كه مي گفتم غم خويش        سري مي زد به سنگ و باز مي گشت

      از دیرباز شاعر وقتی مخاطبی نداشته پدید ه های طبیعی را مخاطب قرار داده است شب دشت نمادی از عمر تلخ است. پس خود شاعر نماد ها را رمز گشایی کرده است. کل شعر اغراق زیبایی از غم شاعر است و اینکه پدیده ها هم رنج من را تاب نمی آورند قدرت بیان احساس شاعر در بیت دوم و ایماژ رفت و برگشت موج بییشتر محسوس است. تشخیص در دو بیت بر زیبایی شعر افزوده است در عین حال شبکه مراعات دریا و موج و صخره جالب توجه است. نیز با توجه به عدم وجود مخاطب می توان گفت که در مصراع چهارم شاعر در نداشتن غمخوار به نوعی مایوس است یا اینکه هیچکس توان شنیدن غم و اندوه شاعر به دلیل شدت و فراوانی آن ندارد.

      با تشکر از جناب آقای محمدعلی بیدلی استاد بی بدیل زبان و ادبیات فارسی که در معنی کردن و تشخیص آرایه های ادبی این دو بیتی مرا یاری فرمودند.

[ یکشنبه ششم شهریور 1390 ] [ 13:33 ] [ رحیم پورسعیدی ]

 دبيران محترم ادبيات فارسي، دانشجويان و دانش آموزان

       از سايت نويسنده ديدن فرماييد. روي نشاني آن در سمت 

چپ همين صفحه ( بخش پيوندها ) كليك كنيد.                                               


      خودآموز تمام دروس زبان و ادبیات فارسی اول تا چهارم متوسطه کلیه ی رشته ها و همچنین خودآموز دروس آرایه های ادبی و عروض و قافیه و تاریخ ادبیات۱و۲ و حل خودآزمایی آنها در قالب نرم افزاری زیبا و قابل نصب روی سیستم آماده شده است. برای دریافت آن با نگارنده تماس بگیرید. کاربرد این نرم افزار برای تدریس در کلاس درس دبیران و همچنین برای مطالعه و آمادگی دانش آموزان و داوطلبان کنکور سراسری می باشد.


   در این سایت برخی خودآموزها را برای مطالعه همکاران و دانش آموزان و دانشجویان قرار دادم. با توجه به اینکه تایپ این خودآموزها به تندی صورت گرفته ممکن است اشتباهات تایپی مشاهده شود ولی در نرم افزار تمام این اشتباهات برداشته و خودآموزها ویرایش شده اند. ضمنا برای دریافت خودآموز هر درس به آرشیو مطالب مراجعه کنید. در پايين صفحه باز شده شماره بندي وجود دارد كه با زدن هر شماره به صفحه ي بعد منتقل مي شويد.

                                                         پورسعیدی                                                

[ یکشنبه ششم شهریور 1390 ] [ 13:31 ] [ رحیم پورسعیدی ]

                         نمونه سؤالات دروس زبان و ادبيات فارسي اول تا چهارم متوسطه

     اين نمونه سؤالات به صورت پرسش و پاسخ است از تمام كتب درسي زبان فارسي و ادبيات فارسي متوسطه و پيش دانشگاهي، براي استفاده ی دبيران محترم جهت طرح سؤال امتحان مستمر و پاياني تدوين شده است. دانش آموزان نيز مي توانند در كنار كتب درسي، براي آشنايي از شيوه ي طرح سؤال، از اين بخش استفاده كنند.

    این بخش را به سفارش و پیشنهاد جناب آقای محمدعلی بیدلی استاد محبوب زبان و ادبیات فارسی تهیه و تدوین نمودم.

                                                                       پورسعیدی

 

[ شنبه پنجم شهریور 1390 ] [ 23:28 ] [ رحیم پورسعیدی ]

                              زبان فارسی 2سال دوم دبیرستان

        الف)ـ زبان شناسی

1ـ زبان و گفتار چه تفاوتي با هم دارند؟

جواب): زبان يكي از توانايي هاي ذهن انسان است حال آن كه گفتار فقط نمود آوايي اين توانايي است.

2ـ فوايد تمايز زبان و گفتار را بنويسيد.

جواب):  الف ـ  اشتباه و خطا در گفتار رخ مي دهد و رفع و اصلاح آن به وسيله ي زبان صورت مي گيرد.

 ب ـ به كمك اين تمايز نشان مي دهيم كساني هم كه به طور مادر زاد يا به سبب تصادف از قدرت گفتار بي بهره اند، به هيچ وجه از نعمت زبان محروم نيستند. مثلا كر و لال ها به  هنگام استفاده از زبان، به جاي نمود آوايي يا گفتار، از نمود حركتي (حركت دست ها و لب ها) كمك مي گيرند.

ج ـ بر اساس اين تمايز نشان مي دهيم كه چرا گوناگوني هاي سبكي و لهجه اي و حتي گويشي به يگانگي زبان آسيب نمي رسانند.

3ـ در استفاده از زبان، افراد كر و لال چه تفاوتي با ديگران دارند؟

جواب): آن ها به جاي نمود آوايي از نمود حركتي استفاده مي كنند.

4ـ .................. يكي از توانايي هاي ذهن انسان است حال آن كه ............. نمود آوايي اين توانايي است.       جواب):   زبان     ــ    گفتار

5 ـ دو كلمه در زبان فارسي مثال بزنيد كه شكل گفتاري آنها با شكل نوشتاري آنها تفاوت داشته باشند. جواب): خواهر   ـ خويش ـ خواستن    يا هر كلمه اي نظير اين

6 ‌ـ چرا گوناگوني هاي سبكي و لهجه اي به يگانگي زبان آسيب نمي رساند؟

جواب): زيرا گوناگوني هاي ياد شده عمدتاً به گفتار مربوط مي شوند نه به زبان .

7 ـ راز اصلي نياز ما به آموختن خط و نوشتار چيست؟

جواب): زيرا گفتار پس از اين كه به شكل نوشتار درآمد بر اثر مرور زمان از شكل گفتاري خود فاصله مي گيرد.

8ـ چرا شکل گفتاری و نوشتاری کلماتی مانند خواهر، خواستار و ... تفاوت دارد؟

جواب):  زيرا زبان پس از آن كه از طريق گفتار به شكل نوشتار در مي آيد، كم كم آن شكل نوشتار از صورت گفتاري خود فاصله مي گيرد و به مرور زمان و در طول قرون ، شكلي متفاوت و مخصوص به خود پيدا مي كند. 

9 ـ  تفاوت زبان و گفتار را با خط و نوشتار بنويسيد؟ چهار مورد ذكر كنيد.

جواب):  1)ـ ما، زبان و گفتار را در خانه و پيشِ خود ياد مي گيريم ولي خط و نوشتار را در مدرسه و نزد معلم مي آموزيم.

2)ـ زبان و گفتار ريشه در ذات و طبيعت انسان دارد؛ حال آن كه خط و نوشتار ذاتي و طبيعي نيست و ريشه در اجتماع و فرهنگ او دارد.

3)ـ سابقه ي زبان و گفتار به ميليون ها سال پيش باز مي گردد ولي خط و نوشتار پديده اي بسيار تازه است و سابقه ي آن به زحمت به ده هزار سال پيش مي رسد.

4)ـ زبان و گفتار يك استعداد طبيعي و خداداي است ولي خط و نوشتار خاستگاه اجتماعي و فرهنگي دارد و ساخته ي خودِ انسان است. 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ  

   10ـ واج های زبان به دو دسته ي .................. و ................. تقسيم می شوند.

جواب): صامت و مصوّت  

 11ـ  واج و هجا را با ذکر مثال تعريف کنيد.

جواب):  واج آوايي است كه مي تواند در يك ساخت آوايي، جانشين آواي ديگري شود و آن ساخت را به ساخت ديگري تبديل كند. مثلاً آواي ‹‹ د ›› كه مي تواند در ساخت آوايي ‹‹ بار ›› جانشين آواي ‹‹ ر ›› شود و آن را به ساخت آوايي ‹‹ باد›› بدل كند. واج هاي زبان با هم تركيب مي شوند و ساخت هايي رابه وجود مي آورند كه به آن ها هجا يا بخش مي گوييم. چنانچه در مثال بالا واج هاي:/ ب/،/ا/،/ر/ با هم تركيب شده اند و هجاي /بار/ را ساخته اند. 

12ـ تفاوت حرف و واج را بنويسيد.

جواب): واج ها آواهاي زبان هستند حال آن كه حروف الفبا نشانه هاي نوشتاري اند

13ـ تعداد هجاها و واج هاي واژه ي آستانه را مشخص كنيد

 جواب): هفت واج ـ سه هجا

 14 ـ از راه جانشين سازي واج ها در ساخت آوايي (جان) دو كلمه ي جديد بسازيد.

جواب):  بار   ـ  جاي  ـ   دار         يا هر پاسخ مشابه ديگر

15 ـ تعداد هجا و واج هاي كلمه ها ي « آموزش » و « كاشانه » را مشخص كنيد.

جواب):  آموزش :  هفت واج و سه هجا ؛      كاشانه: شش واج و سه هجا دارد.

16 ـ در ساخت آوايي « صحن مدرسه» تكيه روي كدام هجا است؟

جواب):  روي هجاي آخر  (سه)

17ـ در ساخت آوايي  « دانشمند » تكيه روي كدام هجاست؟ 

جواب): روي هجاي آخر ( مند ) 

18ـ جايگاه تكيه را در كلمه ي « دانشگاه » مشخص كنيد.

       جواب): تكيه روي هجاي آخر (گاه) قرار دارد.                                                                                                                  

19ـ هجاها و واجهای کلمات ‹‹ آسمان ››  و ‹‹ دانش آموز ›› را معين کنيد.

جواب):  آسمان ، سه هجا دارد:   آ ؛ سِـ  ؛ مان . و شش واج : آ ؛ س ؛ ـِ ؛ م ؛ ا ؛ ن دانش آموز،چهار هجا دارد: دا ؛ نِـ  ؛ شا  ؛ موز. و نُه واج: د ؛ ا ؛ ن ؛ ـِ ؛ ش ؛ آ ؛ م ؛ و ؛ ز

20ـ تعداد هجا ( بخش) و واج های کلمات مقابل را مشخص کنيد.       الف ـ  نوا       ب ـ کشاورز

جواب): الف ـ نوا : دو هجا   نَـ ؛ وا .  وچهار واج دارد: ن ؛ ـَ ؛ و ؛ ا .

  ب ـ كشاورز: سه هجا  كِـ ؛ شا ؛ ورز . و هفت واج دارد: ك ؛ ـِ ؛ ش ؛ ا ؛ و ؛ ر ؛ ز

21ـ تکواژ چيست؟ مثال بزنيد.

جواب):  واحد زباني معنا داري است كه به واحد هاي معني دار كوچك تر بخش پذير نباشد. مانند : ميز ؛ كتاب ؛ احمد

22ـ واژه ي « جوانمردانه » چند تكواژ دارد؟ تكواژ آزاد و وابسته ي آن را مشخص كنيد.

    جواب): شش تكواژ  ـ « جوان » و « مرد» تكواژهاي آزاد ؛  و « انه» تكواژ وابسته است.

23ـ برای هر يک از تکواژهای آزاد و وابسته يک مثال بزنيد.

جواب):   تكواژ آزاد مانند:  باغ ـ  قلم    تكواژ وابسته مانند: ‹ گر› در كلمه ي كارگر

24ـ در کداميک از ساخت واژه های زير، وند اشتقاقی و در کدام يک وند صرفی به کار رفته است؟        سودمند:            سرشناس ترين:              سخن سرايان:              باغبان:   

جواب):  ‹‹ مند ›› در سودمند، وند اشتقاقي.   ‹‹ ترين ›› در سرشناس ترين، وند صرفي   ‹‹ ان ›› در سخن سرايان، وند صرفي     ‹‹ بان ›› در باغبان، وند اشتقاقي

25ـ  نوع ساخت واژه های زير را تشخيص دهيد.

    الف‌ـ روان شناسانه                  ب- شترِگاوپلنگ             ج ـ تراشه         د ـ اشكبوس

جواب):  الف ـ مشتق مركب         ب ـ مركب        ج ـ مشتق       د ـ ساده

26ـ در واژه هاي زير نوع وند را تشخيص دهيد.        الف ـ گفتار       ب ـ مي رود                 

           جواب): الف ـ اشتقاقي        ب ـ تصريفي

27 ـ نوع ساخت واژه هاي زير را تعيين كنيد.

الف ـ شترِگاوپلنگ      ب ـ پوشه      ج ـ سياوش       د ـ سي و سه پل

جواب): الف ـ مركب          ب ـ مشتق       ج ـ ساده              د ـ مشتق مركب

28 ـ در واژه هاي زير نوع وند را تشخيص دهيد.

الف ـ درختان                     ب ـ ورزش

جواب):  الف ـ تصريفي             ب ـ اشتقاقي

29 ـ نوع ساخت واژه هاي مقابل را تعيين كنيد.       الف ـ نوروز          ب ـ شمشاد

                             جواب):  الف ـ  مركب             ب ـ ساده

30 ـ نوع ساخت واژه هاي « خود خواه » و « چهارده ساله » را تعيين كنيد.

جواب):       خود خواه : مركب                  چهارده ساله :  مشتق مركب

31 ـ در كدام يك از واژه هاي زير ، وند اشتقاقي و در كدام وند صرفي به كار رفته است؟     

   الف) ادبي                ب) گل ها         ج) دلسوزي          د) چهره ها

جواب):  الف ) : اشتقاقي            ب) : صرفي       ج): اشتقاقي       د): صرفي

32ـ نقش اصلي ساخت واژه ي اشتقاقي چيست؟

جواب): واژه سازي به منظور هر چه غني تر كردن واژگان زبان و رفع كمبودهاي واژگاني آن .

ب) نگارش

1ـ به چه دليل كاربرد كلمات مشخص شده در جمله ي زير صحيح نمي باشد؟ حروف و نشانه هاي حذف شده را تشخيص دهيد و بنويسيد كه اصلاح شكل اينگونه جمله ها در حوزه ي كدام ويرايش است؟

« پس از فروپاشي سيستم كونيسم شوروي ها مردم اروپاي شرقي كشورهاي مستقل كوچكي را تشكيل دادند.»

جواب):  ـ « سيستم» يك واژه ي بيگانه است و به جاي آن بايد از كلمه ي « نظام» استفاده شود.

 ـ به جاي كلمه ي « شوروي ها» بايد از « مردم شوروي» استفاده شود زيرا « شوروي» يك صفت نسبي از كلمه ي شورا و نام كشور است و جمع بسته نمي شود.

ـ پس از كلمه هاي « كمونيسم» و « شرقي» بايد علامت « ، » ويرگول قرار گيرد.

ـ پس از كلمه ي « مردم» بايد حرف « و » عطف نوشته شود.

ـ شكل صحيح اين جمله بدين صورت است: « پس از فروپاشي نظام كمونيسم، مردم شوروي و اروپاي شرقي، كشورهاي مستقل كوچكي را تشكيل دادند.»

ـ اصلاح شكل اينگونه جمله ها در حوزه ي « ويرايش فني » است.

هر يك از موارد زير در حوزه ي كدام ويرايش است"؟

     الف ـ اصلاح بندها (پاراگراف)        ب ـ پرداختن به جنبه هاي دستوري و نگارشي يك متن       

 جواب):  الف ـ ويرايش فني           ب ـ ويرايش زباني

3ـ متن زير را ويرايش كنيد.

من از نمايشگاه بين المللي كتاب يك دانه ديوان شاعره ي معاصر ايران، پروين اعتصامي را خريدم.

جواب): دانه (جلد)      شاعره (شاعر)

ويژگی های « زبان معيار» را بنويسيد.

جواب) : 1)ـ زبان ملي و رسمي، فرهنگي و علمي، مطبوعاتي و آموزشي كشور ماست.

        2)ـ زبان درس خوانندگان ايراني است.

     3)ـ اين زبان به غير فارسي زبان ها آموزش داده مي شود.

    4)ـ نشانه ها و عناصر محلي، لهجه اي، لغات مهجور فارسي و لغات بيگانه در آن ديده نمي شود.

  5)ـ زبان تثبيت شده  و داراي اصول معيني است.

  6‌)ـ مطابق دستور زبان فارسي معاصر نوشته شده است.

5 ـ طرز بيان و قالب نوشته ي زير را تعيين كنيد.

« هشت و نيم صبح وارد شديم، سلام مأموران دروازه پيش باز خوشي بود. چون از يازده ديشب توي اتوبوس بوديم و پاها آماس كرده .....

جواب):  طرز بيان:  جِِد                   قالب:  سفرنامه

6 ـ  ويژگي هاي زبان محاوره را بنويسيد.

جواب): 1ـ در آن، اركان دستوري جا به جا مي شود.

            2ـ كلمات شكسته مي شود.

            3ـ از لغات، اصطلاحات، امثال و كنايات عاميانه استفاده مي شود.

            4ـ اين زبان، ساده و بي تكلّف و قابل فهم است.

7ـ در چه نوع نوشته هايي مي توان از زبان محاوره استفاده كرد؟

  جواب): در نقل قول هاي نمايش نامه ها و داستان ها

8ـ طرح نوشته چه ويژگي هايي دارد؟

جواب) : الف ـ چارچوب كلي موضوع مورد نظر مارا تعيين مي كند؛

              ب ـ به نوشته ي ما نظم و انسجام مي بخشد؛    ج ـ در سرعت و دقت نگارش مؤثر است؛

                د ـ به ما فرصت مي دهد كه به طور همه جانبه و علمي به موضوع بنگريم.

9ـ فضا سازی يعنی چه؟ چرا شاعران و نويسندگان از اين عنصر استفاده می کنند؟

جواب) : فضا سازي يعني اين كه به فراخور محتواي نوشته، زمينه ي مناسب رواني را در خواننده يا شنونده ايجاد كنيم. شاعران و نويسندگان براي تأثيرگذاري بيشتر، غالباً از عنصر فضاسازي استفاده مي كنند.

10ـ در انتخاب عنوان هاي زير از چه شيوه هايي بهره گرفته شده است؟

الف ـ تنفس صبح         ب ـ روشن تر از خاموش

جواب): الف ـ استفاده از آيه ي قرآن             ب ـ متناقض نما (پارادوكس)

11ـ روش های کلی و عمومی تحقيق را فقط نام ببريد.

جواب) :  1ـ تجربه و آزمايش    2ـ روش مشاهده     3ـ روش پرس و جو    4ـ روش مطالعه

12ـ دو شرط اساسی استفاده از منابع در تحقيق چيست؟

جواب) : 1ـ شناختن منابع  

            2 ـ آشنايي با طرز استفاده از آن ها

13ـ در برگه دان هر کتابخانه چند نوع برگه وجود دارد نام ببريد.

جواب) : سه نوع: 1ـ موضوعي          2ـ به نام مؤلف           3 ـ عنوان كتاب

14ـ براي تحقيق در باره ي مراحل تهيه ي شير پاستوريزه از كدام روش تحقيق استفاده مي شود؟ 

 جواب):  روش مشاهده

15ـ ـ خبرنگار ورزشي براي نظر خواهي در باره ي يك مسابقه ي مهم از چه شيوه اي استفاده مي كند؟          جواب):  پرس و جو (مصاحبه)

16ـ روزنامه نگاران براي تهيه ي گزارش خبري خود از چه روشي استفاده مي كنند؟

 جواب):  روش مصاحبه  ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

17ـ چه چيزی به تحقيق ارزش و اعتبار می بخشد؟

جواب) : شيوه ي درست ارجاع است.

18ـ ساده ترين راه ثبت يافته ها و نکته های مهم به هنگام تحقيق چيست؟   

 جواب): يادداشت برداري

19ـ فهرست ها بر دو نوع است آنها را فقط نام ببريد.

    جواب):  1 ـ فهرست موضوعي       2ـ فهرست راهنما

20ـ هر برگه (فيش) چه قسمت هايي دارد؟  

 جواب): عنوان ـ متن ـ مأخذ

21ـ جوهر تحقيق ........................... و ........................... است.

جواب): ابتكار         و         نوآوري

22 ـ قدم اول در تحقيق و پژوهش كدام است؟

جواب): بهره گيري از منابع

23ـ در تحقيق چه عواملي نقش اساسي دارند؟

جواب): علاقه مندي ـ حوصله ـ دقّت ـ نظم ـ داشتن روش مناسب

24ـ در مقدمه ي يك تحقيق چه نكاتي توضيح داده مي شود؟

جواب): انگيزه و هدف تحقيق ـ ضرورت و اهميت آن ـ شيوه ي كار و برخي نكات ديگر.

25ـ در کتابهای مرجع برای يک واژه چه اطلاعاتی را می توان بدست آورد؟

جواب)معاني گوناگون،املاي درست، تلفظ، ريشه، ارزش دستوري، تعريف يا توصيف، شكل، نام هاي ديگر، گونه ها

26ـ چرا در ميان منابع پژوهشی کتابهای مرجع جايگاه ويژه ای دارند؟

   جواب) : زيرا در كوتاه ترين زمان اطلاعاتي دقيق، جامع و اساسي را در باره ي يك واژه، مفهوم، موضوع، شخص، مكان و ... در اختيار مراجعه كنندگان قرار مي دهند.

27ـ  نقل مطالب از کتاب های مرجع به چند شيوه انجام می پذيرد نام ببريد و يكي را به دلخواه توضيح دهيد.

جواب) : به سه شيوه: 1ـ نقل مستقيم 2ـ نقل با تلخيص 3ـ نقل به مضمون

 در نقل مستقيم، عين متن كتاب مرجع را مي آوريم،

در نقل با تلخيص، متن را خلاصه مي كنيم

 در نقل به مضمون، معني و مفهوم متن را مي نويسيم.

28ـ  هر يك از علامت هاي زير بيانگر چه مفهومي است؟

          الف )  الخ                          ب )  ر . ك

جواب):  الف:   الي آخر                       ب ـ   رجوع كنيد به

29ـ  علامت دو خط موازي || در لغت نامه ي دهخدا و علامت مَد ( ~ ) در فرهنگ معين بيانگر چيست؟

جواب): دو خط موازي || معاني يا كاربردهاي گوناگون كلمه  و علامت مد (~) جلوگيري از تكرار كلمه است.                                  

30ـ علامت اختصاري (ج) بيانگر چيست؟       

 جواب): بيانگر جلد است.

31ـ كاربرد قلاب ‍] [ را در دو فرهنگ معين و دهخدا با يك ديگر مقايسه كنيد.

جواب): در فرهنگ معين ريشه ي يك كلمه و در فرهنگ دهخدا تلفظ صحيح كلمه را نشان مي دهد.

32ـ ويژگی های مقاله ها را بنويسيد.

جواب): 1ـ براي هدف و مقصودي خاص نوشته مي شوند؛

            2ـ از نظمي خاص و طرحي مشخص و سيري منطقي پيروي مي كنند؛

           3ـ ميان بخش هاي متفاوت آن ها هماهنگي و ارتباط وجود دارد؛

           4ـ در آن ها از منابع و مآخذ معتبر استفاده مي شود.

33ـ قسمت هاي تشكيل دهنده ي يك مقاله را نام ببريد.

جواب):  عنوان ـ فهرست مطالب ـ مقدمه ـ متن ـ نتيجه ـ فهرست ها

34ـ شرط اساسی برای نوشتن مقاله چيست؟

جواب): احاطه ي كامل بر موضوع است.

35ـ گام اول در نگارش مقاله چيست؟

 جواب): انتخاب موضوع است.

36ـ حجم مقاله به چه چيزهايي بستگي دارد؟ 

 جواب): موضوع ـ سطح مخاطبان

37ـ مقاله ها از نظر هدف، محتوا و شيوه ي نگارشی به دو دسته می باشند نام ببريد و توضيح دهيد.

جواب) :

 الف: مقاله هاي پژوهشي، استدلالي و علمي كه بر اساس برهان، منطق، تفكر و پژوهش تهيه مي شوند.  

 ب: مقاله هاي تحليلي كه در آن ها نويسنده به تحليل يا تفسير يك موضوع مي پردازد.

38ـ گرد آوري اطلاعات به چه شيوه هايي صورت مي گيرد؟ فقط نام ببريد.

جواب): به3 شيوه:   1ـ مشاهده     2ـ پرس و جو و مصاحبه       3ـ مطالعه و مراجعه به مآخذ و منابع 

39ـ در روش مشاهده، در چه صورتی نتيجه ی تحقيق دقيق تر خواهد بود؟

جواب): چنانچه مشاهده گروهي باشد، نتيجه ي تحقيق دقيق تر خواهد بود.

40 نام گزارش های زير را بنويسيد.

الف) گزارش اجرای عمليات يك ساختمان

ب) گزارش نتيجه ي تحقيقات کارشناس برای تاسيس سازمان

ج ـ گزارش يک بازديد علمی

د ـ  گزارش مأمور بانك از منزل مسكوني براي دادن وام بانكي

جواب) : الف ـ گزارش اجمالي و كوتاه                     ب ـ گزارش مفصّل و بلند 

              ج ـ گزارش دوره اي و مرتب                     د ـ گزارش رسمي و اداري

41ـ در نگارش متنِ گزارش، چه اصولی را بايد رعايت کنيم؟4 مورد را نام ببريد.

جواب): 1ـ آمار و ارقام را به دقت ذكر كنيم   

           2ـ از ذكر جزئيات غير لازم بپرهيزيم

           3ـ در كمال امانت و صداقت و با بي طرفي به نقد و داوري بپردازيم

           4ـ ابعاد و زواياي تاريك موضوع را به روشني بيان كنيم

42ـ از نظر حجم  ، گزارش ها بر چند دسته تقسيم مي شوند؟ نام ببريد.

  جواب): اجمالي و كوتاه        ــ        مفصّل و بلند

43ـ يك گزارش تحصيلي از نظر حجم چگونه گزارشي است؟

جواب): اجمالي و كوتاه

ج) دستور

1 ـ در جمله ي زير، نهاد جدا و نهاد پيوسته را مشخص كنيد.

   روزها پشت سرهم مي گذرد.        جواب): نهاد جدا : روزها      نهاد پيوسته ــَ د

2ـ نهاد جدا و نهاد پيوسته را مشخص کنيد.

     « سخت کوشان از هيچ مشکلی نمی هراسند.»

جواب):  سخت كوشان، نهاد جدا         ــ    ‹‹ ند ›› درفعل مي هراسند، نهاد پيوسته

3ـ در جمله های زير به چه دليل نهاد جدا با شناسه مطابقت نکرده است؟

الف- آقای مدير تشريف آوردند.              ب- کتاب ها از دستم افتاد.

ج- ديشب هيچ يک از ستارگان غروب نکرد.

جواب): الف ـ براي احترام     ب ـ نهاد، غير جاندار است.    ج ـ نهاد، اسم مبهم است.

 4ـ براي جمله ي زير فعل ها را با شناسه ي مناسب بياوريد.

با ديگران چنان رفتار (كردن) كه دوست داري ديگران با تو رفتار (كردن)     جواب): كن  ـ  كنند

5ـ از مصدر « رفتن» جاي خالي را با فعل و شناسه ي مناسب پر كنيد.

الف ـ من و تو ................        ب ـ من با تو.......................      ج ـ او و تو...............   دـ حسين با تو..........

جواب): الف ـ رفتيم          ب ـ رفتم           ج ـ رفتيد         د ـ رفت

6 ـ نهاد جمله ی زير را مفعول قرار دهيد.

       « کودک از خواب بيدار شد.»

جواب):  مادر، كودك را از خواب بيدار كرد.

7ـ با رسم نمودار گروه های تشکيل دهنده ی جمله ی زير و همچنين نقش هر گروه اسمی را مشخص کنيد.               « مادر بزرگ هر روز عصر بساط مختصرش را به ايوان می آورد.        

جواب) لطفاً پاسخ زير را با رسم نمودار بنويسيد: ‹‹ مادربزرگ=نهاد›› و بقيه ي جمله گزاره است . ‹‹ هر روز عصر= گروه قيدي ››   ‹‹ بساط = مفعول ›› ‹‹ مختصر= صفت ››  ‹‹ ش، در مختصرش=مضاف اليه ›› ‹‹ ايوان = متمم قيدي ››

8 ـ برای الگوی مقابل، يک جمله بسازيد.   نهاد+ مفعول+ مفعول+ فعل     

                  جواب):  مادر كودكش را غذا داد

9- با رسم نمودار گروه های تشکيل دهنده ی جمله ی زير و همچنين نقش هر گروه اسمی را مشخص کنيد.              « زبان شناسان زبان را يک نظام می دانند.»

جواب): نمودار را خودتان بكشيد.

 گروه ها و نقش آن ها: ‹‹ زبان شناسان ›› گروه اسمي و در نقش نهاد. بقيه جمله، گزاره است كه اجزاي آن شامل: ‹‹ زبان ›› مفعول . ‹‹ يك نظام ›› مسند . ‹‹ مي دانند ›› فعل . و ‹‹ ند ›› در مي دانند، شناسه

10ـ هر يك از جمله هاي زير چند جزئي است:

الف ـ پرستار بيمار را دارو خورانيد            ب ـ پرنده از قفس پريد

جواب): الف ـ چهار جزئي           ب ـ دو جزئي

11ـ در جمله ي زير،كلمه ي مشخص شده چه نقشي دارد؟

 « شهدا شمع محفل بشريتند.»        جواب):  « شمع » نقش مسند دارد.

12ـ در جمله زير نقش کلمات مشخص شده را بنويسيد.

            احمد   پرنده    را از قفس  تنگ  آزاد کرد.

 جواب): احمد: نهاد           پرنده: مفعول       قفس: متمم قيدي          تنگ: صفت

13ـ از فعل« دارم مي نويسم» با حفظ شخص ، مضارع التزامی و ماضي نقلي بسازيد.

جواب): مضارع التزامي= بنويسم         ماضي نقلي= نوشته ام

14ـ زمان فعل جمله زير را مشخص کنيد.

      « قافله تمدن بشری به کجا دارد می رود؟»

جواب): مضارع مستمر

15ـ نوع فعل وکاربرد آن را در جمله ی زير مشخص کنيد.

    «شايد انسان متمدن امروز، مضرات زياده جويی و خود خواهی را دريافته باشد.

جواب):  ماضي التزامي و از اين فعل براي شك و ترديد و احتمال استفاده مي شود.

16ـ جدول زير را كامل كنيد.

فعل

ماضي نقلي

ماضي بعيد

ماضي مستمر

مضارع مستمر

مضارع التزامي

آينده

پرداختند

 

 

 

 

 

 

جواب): ماضي نقلي :  پرداخته اند

  ـ  ماضي بعيد: پرداخته بودند

 ـ ماضي مستمر: داشتند مي پرداختند

 ـ مضارع مستمر: دارند مي پردازند

 ـ مضارع التزامي: بپردازند

ـ آينده: خواهند پرداخت

17 ـ در فعل خواهيم ديد   فعل كمكي را مشخص كنيد.

جواب): خواهيم

18ـ زمان و وجه فعل را در جمله ي زير تعيين كنيد.

  براي مشكل خود چاره اي بينديش              

 جواب): زمان (مضارع)   وجه: امري

19ـ از مصدر (رسيدن) مضارع التزامي دوم شخص مفرد بنويسيد.       جواب):  برسي

20ـ در جمله ي زير، مصدر داخل كمانك را به فعل مناسب تبديل كنيد.

   « برگ درختان در پاييز ....................................... »  (ريختن)

جواب): (مي ريزد) يا (مي ريزند) مفرد يا جمع هر دو صحيح است.

21ـ  با فعل « بريد» دو جمله بسازيد كه دريكي فعل، ناگذر و در ديگري گذرا باشد.

جواب)  ناگذر:   طناب بريد.                گذرا: پرويز طناب را بريد.

22ـ  جمله ی زير را با توجه به پنج مرحله ي مجهول سازي، مجهول کنيد.

 ملل مسلمان جهان با بيداري خود ديكتاتورهاي ظالم بر كشورهاي خويش را از حكومت كنار مي زنند.

     ـ توجه:  دانش آموز بايد پس از ذكر پنج مرحله ي مجهول سازي، به پاسخ زير برسد: 

                 «  ديكتاتورهاي ظالم، از حكومت كنار زده مي شوند ». 

23ـ جمله ی مجهول زير را با توجه به گروه اسمی داخل پرانتز معلوم کنيد.

        « آيا باز هم شاهکارهايی هم چون شاهنامه ي فردوسی سروده خواهد شد؟ ( ايرانيان)

جواب):  آيا ايرانيان شاهكارهايي هم چون شاهنامه ي فردوسي خواهند سرود؟

24ـ فعل دوخت را مجهول كنيد.       

جواب): دوخته شد.

25ـ گزينه ي « الف» را مجهول و گزينه ي « ب »  را منفي كنيد.

الف ـ نوشته بود             ب ـ داشت مي نوشت

جواب): الف ـ نوشته شده بود               ب ـ نمي نوشت

26ـ گزينه ي « الف » را منفي و گزينه ي « ب » را مجهول كنيد.

     الف ـ برآمد (منفي) ..................            ب ـ ريختند (مجهول) .....................

جواب): الف : برنيامد                  ب : ريخته شدند


ادامه مطلب
[ شنبه پنجم شهریور 1390 ] [ 23:24 ] [ رحیم پورسعیدی ]

                                                 زبان فارسي 1 سال اول دبیرستان

 الف ـ زبان شناسي

1ـ اجزاي سازنده ي نظام زبان در درجه ي اول چيست؟     جواب): نشانه 

2ـ صورت ساده شده ي تعريف زبان را بنويسيد. ( اركان اصلي تعريف زبان را بنويسيد.)

جواب): زبان يك نظام است و كار اصلي آن ايجاد ارتباط ميان انسان هاست و مقصود انتقال پيام از يك فرد به افراد ديگر است.

3ـ در تعريف زبان، مقصود از ارتباط زباني چيست؟

     جواب : در اين ارتباط عمدتاً انتقال پيام از يك فرد به افراد ديگر است.

4ـ در تعريف زبان منظور از نظام چيست؟

جواب: مجموعه ي به هم پيوسته ولي پيچيده اي است كه طبق قاعده از اجزاي كوچك تري ساخته شده است.

5ـ زبان شناسان براي حل مشكل دگرگوني زبان ، چه راه حلي انديشده اند؟ مثال بزنيد.

جواب): عامل زمان را  كه موجب اين دگرگوني است كنار مي گذارند؛ مثلاً زبان فارسي را فقط به صورت امروزي آن بررسي مي كنند؛ از كلماتي نظير همي رفتم و شنيدستم كه شكل قديمي دارند، امروزه استفاده نمي كنند.

6ـ چرا زبان گستردگي دارد؟        جواب): زيرا بايد همه ي جلوه هاي ديگرِ هستي را، در خود بگنجاند ؛ خواه پديده ها و جلوه هاي انساني، خواه اجتماعي و خواه طبيعي.

7ـ براي هر يك از ويژگي هاي زايايي ونابجايي زبان ، يك مثال بزنيد. 

جواب): زايايي : ابرها پاورچين پاورچين وارد شدند .     نابجايي : سخن در باره ي زندگي حافظ    

8ـ مهمترين ويژگي زبان انسان چيست؟   جواب): دو ساختي بودن است.                              

9ـ ويژگي دو ساختي بودن زبان انسان را توضيح دهيد؟ و مثال بزنيد.

     جواب ): در زبان هاي انساني يك بار صداهاي بي معني با هم تركيب مي شوند و ساخت هاي معني دار را مي سازند كه به آن ها نشانه مي گوييم؛ بار ديگر نشانه هاي معني دار با هم تركيب مي شوند و در نهايت، پيام هاي كاملي را مي سازند كه آن را جمله مي خوانيم . مثال: در زبان فارسي ما يك بار صداهاي بي معنيِ « آ » ، « ر »  و « د »  را با هم تركيب مي كنيم و نشانه ي معني دارِ« آرد» را مي سازيم. بار ديگر اين نشانه هاي معني دار را با نشانه هاي معني دارِ « را » و « بيخت » (كه هر دو مثل« آرد » از صداهاي فاقد معني ساخته شده اند) تركيب مي كنيم در نتيجه جمله ي« آرد را بيخت » ساخته مي شود.

10ـ چرا جمله ي « عيد شما مبارك» در حد خود يك نظام است؟

جواب): چون مي تواند در كلّيّتِ خويش دست كم ميانِ دو نفر از افرادِ انساني رابطه برقرار كند و پيامي را در مايه ي شادباشِ عيد از يكي به ديگري منتقل كند.

11ـ با كدام ويژگي زبان، مي توانيم درباره ي « آدم برفي » سخن بگوييم؟

     جواب): ويژگي نابجايي

12ـ به سبب كدام ويژگي از ويژگي هاي  زبان مي توان جملات نا محدود بسازيم؟مثال بزنيد.

جواب): ويژگي زايايي .  مثال : ابرها پاورچين پاورچين وارد شدند .    

13ـ زبان شناسي سنتي را تعريف كنيد.

      جواب): در گذشته زبان را به قصد شناختن خودِ آن مطالعه نمي كردند بلكه هدف از مطالعه ي زبان حفظ كتب آسماني و آثار ادبي از دگرگوني هاي ناشي از گذشت زمان بود يا ايجاد ارتباط ميان اقوام و مللي كه به زبان هاي مختلف سخن مي گفتند، مطالعه ي زبان به اين شيوه را زبان شناسي سنتي مي نامند.

14ـ دستور زبان به چند بخش تقسيم مي شود؟ فقط نام ببريد. جواب): به دو بخش: صرف و نحو   

15ـ وظيفه ي هر يك از دو بخش صرف و نحو را در دستور زبان با ذكر مثال براي هر بخش  بيان كنيد.

جواب):  در بخش صرف به بررسي و طبقه بنديِ نشانه هاي ساده، مثلِ « باغ » يا « ـ بان » در« باغبان »  و مانند اين ها مي پردازند. و از نشانه ها به نام تك واژ ياد مي كنند. آن گاه به چگونگيِ تركيب تكواژها تا حد كلمات مشتق مثل « باغبان »  و كلمات مركب مثل « كتاب خانه » توجه مي كنند.

            در بخش نحو  به شيوه ي تركيبِ انواع كلمات تا سطح گروه يا جمله مي پردازند. آن گاه گروه ها را به انواع گروه اسمي  (مثلِ « اين كتابِ جلد سبز ») ؛ گروه فعلي ( مثلِ « گفته شده بود »)؛ گروه حرف اضافه و غيره طبقه بندي مي كنند. جمله ها را هم به انواعِ جمله ي ساده، جمله ي مركب، جمله ي شرطي، جمله ي امري، جمله ي بياني و مانند اين ها تقسيم مي كنند.

16ـ يك مثال براي ترادف و يك مثال براي تضّمن بنويسيد.

جواب): ترادف : نيك و خوب            تضمن : توپ و فوتبال

17ـ انتقال پيام در چه قالبي صورت مي گيرد ؟       جـــواب :   جمـلـــــــه                       

18ـ رايج ترين تعريف زبان شناسي چيست؟    جواب : مطالعه ي علمي زبان است.   

19ـ زبان شناسي جديد را با چه نام هايي مي شناسند؟    جواب) :   همگاني    و  ساختگرا           

20ـ مطالعه ي صورت هايي نظير « همي رفتم » و « شنيدستم » به كدام شاخه زبان شناسي ارتباط دارد؟ 

  جــواب : زبان شناسي تاريخي        

21ـ عبارت « گفته شده بود » جزء كدام يك از گروه هاي زباني محسوب مي شود ؟ جواب : گروه فعلي     

22ـ به مطالعه ي چه مواردي در نظام زبان « واج شناسي » مي گويند ؟

   جواب: سطحي كه به مطالعه ي صداهاي زبان و قواعد تركيب آن ها به منظور ايجاد ساخت هاي آوايي زبان مي پردازد.

23ـ كدام عامل موجب تحول و تغيير در زبان مي شود؟        جواب : عامل زمــان

24ـ رابطه ي معنايي ميان كلمات زير را بنويسيد .

         الف ـ  بحر و دريا                ب ـ نيك و بد             ج ـ  ورزش ، فوتبال            

        جــواب : الف ـ تــرادف                   ب ـ تضــاد               ج ـ تضمّن

25ـ زبان شناسان مشكل پيچيدگي و گستردگي زبان را چگونه حل كرده اند؟

 جواب: زبان را به چند بخش تقسيم كرده و هر بخش را جدا جدا يا به اصطلاح خودشان در سطحي جداگانه بررسي كرده اند .

26ـ در كتاب زبان فارسي كدام سطح از زبان مطرح شده است؟   جواب : دستــور زبــان

27ـ نمونه ي زير بيانگر كدام ويژگي زبان است ؟ 

       « د» + « و» + « س » + « ت » = دوست            دوستم + را + ديدم = دوستم را ديدم

        جواب : دو ساختي بودن

28ـ منظور از علمي بودن مطالعه ي زبان چيست؟

جواب: منظور آن است كه زبان شناسي مثل همه ي علوم ديگر از روش هاي رايج در تحقيقات علمي استفاده مي كند.

29ـ در زبان شناسي سنتي هدف از مطالعه ي زبان چيست؟

    جواب : هدف از مطالعه ي زبان حفظ كتب آسماني و آثار ادبي از دگرگوني هاي ناشي از گذشت زمان بود يا ايجاد ارتباط ميان اقوام و مللي كه به زبان هاي مختلف سخن مي گفتند.

30ـ رابطه ي معنايي ميان اين كلمات را بنويسيد:   الف ـ  غــم و شــادي     ب ـ  درخــت و جنگــل

             جــواب :    الف ـ تضاد                          ب ـ تضمّن

31ـ عبارت « شكوفه هاي زيباي درخت » جزء كدام يك از گروه هاي زباني محسوب مي شود؟

       جـواب:گـروه اسمـي

32ـ زبان شناسان از نشانه هاي زباني به چه نامي ياد مي كنند؟    جــــواب :  تكـــــواژ

33ـ شكل هاي مختلف يك زبان را فقط نام ببريد.   جواب):  گونه ـ لهجه ـ گويش

34ـ گويش هاي اجتماعي چيست؟

جواب): اين گويش ها، هر يك به طبقه يا قشر اجتماعيِ خاصّي متعلّق است؛ مثل گويش هاي واعظان و بازاريان و غيره.

35ـ نام گويش هاي زير را بنويسيد.

الف ـ گويش واعظان       ب ـ گويش بوشهري و شيرازي         ج ـ گويش دوره ي سامانيان

جواب ):  الف ـ گويش اجتماعي           ب ـ گويش جغرافيايي      ج ـ گويش تاريخي

36ـ ويژگي زباني هر جمله را بنويسيد.

الف ـ  فردوسي بزرگترين شاعر حماسه سراي ايران است        ب ـ باد، باشتاب از سينه ي كوه بالا مي رفت.

ج ـ گل خنديد و جامه دريد.                   د ـ سخن گفتن در باره ي سعدي  

      جواب ) : الف ـ نابجايي                  ب ـ زايايي          ج ـ زايايي           د ـ نابجايي

37ـ نشانه چيست؟ جواب):  نشانه هر لفظي است كه معنايي داشته باشد.(ساخت هاي معني دار را نشانه مي گويند.)

38ـ يكي از دشواري هاي شناخت زبان را نام ببريد.

 جواب): پيچيدگي ـ گستردگي ـ ما مي پنداريم طرز استفاده از زبان را مي دانيم.

39ـ گونه در زبان چيست؟ جواب) : شكل هايي از زبان است كه در جا و موقعيت معيني به كار مي رود.

40ـ گويش در زبان چيست؟

جــواب : گويش به شكلي هايي از زبان گفته مي شود كه علاوه بر تلفظ ، در انتخاب كلمات و قواعد دستوري نيز با هم فرق داشته باشند.

41 ـ  لهجه در زبان چيست؟

جواب): لهجه به شكل هايي از يك زبان گفته مي شود كه فقط در تلفظ با هم فرق دارند.

     ب ـ  نگارش

1ـ انواع نامه ها را بر حسب نگارش و گيرنده ي آن ها بنويسيد.

جواب):  بر دو نوعند: 1ـ نامه هاي رسمي و اداري       2ـ نامه هاي خصوصي و دوستانه                       

2ـ در جمله هاي زير نوع نگارش كدام يك علمي، و كدام يك ادبي است؟ چرا؟

  الف ـ « باران در مجمر سوزان مغرب، چون شراره هاي آتش به نظر مي رسيد.»

  ب ـ« ابر و باران با تبخير سطح آب دريا تشكيل مي شود و به ديگر نقاط كره ي زمين منتقل مي شود

جواب):  جمله ي « الف » ادبي است. زيرا از تشبيه و ديگر آرايه هاي ادبي استفاده شده است.

جمله ي« ب» علمي است. زيرا گفتار آن صريح و بي ابهام است و هر واژه در معني واقعي خودش به كار رفته است.            

3ـ درباره ي «گُل» يك مطلب ادبي ( در دو سطر ) و يك مطلب علمي (حداقل در دو جمله)

     با توجه به توضيح پاسخ سؤال2، دانش آموز بايد به سليقه و دلخواه خود جملاتي بسازد.

4ـ جمله ي زير را كوتاه تر كنيد به طوري كه مفهوم اصلي آن حفظ شود.

   الف ـ « دانشمندان و خردمندان با سعي و كوشش بسيار به هدف و مقصود خويش رسيده اند.»

   ب ـ«‌هركه دركارهاي بزرگ با خردمندان و عقلا مشورت و هم انديشي مي كند، در واقع شريك عقل و انديشه ي آن ها مي شود. »

جواب):  الف ـ دانشمندان با كوشش بسيار به هدف خويش رسيده اند.

 ب ـ هر كه در كارهاي بزرگ با خردمندان هم انديشي مي كند،در واقع شريك انديشه ي آن ها مي شود.           

5 ـ چرا به كار بردن عبارت « نگهبان دين تواند بود » و« از جاي بشد»  در نوشتار امروز نا درست است؟  

جواب): زيرا اين گونه عبارت ها در كتاب هاي قديم و در ادبيات گذشتگان كاربرد داشته و امروزه از اين نوع زبان و ادبيات استفاده نمي شود.

6ـ بين شباهت ها و تفاوت هاي دو امر با كدام يك از راه هاي پروراندن معاني ميّسر است؟ جواب):  مقايسه           

7ـ برابرهاي مناسب واژگان مقابل را بنويسيد:     الف ـ علي هذا :            ب ـ كانديدا

                   جواب):  الف ـ بنابراين                ب ـ نامزد           

8 ـ عام ترين و صميمانه ترين نوع نوشته كدام است؟       جواب): خاطره نويسي            

9ـ پيام هاي تبريك و تسليت جزء كدام يك از انواع نامه محسوب مي شود؟ جواب): نامه هاي رسمي و اداري            

10ـ در توصيف، كدام دسته از جزئيات يك پديده بايد مورد توجه قرار گيرد؟

جواب): به آن دسته از جزئيات بايد پرداخت كه به روشن تر شدن مقصود كمك كند.           

11ـ در عبارت هاي زير ، نشانه هاي مناسب نگارشي را به كار ببريد.

           الف ـ  صاحب نظران آموزشي مي گويند درست نوشتن درست فهميدن است

           ب ـ عوامل مهّم تربيت عبارتند از خانواده مدرسه و  

            ج ـ حضرت علي عليه السلام فرمود آنكه نخواهد آبرويش بريزد از جدال بپرهيزد

جواب): الف ـ  صاحب نظران آموزشي مي گويند : درست نوشتن، درست فهميدن است .

  ب ـ  عوامل مهم تربيت عبارتند از : خانواده ، مدرسه و ...  .

   ج ـ حضرت علي ـ عليه السلام ـ  فرمود: «آنكه نخواهد آبرويش بريزد، از جدال بپرهيزد.»

12ـ جمله هاي عاميانه ي زير را از زبان گفتار به زبان نوشتار بنويسيد.

« فردا صب زود خاركن به جاي اينكه به صحرا بره به قصر حاكم رفت.»

جواب): « فردا صبح زود خاركن به جاي اينكه به صحرا برود به قصر حاكم رفت.»

13ـ براي كاربرد ويرگول(،) نقطه ي ويرگول(؛) خط فاصله (-) مثال بزنيد.

جواب):  به جدول صفحه ي 26 و 27 كتاب مراجعه كنيد.          

14ـ درچه صورت سخن ما صميمي ترخواهد بود؟

جــواب: در صورتي كه به زبان خودماني بيان شود(ساده و بي تكلف)

15ـ در عبارت زير از قرآن كريم از چه شيوه اي براي بيان مقصود استفاده شده است؟

« مثل كساني كه اموالشان را در راه خدا مي بخشند، همچون دانه اي است كه هفت خوشه مي روياند و در هر خوشه اي يكصد دانه و خداوند براي هر كس كه بخواهد چند برابر مي كند .» ( بقره 261 )    جــواب :  مقايسه و تمثيل                                

16ـ يك نامه ي تبريك عيد به برادر بزرگتان كه در شمال زندگي مي كند، بنويسيد.(پاسخ به عهده ي دانش آموز)

17ـ چرا نوشته زير از نظر بيان علمي است ؟

«گونه، به شكل هايي از زبان گفته مي شود كه هر كدام در جا و موقعيت معيني به كارمي رود.

جواب): زيرا هر لفظي در معناي واقعي خودش به كار رفته و از آرايه هاي ادبي و بديعي در جمله استفاده نشده است

18ـ خاطره اي از دوران تحصيل خود را در يك بند بنويسيد. ( پاسخ به عهده ي دانش آموز)

19ـ تصويري از « شب » را كه در ذهن داريد در چهار سطر بنويسيد.                 

20ـ متن زير چه نوع نوشته اي است .

       « آفتاب لب بام بود و هوا گرم گرم . از ديواري كه رو به مغرب بود هُرم آفتاب توي حياط مي زد. بوي گرم خاك نم كشيده، هوا را پر كرده بود .»      جــــواب :  تـــوصيفـــي

21ـ چرا شيوه ي بيان عبارت زير به زبان ادبي است ؟

  « يك تك بوته كوتاه مغيلان وسط يك بيابان دراز ، يك قصيده بلند است.»    '' جلال آل احمد"

        جــواب : چون نويسنده از تشبيه يا واج آرايي يا تكرار يا تناسب ( آرايه هاي ادبي) استفاده كرده است . يا

(چون پيام نوشته به طور غير مستقيم و غير صريح بيان شده است ) يا (چون نويسنده از تصوير معاني ذهني براي بيان

احساس خود بهره برده است.) يكي از اين جمله ها

22ـ مقصود نوشته زير را به طور ساده و كوتاه بنويسيد.

       « علي هذا ، عدم تعادلي كه بين ملل مختلف عالم ار لحاظ درجات تمدن مشهود است ، صرفاً نتيجه مستقيم اختلاف زندگي آن هاست. »          جواب :  تفاوت تمدنها با تفاوت محيط زندگي بستگي مستقيم دارد.

23ـ با استفاده از چه شيوه اي مي توانيم تفاوت هاي دو شعر زير را پيدا كنيم؟

    الف ـ مي خروشد دريا / و زره دور فرا مي رسد آن موج كه مي گويد باز  / از شبي طوفاني/داستاني نه دراز

       ب ـ خيال روي تو در هر طريق همره ماست            نسيم موي تو پيوند جان آگه ماست

           جــواب :  مقـــايســـه                                                                   « حافظ »

24ـ قسمت هاي اصلي متن زير را مشخص كنيد . ( با حذف جزئيات)

« از فردا صبح هر روز ميرزا صادق خان به منزل ما مي آمد، سواره يا پياده با هم به مدرسه

مي رفتيم ،عصر با هم به منزل بر مي گشتيم و تا يكي دوساعت از شب رفته با هم بوديم.»

جــواب: هر روز ميرزا صادق خان به منزل ما مي آمد، تا يكي دو ساعت از شب رفته با هم بوديم .   

25ـ پيام كوتاهي به معلم خود بنويسيد و از او به خاطر زحماتش تشكر كنيد. 

26ـ مقصود از مقايسه دو نمايش نامه ي زير چيست؟

    « نمايش نامه ي « حماسي » صحنه ي حادثه را مجسم مي كند و به تماشاگر تجربه مي آموزد و نمايش نامه ي « درام» صحنه ي حادثه را حكايت مي كند و به تماشاگر معرفت مي بخشد.»        

 جــــواب: بيان شباهت و تفاوت اين دو نمايش نامه .    

27ـ با توجه به اين نوشته: « اسطوره »‌در لغت به معني افسانه و قصه است و در اصطلاح به قصه اي اطلاق مي شود كه ظاهراً منشأ تاريخي نامعلومي دارد.»

    الف ـ به اين نوع نگارش اصطلاحاً چه مي گويند؟     ب ـ مهم ترين ويژگي هاي اين نوع نوشته ها چيست؟  

جــــواب : الف ـ علمي  

                     ب ـ صريح، دقيق و گويا بودن يا (هر واژه در معناي روشن و حقيقي خود به كار رفته است.)    

28ـ يك كوه بلند را در چهار سطر توصيف كنيد. ( پاسخ به عهده ي دانش آموز است.)

29ـ در نوشته ي زير چه عاملي سبب شده است كه مقصود نويسنده به راحتي دريافت نشود؟

   « من براي اظهار اين سِرّ، ‌فصول مشبع انديشيده بودم و آن را اصول و فروع نهاده و ميمنه و ميسره ي آن را به حقوق صحبت و سوابق بياراسته.»      جــــواب: استفاده از كلمات دشوار ( متكلف بودن) 

30ـ دو ويژگي از ويژگي هاي نامه ي اداري و رسمي را بنويسيد.

      جــــواب: خلاصه، صريح و بي ابهام بودن ـ صميمي نبودن و تعارف و درد دل نكردن استفاده از كلمات احترام آميز در شروع و پايان نامه بدون تملق.

31 ـ براي تبديل گفتار به نوشتار چه نكاتي را بايد رعايت كنيم؟

جواب):  از تكرار بپرهيزيم ـ مطالب زايد را حذف كنيم ـ كلمات شكسته به كار نبريم ـ اصل رسايي نوشته را رعايت كنيم

32 ـ خانه و مدرسه را در دو مورد مقايسه كنيد.   ( پاسخ به عهده ي دانش آموز است.)

33ـ آسان ترين و ارزان ترين راه ارتباط چيست؟        ( جواب):  نامه نگاري

34ـ زبان به اعتبار شيوه ي بيان به چند نوع تقسيم مي شود؟ نام ببريد.  جواب):  علمي ـ ادبي            

35ـ غرض از مقايسه چيست؟

 جواب):روشن كردن معني و مفهوم ـ بيان شباهت ها ـ و تفاوت هاي ـ درجات و  ويژگي هاي دو امر است.

36ـ ويرايش تخصصي را تعريف كنيد.    جواب): ناظر بر جنبه ي علمي يا تخصصي اثر است.       

                  ج ـ  دستور زبان

1ـ با فعل « خورانيد» يك جمله بسازيد و اجزاي آن را مشخص كنيد.

جواب): پرستار، بيمار را دوا خورانيد.  پرستار: نهاد؛ بيمار: مفعول؛ دوا : مفعول؛ خورانيد: فعل گذرا    

2ـ نوع فعل هاي زير را از حيث زمان بنويسيد.   الف ـ خريده باشم         ب ـ مي نويسم        

 جواب):  الف ـ ماضي التزامي             ب ـ مضارع اخباري           

3ـ گـذرا يا ناگـذر بودن فعل هاي زير را مشخص كنيد و در صورت گذرا بودن نوع گذراي آن را بنويسيد.   

 الف: او به گذشته ي خود مي نازد.  ب: احمد به مدرسه رفت. ج: شهر تهران بسيار وسيع است                                     

جواب):  مي نازد ؛ گذرا به متمم         رفت ؛ ناگذر            ج ـ است ؛ گذرا به مسند

4ـ  براي نمودار زير يك گروه اسمي مثال بياوريد.

                                                                                                                         گروه اسمي

                                                                                                            صفت مبهم             صفت بياني

                                                                                                                               اسم

                                                                                                    .................                              ...............                       

                                                                                                                           ..................

           جواب): هر انسان عاقل = هر: صفت مبهم   ـ   انسان: اسم   ـ   عاقل: صفت بياني

5ـ با توجّه به متن زير به پرسش هاي آمده پاسخ دهيد.                                                                                                                                               

     « رستم بي درنگ با سپاهي گران به جنگ سهراب رفت، در نخستين روز جنگ كاري از پيش                         نبردند، در روز دوم سهراب از پدر خواست كه از جنگ دست بدارد.»                                                                                                                                                        

             الف ـ « بي درنگ » چه نوع قيدي است؟

             ب ـ هسته و وابسته هاي گروه اسمي « نخستين روز جنگ» را بنويسيد.

             ج ـ يك صفت شمارشي پسين در متن بيابيد.

جواب): الف ـ بي درنگ: قيد نشانه دار  ب ـ روز: هسته ـ نخستين: وابسته ي پيشين(صفت شمارشي) ـ جنگ: وابسته ي پسين    ج) دوم: صفت شمارشي پسين                     

6 ـ نوع هر كدام از حروف (نقش نما) را در اين عبارت بنويسيد. « به او سفارش كردم تا بيشتر تلاش كند.»                                                            

    جواب):  «به» : حرف اضافه         «تا» : حرف ربط وابسته ساز            

7ـ  در عبارت زير ضمير شخصي را به ضمير مشترك تبديل كنيد.

        « حسين با دوستانش به كوهنوردي رفت.»      جواب):  دوستانش: دوستان خود                              

8 ـ كدام يك از اسم هاي زير ساده، كدام مركب و كدام يك مشتق اند؟

    الف ـ دادسرا        ب ـ  دادگاه       ج ـ مداد     دـ پرده    هـ ـ گريه     وـ خريدار

جواب):  الف : مركب     ب ـ مشتق       ج ـ ساده     د ـ ساده     هـ ـ مشتق     وـ مشتق   

9ـ جمله اي بنويسيد كه در آن «سبزي» اسم جنس باشد.  جواب):  مادر از بازار سبزي خريد                  

10ـ كدام يك از اسم هاي زير ساده ، مركب يا مشتق اند؟ 

   الف ـ سيما              ب ـ خنده                     جواب): الف: ساده             ب: مشتق            

11ـ جمع مكّسر واژه هاي زير را بنويسيد

 الف ـ  قلّه      ب ـ دعا      ج ـ ماده         جواب):  الف : قلل      ب :  ادعيه      ج ـ مواد     

12ـ هسته ي گروه هاي اسمي زير را بنويسيد.                 

    الف ـ « همان دو دوست شاعر من»          ب ـ همين داستان شاهنامه             

 جواب):  الف ـ   دوست           ب ـ داستان             

13ـ واژه ي كدام را در دو جمله ي جداگانه،يكبار به عنوان ضمير پرسشي ويكبارصفت پرسشي به كار ببريد.

جواب):  ضمير پرسشي: كدام را مي پوشي؟             صفت پرسشي: كدام لباس را مي پوشي        

14ـ كدام يك از‹‹ صفت هاي شمارشي›› ، پيشين و كدام يك پسين اند؟ مثال بزنيد.

جواب): 1ـ عدد اصلي، مانند دو كتاب ؛ و عدد ترتيبي نوع اول (عدد اصلي+ پسوند ـُ مين) مانند دومين كتاب، ازصفت هاي شمارشي پيشين هستند.  

2ـ عدد ترتيبي نوع دوم(عدد اصلي+ پسوند ـُ م) مانند: كتاب دوم ، از صفت هاي شمارشي پسين است.

15ـ با توجه به متن زير به پرسش هاي آمده پاسخ دهيد.

  « پير مرد با خانواده هر سال تابستان به يوش مي رفتند، اما من مي ديدم كه او در اين سفر هاي هر ساله به جست و جوي تسلّايي مي رفت او دور از هر ادايي به سادگي در ميان ما مي زيست

  الف ـ مرجع ضمير او چيست؟          ب ـ  يك صفت اشاره و يك صفت مبهم در متن بيابيد                                  ج ـ  واژه هاي« تابستان » و « به سادگي » در متن بالا به عنوان قيد به كار رفته است ، نوع آنها را (نشانه دار يا بي نشانه)بنويسيد.  د ـ فعل مي زيست گذرا است يا ناگذر؟      

جواب): الف ـ پيرمرد(نيما)           ب ـ اين : صفت اشاره   ـ   هر: صفت مبهم  

      ج ـ تابستان : قيد بي نشانه    ـ         به سادگي : قيد نشانه دار  ـ            د ـ  ناگذر

16ـ جدول زير را كامل كنيد.

فعل

بن مضارع

صفت فاعلي

صفت لياقت

صفت مفعولي

نوشته بودم

 

 

 

 

جواب): بن مضارع: نويس   صفت فاعلي: نويسنده    صفت لياقت: نوشتني     صفت مفعولي: نوشته

 17ـ صفت عالي ( وابسته ي پيشين) را در يك گروه اسمي به كار ببريد. 

جواب):   محبوب ترين مرد جهان           محبوب ترين: صفت عالي                                                                                                        

18ـ واژه ي « حافظ » را با نقش نماهاي (كسره و حرف ندا) در جمله هاي جداگانه به كار ببريد.

1ـ با كسره : حسين حافظِ تمام قرآن است .   2 ـ با حرف ندا:   اي حافظ تو بزرگترين شاعري!

19ـ نهاد، فعل و شناسه ي جمله ي زيررا مشخص كنيد.

 « دانشمندان ايران در دانش هسته اي پيشرفت جهاني داشتند.»                       

جواب): دانشمندان ايران:  نهاد             داشتند:  فعل          (ـَ ند) در داشتند:  شناسه

20ـ با رسم نمودار درختي اجزاي جمله ي زير را مشخص كنيد.

             « پزشكان ايران براي اولين بار در جهان، واكسنِ ايدز را كشف كردند.»

جواب): رسم نمودار به عهده ي دانش آموز است كه بايد پاسخ زير را در نمودار جاي دهد.

 پزشكان ايران: نهاد ؛  بقيه جمله گزاره است.  اجزاي گزاره:  واكسن: مفعول ـ  ايدز: مضاف اليه. كشف كردند: فعل

21ـ فعل « مي روي » را با حفظ شخص به زمان هاي زير ببريد.

  الف ـ ماضي بعيد:   ب ـ ماضي ساده      ج ـ مضارع التزامي     جواب): الف ـ رفته بودي      ب ـ رفتي   ج ـ بروي

22ـ در جمله هاي زير نام وابسته هاي پيشين و پسين را بنويسيدو هر يك را با پيكان به هسته وصل كنيد.              

 الف ـ احمد كدام درس را بهتر مي داند؟                  ب ـ هيچ سارقي حاضر به اعتراف نشد.                  

  ج ـ  مسلمانان عليه ستم به پا خاستند.                      د ـ ستاره ي درخشان غروب نكرده است.          

  جواب): الف ـ كدام : صفت پرسشي، وابسته ي پيشين و هسته ي آن درس

              ب ـ هيچ : صفت مبهم، وابسته ي پيشين و هسته ي آن سارقي

              ج ـ نشانه ي جمع « ان » در مسلمانان وابسته ي پسين و هسته ي آن مسلمان

              د ـ درخشان : صفت بياني از نوع فاعلي، وابسته ي پسين و هسته ي آن ستاره

توضيح: با توجه به پاسخ ها: دانش آموز بايد وابسته ها را به هسته ها با پيكان وصل كند.

23 ـ در جمله هاي زير به جاي ضمير مشترك ، ضمير شخصي بياوريد و بالعكس.

   الف ـ علي هديه ي دوستش را پذيرفت .        ب ـ حسين نامه ي خود را با پست فرستاد.

   ج ـ به دوستانتان احترام بگذاريد.              د ـ سربازان فرمانده ي خود را اطاعت مي كنند.

جواب): الف ـ دوست خود       ب ـ نامه اش       ج ـ دوستان خود       د ـ فرمانده شان

24 ـ قيد ها را در جمله هاي زير شناسايي كنيد و نوع هر يك را بنويسيد.

    الف ـ هرگز از ناملايمات نهراسيد.         ب ـ انسان دانا در حقيقت همان انسان رستگار است.

جواب): الف ـ هرگز : قيد مختص (بي نشانه)    ب ـ در حقيقت : نشانه دار

25ـ حروف ربط وابسته ساز و هم پايه ساز را در جمله هاي زير مشخص كنيد.

 « حسين دانشجو است اما پس از درس تحقيق مي كند . اگر اين چنين ادامه دهد محقق خواهد شد و ديگران مي توانند تحقيقاتش را مورد استفاده قرار دهند . وي چون پشتكار دارد بي شك موفق خواهد شد.»

جواب):    اما : هم پايه ساز    ـ   اگر : وابسته ساز    ـ   و : هم پايه ساز   ـ   چون : وابسته ساز

26ـ دو جمله بنويسيد كه واژه ي« لباس»در يكي به صورت اسم جنس و در ديگري شناس به كار رفته باشد.

جواب): اسم جنس : از فروشگاه لباس خريدم            شناس: لباس را از فروشگاه خريدم

27ـ كدام يك از اسم هاي زير ساده ، مركب يا مشتق اند؟

           الف ـ پلكان            ب ـ دادرس              جواب):  الف ـ مشتق           ب ـ مركب

28ـ جمع مكّسر واژه هاي زير را مشخص كنيد.

            الف ـ كاسب             ب ـ زمان                جواب):  الف ـ كَسَبه          ب ـ ازمنه


ادامه مطلب
[ شنبه پنجم شهریور 1390 ] [ 23:19 ] [ رحیم پورسعیدی ]

معني و مفهوم شعر ونثر

      شعر و نثر زير را به فارسي روان امروزي بازنويسي كنيد.

1ـ بهر خر گيري برآوردند دست           جدّ جد، تمييز هم برخاسته است

معني: براي گرفتن خر، به طور جدّي دست به كار شده اند. و نيروي تشخيص هم ندارند.

2ـ توانگر زاده اي ديدم بر سر گور پدر نشسته و با درويش بچه اي مناظره در پيوسته كه صندوق تربت پدرم سنگين است و كتابه رنگين و فرش رُخام انداخته و خشت زرّين در او ساخته.

    معني: فرزند يك ثروتمندي بر سر قبر پدرش نشسته بود و با فرزند يك فقيري بحث مي كرد كه قبر پدر من از جنس سنگ است و نوشته اش رنگارنگ و سنگ فرش آن از سنگ مرمر و خشتي از طلا در آن ساخته شده است.

 

3ـ آب مي زد بانگ، يعني: « هي، تو را            فايده چه زين زدن خشتي مرا؟»

    تشنه گفت: « آبا، مرا دو فايده ست            من از اين صنعت ندارم هيچ دست»

معني: آب صدا مي زد كه « آهاي، از اين كه خشت به من مي زني چه سودي مي بري؟»

      تشنه (سالك) گفت: « اي آب، براي من دو فايده دارد و من از اين كار دست برنمي دارم و ترك نمي كنم.»

4ـ اي عزيز، اين حديث را گوش دار كه مصطفي ـ عليه السّلام ـ گفت: مَنْ عَشِقَ و عَفَّ ثُمَّ كَتَمَ فَماتَ، ماتَ شَهيداً.

    معني: اي عزيز، اين حديث را بشنو كه حضرت محمد ـ عليه السلام‌ ـ فرمود: هر كه عاشق شود و آن گاه عشق پنهان دارد و بر عشق بميرد، شهيد باشد.

5 ـ عشق با سرْ بريده گويد راز           زان كه داند كه سر بُوَد غمّاز

  معني: عشق با كسي كه سر خود را در راه معشوق داده است سخن مي گويد، زيرا كه مي داند كه سر، سخن چين و افشاگر رازها است.

6 ـ خطّه ي خاك، لهو و بازي راست        عالَم پاك، پاك بازي راست

 معني: اين دنياي خاكي، براي بازي و خوش گذراني است. اما عالَم پاك و الوهيّت، براي فدا كردن جان خود در راه عشق است.

7ـ بر ريگ صحرا با اباذر پويه كردم           عمّار وَش چون ابر و دريا مويه كردم

معني: من همراه ابوذر بر روي ريگ هاي صحرا دويدم و با او تبعيد شدم و مانند عمّارياسر مثل ابر و دريا گريستم.( فقط ابوذر تبعيد نشد، در حقيقت من(امام حسين) يا بشريت هم تبعيد شد)

8 ـ من تلخي صبر خدا در جام دارم           صفراي رنج مجتبي در كام دارم

معني: من تلخ كامي صبر كه مظهر صبر خدا (حضرت علي) است در كام خود دارم. من تلخي رنج و زهري را كه امام حسن مجتبي(ع) داشت در كام خود دارم.

9ـ آه ، اي مرگ تو معيار! / مرگت چنان زندگي را به سُخره گرفت / و آن را بي قدر كرد / كه مردني چنان / غبطه ي بزرگ زندگاني شد.

معني: آه اي كسي كه مرگِ تو معيار و محك حقّ و باطل شد. مرگ تو آن چنان زندگي را مسخره كرد و آن را بي ارزش كرد كه زندگي با آن همه عظمت، به مردن تو غبطه خورد.

10ـ مظلومِ كوچك من/ با نان بيات شبانه/ چاشت مي كرد

 معني: اين شهيد مظلوم كوچك من، با نان مانده ي شب صبحانه مي خورد. ( كنايه از فقر و قناعت است)

11ـ خدا تقدير اين گونه رقم زد.

معني: خدا سرنوشت را اين گونه نوشت.

12ـ اين دو برادر، پاي در يك كفش كردند.

معني: اين دو برادر، اصرار و پافشاري كردند.

13ـ كاهش جان تو من دارم و من مي دانم        كه تو از دوري خورشيد چه ها مي بيني

معني: اي ماه، همان گونه تو در حال كاهش(هلالي شدن) هستي، من نيز رو به نقصان هستم و مي دانم كه تو به خاطر دوري از خورشيد(معشوق خود) چه رنجي مي كشي.

14ـ شهريارا اگر آيين محبّت باشد          چه حياتي و چه دنياي بهشت آييني!

معني: اي شهريار، اگر آيين عشق و محبّت وجود داشته باشد، چه زندگي و چه دنياي بهشت گونه اي خواهيم داشت.

15ـ پرونده تصريحي نداشت.

معني: پرونده روشن نكرده بود.

16ـ سنگين و با شكم برآمده دراز شده بود.

معني: با هيكل سنگين و با شكم بزرگ روي تخت خوابيده بود.

17ـ خودم را به عنوان او دَمِ چك گرفتم.

معني: خودم را به او نزديك كردم تا به من سيلي بزند( كنايه از اينكه خود را مقصّر دانستم)

18ـ به صَرافت افتادم.

معني: به فكر افتادم، انديشه و قصد انجام كاري كردم.

19ـ و صداي باد هر لحظه دل گزنده تر/ و در صداي باد بانگ او رهاتر،/ از ميان آب هاي دور و نزديك،/ باز در گوش اين نداها،/ « آي آدم ها !»

معني: و صداي باد هر لحظه دل گزنده تر و در صداي باد، صداي او بلندتر است، از ميان آب هاي دور و نزديك، باز هم اين صداها به گوش مي رسد: « آي آدم ها»

20ـ نموده در پس كُه آفتاب، تازه غروب           سواد شهر ري از دور نيست پيدا خوب

معني: آفتاب، تازه در پشت كوه غروب كرده است و محله ها و حوالي شهر ري از دور به خوبي پيدا نيست.

21ـ در پيشگاه اهل خرد نيست محترم           هر كس كه فكر جامعه را محترم نداشت

معني: در نزد دانايان و خردمندان، هركسي كه فكر مردم جامعه را محترم نشمارد، قابل احترام نيست.

 

22ـ با آن كه جيب و جام من از مال و مِيْ تهي است     مار را فراغتي است كه جمشيد جم نداشت

معني: با آن كه جيب من از مال، و جام من از شراب خالي است، اما آسايش و آرامشي دارم كه جمشيد نداشت.

23ـ طوبي و سِدره گر به قيامت به من دهند        يك جا فداي قامت رعنا كنم تو را

معني: اگر در قيامت تمام نعمت هاي بهشت يا شادي هاي بهشت را به من بدهند، همه را فداي قامت زيباي تو مي كنم. ( من فقط تو را مي خواهم)

24ـ همچو اَنعام تا كي از خور و خواب         نوبت فاتحه است و اَلاَنعام

معني: تا كي مانند چارپايان بايد خورد و خوابيد! نوبت خواندن سوره هاي حمد و انعام است.

25ـ عمر كوته بين و اميد دراز

معني: عمر كوتاه و آرزوي طولاني انسان را ببين.

26ـ خلد گر به پا خاري، آسان برآيد          چه سازم به خاري كه در دل نشيند

معني: اگر خاري به پا فرو رود، آسان بيرون مي آيد، اما با خاري كه در دل فرو رود( غم عشق معشوق) چه كنم، زيرا كه به آساني بيرون نمي آيد.

27ـ غرض كه جناب مولانا صله ي شعر از جانب اشرف نيافت.

معني: خلاصه جناب محتشم كاشاني جايزه اي از طرف شاه عباس دريافت نكرد.

28ـ اي دفترحسن تو را فهرست خط و خال ها        تفصيل ها پنهان شده در پرده ي اجمال ها

معني: اي خدايي كه خط و خال ها (آثار و پديده هاي آفرينش) فهرست و نشاني هايي از جمال و كمال تو هستند. مسائل مهم و كلي در پشت اين خلاصه ها پنهان شده است.

29ـ ساقي و مطرب و مي جمله مهيّاست ولي        عيش بي يار مهيّا نشود ياركجاست

معني: تمام وسايل عيش و نوش حاضر است اما زندگي و خوشي بدون يار مهيّا نمي شود.پس يار كجاست!

30ـ هر كه به طاعت از ديگران كم است و به نعمت بيش، به صورت توانگر است و به معني درويش.

معني: هركسي عبادتش از ديگران كم تر است و ثروتش بيشتر، در ظاهر توانگر است و در باطن فقير است.

31ـ كريمان را به دست اندر، درم نيست        خداوندان نعمت را كرم نيست

معني: بخشندگان پولي در دست ندارند و ثروتمندان هم بخششي ندارند.

32ـ بر ديده ي من خندي كاين جا زچه مي گريد     گريند برآن ديده كاين جا نشود گريان

معني: با تمسخر به من مي خندي كه چرا در اينجا گريه مي كنم. بر آن چشمي كه اين جا گريه نكند بايد گريست.

33ـ من او را با سررشته ي راستي افكنم تا از موضع اين غلط متنبّه شود و بداند كه قرعه ي آن فال بد، به نام او گرديده است و حواله ي آن به من افتاده.

معني: من او را به راه راست هدايت مي كنم تا به اشتباه خويش پي ببرد و بداند كه قرعه ي آن فال بد، به نام او افتاده و آن را به من نسبت داده است.

34ـ چون امير، نصر بن احمد، مهرگان و ثمرات او بديد عظيمش خوش آمد.

معني: چون امير، نصربن احمد، مهرگان و ميوه هاي آن را ديد خيلي خوشش آمد.

35ـ سخن با پيران به گزاف مگوي كه جواب پيران مُسكّت باشد.

معني: با پيران با بي احترامي سخن مگوي زيرا كه پاسخ پيران خاموش كننده است(دندان شكن است)

36ـ همسايه گفت: درزي نيز در كوزه افتاد.

معني: همسايه گفت: خياط نيز مُرد.

37ـ سطيح بر شُرُف مرگ بود و اندر حال خويش افتاده بود.

معني: سطيح كاهن نزديك به مرگ بود و در حال جان كندن است.

38ـ اندر همه ي آتشكده ها آتش بمرد.

معني: در همه ي آتشكده ها آتش خاموش شد.

39ـ هواي روشن از رنگش مغبّر گشت و شد تيره          چو جان كافر كشته زتيغ خسرو والا

معني: هواي روشن از رنگ آن ابر، غبارآلود و تيره شد. همانند جان كافري كه با شمشير سلطان محمود غزنوي گرانمايه كشته شده باشد.

40ـ الهي سينه اي ده آتش افروز       در آن سينه دلي وان دل همه سوز

معني: خداوندا سينه اي به من بده كه در آن آتش عشق فروزان باشد و درون آن سينه دلي قرار بده كه داراي سوز عشق به تو باشد.

41 ـ حيران اطوار خودم، درمانده ي كار خودم            هر لحظه دارم نيتي چون قرعه ي رمال ها

معني: از حالات مختلف و كارهاي خود حيرت زده و سرگردانم همان گونه كه قرعه ي رمال ها با تناسب افرادي كه مراجعه مي كنند، تغيير مي كند، نيت من هم لحظه به لحظه در حال دگرگوني است.

42ـ تو هم اي باديه پيماي محبت، چون من             سر راحت ننهادي به سر باليني

معني:اي ماه،اي بيابانگرد عاشق (اي آنكه جام عشق نوشيده اي)تو هم مثل من هرگزآرامش نيافته اي.

43ـ آب آتش فروز عشق آمد                 آتش آب سوز عشق آمد

معني: عشق مانند آبي است كه آتش را شعله ور مي كند و مانند آتشي است كه آب را مي سوزاند    (و يا عشق قادر است خرق عادت و اعجاز كند.)

44ـ دل من حالت پروانه دارد        به آتش سوختن پروا ندارد

معني: دل من مانند پروانه است كه بيمي از سوختن ندارد.

45ـ پس مملكت نوشروان برسد و اين پيامبر به بلاغت رسد.

معني: سپس حكومت انوشيروان به پايان مي يابد و حضرت محمد(ص) به پيامبري و رسالت مي رسد.

46ـ درويش را دست قدرت بسته است و توانگر را پاي ارادت شكسته.

معني: درويش و فقير توان كمك ندارد ولي ثروتمند قصد بخشش ندارد.

47ـ پينكي سحرهاي رمضان است كه خبط و خطا در تحريرات مي شود

معني: چرت سحرهاي رمضان است كه باعث خطا در نوشته ها مي شود.

48ـ با كر و فر بسيار، بناي لُند لُند را نهاد

معني: با شكوه و عظمت فراوان شروع به غُرولُند كرد.

49ـ طوبي و سدره گر به قيامت به من دهند            يك جا فداي قامت رعنا كنم ترا

معني: خدايا اگر شادماني و نعمت هاي بهشتي را در قيامت به من بدهند، به يك باره آن ها را نثار جمال دلجوي تو خواهم كرد

50ـ اي دفتر حسن ترا فهرست خط و خال           تفصيل ها پنهان شده در پرده ي اجمال ها

معني: اي خدايي كه آثار و پديده هاي آفرينش فهرست و نشانه هايي از جمال و كمال تو هستند و در چهره ي آفريده هايت مي توان جمال تو را ديد

51ـ روزي كه در جام شفق مل كرد خورشيد               بر خشك چوب نيزه ها گل كرد خورشيد

معني: در روزي كه خورشيد با غروب خود شفق را گلگون كرد(خورشيد غروب كرد) سر امام حسين(ع) بر روي نيزه ها درخشيد

52ـ دلبر جان رباي عشق آمد                   سر بر و سر نماي عشق آمد

معني: عشق محبوبي است كه دل ها را به خود جذب مي كند و عاشق سر باخته را سر نما و سرور مي سازد

53ـ مرا بدان اذلال و استهانت، چرا دور فرمودي كردن

معني: چرا فرمان دادي مرا با خواري و توهين دور كنند؟

54ـ رانين و موزه تا دو فرسنگ در پي امير بردند و وي عنان تا بخارا هيچ بازنگرفت

معني: شلوار چرمي و كفش امير را تا دو فرسنگ به دنبال او بردند و او تا بخارا اصلا توقف نكرد

55ـ پيش از ظهرها صداها را درهم اندخته، با غريو ولوله، جارچي اشتهار معلم خود مي گرديدند

معني: قبل از ظهرها، بچه ها هم صدا با هم با فرياد و غوغا شهرت معلم خود را به گوش همگان مي رساندند

56ـ اين جوجه فكلي و جوجه هاي ديگر همه از تخمي سر در آورده اند كه روزي حصار جواني تو بود و حالا شكسته

معني:اين جوان تازه به دوران رسيده ي آراسته و بقيه ي شاگردان همه به قيمت از دست رفتن جواني تو به جايگاه و مقامي رسيده اند.

57ـ سخن كز سوز دل تابي ندارد                  چكد گرآب از آن آبي ندارد

معني: سخني كه برخاسته از دل نباشد هر اندازه هم كه تازه باشد، ارزشي ندارد

58ـ با گرسنگي قوت پرهيز نماند                افلاس عنان از كف تقوا بستاند

معني: بر اثر گرسنگي و فقر توان پرهيزگاري از بين مي رود، فقر اختيار تقوا را از انسان مي گيرد.

59ـ جهان نه روز بود در شمر نه شب محسوب        شفق ز سرخي نيمش بيرق آشوب

معني: در هنگام غروب، جهان نه روز به حساب مي آيد و نه شب(گرگ و ميش) بخش سرخ آسمان در غروب(شفق) مانند پرچم جنگ و انقلاب سرخ بود

60ـ جان كه دور از يگانگي باشد      دان كه چون مرغ خانگي باشد

معني: انساني كه از عشق بي بهره باشد مانند مرغ خانگي، ناتوان است.

61ـ كلامت قانون است/ خرد در مصاف عزم تو جنون

معني: سخن تو معيار ارزش هاست و عقل در مقابله با اراده ي استوار تو، ديوانه اي بيش نيست.

62ـ جوانان را نرسد كه بر پيران تماخره كنند كه جواب پيرا مسكت باشد

معني: شايسته نيست كه جوانان پيران را مسخره كنند زيرا سخن پيران ساكت كننده و كوبنده است.

63ـ امير منفعل گشت و پاي در ركاب خنگ نوبتي آورد

معني: امير تحت تاثير قرار گرفت و بر اسب سفيد يدك سوار شد.

64ـ صندوق تربت پدرم سنگين است و كتابه رنگين

معني: تابوت پدرم از جنس سنگ است و سنگ قبر (سنگ نوشته ي مزار) او رنگارنگ و زيباست.

65- ندانسته رشته گران فطرت را در كارگاه تكوين بر تلوين يك سر سوزن خطا نباشد

66- خواهم شبي نقاب ز رويت بر فكنم/ خورشيد كعبه ماه كليسا كنم تو را

67- هرگز دلم براي كم و بيش غم نداشت/ آري نداشت غم كه غم بيش و كم نداشت

68- با آن كه جيب و جام من از مال و مي تهي ما را فراغتي است كه جمشيد جم نداشت

69- حيات از عشق مي شناس و ممات بي عشق مياب

70- چندان تناوري و بلند/ كه كلاه از سر كودك عقل مي افتد

71ـ دلبر جان رباي عشق آمد / سربُر و سرنماي عشق آمد

72ـ در جام من مي بيشتر كن ساقي امشب / با من مدارا بيشتركن ساقي امشب

73ـ خرد در مصاف عزم تو جنون است

تاريخ ادبيات و سبك شناسي

1ـ هر كدام از موارد زير، از ويژگي هاي زباني كدام سبك شعري است؟

الف) برخي از ويژگي هاي فراموش شده ي زبان، مجدداً رواج مي يابد.

ب) كثرت لغات و تركيبات عربي

جواب: الف) دوره ي بازگشت         ب) سبك عراقي

 

2ـ هر كدام از آثار زير، نوشته و سروده ي چه كسي است؟

   الف) از ديار حبيب           ب) سه تابلوي مريم

جواب:  الف) سيد مهدي شجاعي     ب) ميرزاده ي عشقي

3ـ مترجم كتاب مرزبان نامه از طبري به زبان فارسي كيست، اين كتاب چه نثري دارد؟

جواب: سعدالدين وراويني؛ نثر مصنوع

4ـ بواسحاق اطعمه، شاعر طنزگوي قرن نهم، اشعار خود را به تقليد از كدام شاعران سروده است؟

جواب: عبيد زاكاني و حافظ

5 ـ كتاب « تفسير طبري» ترجمه ي چه كتابي است و مترجم آن كيست؟

جواب: ترجمه ي كتاب « جامع البيان في تفسير القرآن» و مترجم آن عده اي از علماي ماوراءالنّهر و خراسان هستند.

6ـ دو ويژگي عمده ي نثر ساماني را فقط نام ببريد.

جواب: 1ـ كوتاهي جملات     2ـ تكرار افعال

7ـ كتاب قابوس نامه داراي چه نثري است؟و به شيوه ي نثر چه دوره هايي نوشته شده است؟

جواب: داراي نثري سليس، زيبا و مطبوع و به شيوه ي نثر دوره ي سلجوقي و غزنوي نوشته شده است.

8 ـ كتاب چهار مقاله اثر كيست و نام اصلي آن چيست؟

جواب: اثر نظامي عروضي، و نام اصلي آن « مجمع النّوادر» است.

9ـ چهار ويژگي فني نثر داستان كليله و دمنه را بنويسيد.

      1ـ استفاده از كلمات مترادف  2ـ وجود اطناب 2ـ كثرت استعمال لغات عربي  4ـ استفاده از تركيبات دشوار

10ـ مبدع مقاله نويسي در فارسي كيست و در اين زمينه چه كتابي نوشت؟

      جواب: قاضي حميدالدين بلخي و كتاب مقامات حميدي را نوشت.

11ـ كتاب تاريخ عالم آراي عباسي از كيست؟و موضوع آن چيست؟

جواب: از اسكندر بيك تركمان. وقايع تاريخيِ دوران پيدايي صفويه، و پادشاهي شاه اسماعيل، شاه تهماسب و شاه عباس صفوي، مباحث و مسائل اجتماعي، وقايع ملل همسايه و اطلاعاتي در باب طوايف، قبايل و عشاير و احوال دانشمندان، علما، شاعران و هنرمندان.

12ـ ويژگي هاي سبكي نوشته ي « شعر و شاعري» را بنويسيد.

جواب: بهره گيري از سجع، ترصيع، استشهاد به بيت يا غزلي، به كار بردن كلمات عربي

 

13ـ اثر مشهور قائم مقام فراهاني را نام ببريد، اين اثر به شيوه ي چه كتابي نگاشته شده است؟

جواب: منشآت (نامه ها). به شيوه ي گلستان سعدي نوشته شده است.

14ـ پدر داستان نويسي جديد( داستان كوتاه) در ايران كيست؟ نخستين مجموعه ي داستاني او را نام ببريد.

  جواب: محمدعلي جمال زاده. نخستين مجموعه ي او « يكي بود يكي نبود»

15ـ يكي از بهترين و برجسته ترين داستان هاي جلال آل احمد چه نام دارد؟

جواب: مدير مدرسه

16ـ چند اثر از آثار سيد مهدي شجاعي را نام ببريد.

جواب: 1ـ « دوكبوتر، دوپنجره، يك پرواز»    2ـ « ضريح چشمان تو»   3ـ « كشتي پهلوگرفته»

         4ـ « از ديار حبيب»       5 ـ « پدر، عشق و پسر»

17ـ منظومه ي « حيدر بابا » از كيست و به چه زباني سروده شده است؟

       جواب: از شهريار و به زبان آذري

18ـ شعر محمد علي معلم بيش تر با معيارهاي چه سبكي مطابقت دارد؟ نام مجموعه ي شعري او را بنويسيد.

      جواب: با سبك خراساني مطابقت دارد.   « رجعت سرخ ستاره» ، نام مجموعه ي شعري اوست.

19ـ كتاب « داستان راستان» از كيست و چه موضوعي دارد؟

 از استاد شهيد مطهّري، حاوي قصّه هاي مذهبي براي كودكان و نوجوانان

20ـ انقلاب مشروطه چه تأثيري بر روند طنزپردازي داشته است؟

       جواب: باعث رونق و گسترش طنز شد و به آن جهت داد.

21ـ دو ويژيگي نثر ساماني را در متن زير از ترجمه ي تفسير طبري نشان دهيد.

« پيغامبر عليه السّلام به روزگار نوشروان در وجود آمد از مادر، چون پيغامبر از مادر در وجود آمد، همهي بتان به روي اندر افتادند.»

جواب: تكرار اسم و فعل ـ كوتاهي جملات ـ لغات و تركيبات كهنه ـ اختصار و ايجاز

22ـ برجسته ترين شاعران سبك هندي در ايران و هند به ترتيب چه كساني هستند؟

جواب: در ايران؛ صائب تبريزي . در هند؛ بيدل دهلوي

23ـ هر يك از آثار زير نوشته ي كيست؟

الف: سه تابلوي مريم                                 ب: داراب نامه

جواب: الف: ميرزاده ي عشقي                       ب: ابو طاهر طرسوسي

24ـ هر يك از توضيحات زير مربوط به كدام سبك شعر فارسي است؟

الف: ورود لغات تركي، بيزاري از حكمت يونان و اقتباس مضامين شعري

ب: رواج قوالب جديد از انواع ترجيع بند، مستزاد و چهارپاره، استفاده از لغات فرنگي و توجه به مسايل اجتماعي و سياسي روز

جواب: الف: سبك عراقي                                ب: ادبيات دوره ي مشروطه

25ـ واژه سبك را نخستين بار.............در مقدمه ي كتاب..............به كار برد

جواب: رضاقلي خان هدايت     مجمع الفصحا

26ـ سبك نثر هر يك از آثار زير را بنويسيد

الف) مرزبان نامه سعدالدين وراويني              ب) چها مقاله نظامي عروضي

جواب: الف)مصنوع(متكلف)             ب) فني

27ـ موضوع قصايد طبيب اصفهاني چيست؟

مدح و منقبت پيامبر اكرم (ص) و ستايش علي(ع)

28ـ دو ويژگي سبكي نثر جلال آل احمد را درمتن زير بيابيد

هرچه بود دربان چنان در بزرگي بود و سرجوفه ي كشيك پاسگاه تازه تاسيس شده ي كلانتري كه نبود تا تره ي مدير مدرسه محله اش را خرد كند

جواب: طنزگونه، تتابع اضافات، بي پروا (قاطع)

29ـ پيشگامي شعر طنزآلود دوره ي مشروطه با كيست؟

جواب: نسيم شمال(سيداشرف الدين حسيني، قزويني، گيلاني)

30ـ آثار زير از چه كساني است؟

الف)رجعت سرخ ستاره

ب) نوروزي نامه

ج) فرهنگ لغات عاميانه

جواب: الف)علي معلم دامغاني

          ب) ميرزاده ي عشقي

           ج) محمد علي جمال زاده

31ـ كدام ويژگي ادبي سبك خراساني در بيت زير از فرخي كه در وصف ابر است ديده مي شود؟

تو گفتي گرد زنگار است بر آيينه چيني            تو گفتي موي سنجاب است بر پيروزه گون ديبا

جواب: تشبيه حسي به حسي يا استفاده ي طبيعي و معتدل از آرايه هاي ادبي

32ـ تعريف زير مربوط به چيست؟

« اصطلاحي است براي نوع خاصي از نثر نويسي، در اين نوع نثر، روايات يا داستان هايي با عبارت مسجع و مقنا و آهنگ دار براي جمعي خوانده مي شود.»

جواب: مقامه نويسي

33ـ يك ويژگي فكري سبك هندي را در بيت زير نشان دهيد.

هر شب كواكب كم كنند از روزي ما پاره اي             هر روز گردد تنگ تر سوراخ اين غربال ها

جواب: حكمت عاميانه ، اظهار ياس و نا اميدي

34ـ هر يك از آثار زير نوشته ي كيست؟

الف) جامع التمثيل              ب) تاريخ عالم آراي عباسي           پ) از رنجي كه مي بريم

جواب: الف) حبله رودي        ب) اسكند بيگ تركمان               پ) جلال آل احمد

35ـ هريك از توضيحات زير مربوط به كدام شخصيت ادبي است؟

الف) از شعراي معاصر است كه شعر او با معيارهاي سبك خراساني مطابقت دارد و مهارت او در سرودن مثنوي در اوزان بلند به جاي اوزان كوتاه است و گاه به خود اتهامي مي پردازد.

ب) دقت در حفظ حريم ارزش هاي مكتبي و اعتقادي و بهره گيري از تجاهل العارف و غلط نويسي هاي تعمدي در طنز او مشهود است.

جواب: الف) علي معلم دامغاني      ب) گل آقا           

36ـ دو برجستگي خاص شعري محمدعلي معلم را در سرودن مثنوي بنويسيد.

جواب: وزن هاي بلند به جاي اوزان كوتاه ـ استفاده از موسيقي حروف ـ حداكثر استفاده از توان رديف و قافيه

37ـ يكي از پيشتازان و بنيانگذارن شعر مذهبي امروز را نام ببريد.

جواب: سيد علي موسوي گرمارودي

38ـ سوگ سروده هاي عاشورايي از كدام عصر به بعد در شعر فارسي رواج يافت؟

جواب: عصر صفويه

39ـ نيما يوشيج با سرودن كدام منظومه فضايي تازه در شعر به وجود آورد؟ دو ويژگي شعري او را بنويسيد.    جواب: افسانه ـ 1) بهره گيري از عناصر طبيعت  2) ترسيم سيماي جامعه ي خويش

40ـ كتاب غرب زدگي از كيست؟

جواب: جلال آل احمد       

 

    شعر حفظي

بيت هاي شعر زير را كامل كنيد.

1ـ برآمد قيرگون ابري ...........................          ............................. چو طبع بيدلان شيدا

2ـ حافظ از بادِ خزان در چمن دهر مرنج          ..............................................................

3ـ .........................................................           بـه نـازي كـه ليلـي بـه محمـل نشينـد

4ـ كي رفته اي از دل ...........................؟          ............................. كه پيدا كنم تـو را؟

5 ـ هرگز ...................................نداشت          آري نداشت غم كه غم بيش وكم نداشت

6ـ امشب ..............................................           آخـر اي مـاه تـو همـدردِ مـنِ مسكينـي

7ـ دلبر جان رباي ................................           .............................. و سرنماي عشق آمد

8 ـ .......................................................           او كــلوخ زَفــت تـركَنـد از حجــــاب

9ـ آن يكي...........................................           زرد رو و لــب كبــود و رنــگ ريخــت

10ـ مـدتـي در كـار مـا تـأخيــر شـد          مدّعي .....................................................

11ـ آن زمان كه......... هستيد از......... دست يابيدن به دشمن/ آن زمان كه پيش خود بيهوده پنداريد/ كه گرفتستيد دست ناتوان را/ تا..........  ............. را پديد آريد

12ـ من مگر طالع خود در تو توانم ديدن           كه توام ..............  ............... غبار آگيني

13ـ همه در...............  .............. غم از دل شويند             امشب اي مه تو هم از طالع من غمگيني

14ـ موج مي كوبد به روي ساحل خاموش

...................    ......................   چنان مستي به جاي افتاده، بس مدهوش

...................    ......................   و اين بانگ باز از دور مي آيد   آي آدمها

15ـ هر شب از حسرت ماهي من و يك دامن اشك        امشب اي...........   .............  پر از پرويني

16ـ كي بر اين .........    ........... سر خواهي زد              اي پرستو كه پيام آور فرورديني

17ـ يك نفر در آب مي خواند شما را                         ........ ....... را به دست خسته مي كوبد

18ـ سايه هاتان را ز راه دور ديده             آب را بلعيده در...... ......و هر زمان بي تابي اش افزون

19ـ تو هم اي ........... .............. چون من                   سر راحت ننهادي به سر باليني

20ـ شهريارا اگر آيين محبت باشد                          چه حياتي و چه ............... ..............

21ـ يك نفر در آب دارد مي سپارد جان / يك نفر دارد كه ...............................

22ـ كاهش جان تو من دارم و من مي دانم / ...................................

23ـ هر كه آمد به جهان.......................  /  در خرابات بگوييد...........................

24ـ عقل ديوانه شد آن سلسله ي مشكين كو / .......................................................

جواب ها:      1ـ ز روي نيلگون دريا     ـ     چو رأي عاشقان

                  2ـ فكر معقول بفرما گُل بي خار كجاست

                  3ـ غمش در نهان خانه ي دل نشيند

                  4ـ كه تمنا كنم تو را   ـ  كي بوده اي نهفته

                  5 ـ دلم براي كم و بيش غم

                  6ـ اي ماه به دردِ دل من تسكيني

                  7ـ عشق آمد  ـ  سر بُر

                  8 ـ هركه عاشق تر بُوَد بر بانگِ آب

                  9ـ در خانه اي در، مي گريخت

                10ـ در غيبت ما شير شد

                11 ـ مست ـ خيال ـ توانايي ـ بهتر

                 12ـ آينه ـ بخت

                13ـ چشمه ـ مهتاب

                14ـ پخش ـ مي گردد ـ مي رود ـ نعره زنان

                15 ـ دامن ـ مهتاب

               16ـ كلبه ـ طوفان زده

               17ـ موج ـ سنگين ـ گود ـ كبود

               18ـ باديه پيماي ـ محبت

                19ـ دنياي ـ بهشت آييني

                20ـ

                 21ـ دست و پاي دايم مي زند

                 22ـ كه تو از دوري خورشيد چه ها مي بيني

                 23ـ نقش خرابي دارد ـ كه هشيار كجاست

                  24ـ دل زما گوشه گرفت ابروي دلدار كجاست

 

[ شنبه پنجم شهریور 1390 ] [ 23:17 ] [ رحیم پورسعیدی ]

                                      زبان و ادبيات فارسي2 پيش دانشگاهي

الف) درآمدها، سبك شناسي و تاريخ ادبيات

1ـ در سرودن اشعار وصفي، چه مواردي در تصويرنگاري شاعر نقش مهمي دارند؟

     جواب: محسوسات و پيدايي صُوَر خيال

2ـ ادبيات توصيفي ايران را به چند دسته مي توان تقسيم كرد؟ نام ببريد و هريك را توضيح دهيد.

     جواب:  به سه دسته:

   الف ـ توصيفات تخيّلي؛ وصف هايي است كه گوينده، واقعه يا منظره اي را پس از گذشت سال ها به خاطر مي آورد و براساس سايه روشني كه در حافظه ي وي برجاي مانده، به نگارگري مي پردازد.

    ب ـ توصيفات نمادين ؛ توصيف هايي هستند كه بر تشبيه و مقايسه بنا نهاده شده اند و منظور از آن ها، ترسيم يك منظره يا چهره نيست بلكه « نماد» هستند يعني نماينده ي كيفيت و حالتي كه اشيا و مناظر در ذهن به وجود مي آورند.

    ج ـ توصيفات واقعي؛ توصيف هايي هستند كه گوينده با بيان آن ها به شرح جزئيات وقايع يا مناظر و اشخاص بپردازد بي آن كه در آن ها دخل و تصرف كند.

3ـ شاعر يا نويسنده چه هنگام در انتقال احساس خويش موفق مي شود؟

        جواب: فضايي كه مي خواهد بسازد، به تنگنا و دشواري نيفتد و اين زماني ميسر است كه شاعر و نويسنده تنها به اطلاعات و آموخته ها تكيه نكرده، به تجربه هاي عاطفي و برقراري ارتباط با دنياي بيرون بپردازد.

4ـ « حسب حال» چه نوع نوشته اي است؟

     جواب: خاطرات و يادداشت هايي است كه گاه اشخاص در گزارش احوال خود مي نويسند كه سرشار از نكات و لطايف تاريخي، اجتماعي، سياسي و ادبي است.

5 ـ چند نمونه ي خوب « حسب حال » را نام ببريد.

    جواب: 1ـ « حيات يحيي» از حاج ميرزا يحيي دولت آبادي 2ـ « شرح زندگاني من »  از عبدالله مستوفي 3ـ « روزها» از دكتر محمد علي اسلامي ندوشن 4ـ « از پاريز تا پاريس» از دكتر باستاني پاريزي

6ـ كتاب هايي كه در باره ي زندگي مشاهير دين و دانش و ادب نوشته شده، چه نام دارند؟

      جواب : زندگي نامه ( بيوگرافي ) خوانده  مي شوند.

7ـ « سيره » و « مغازي » چه نوع نوشته هايي است؟ دو نوع مشهور آن را نام بريد.

     جواب: گزارش زندگي و جنگ هاي پيامبر اسلام (ص) است.

    1ـ سيره ي رسول الله از قاضي ابرقو   2ـ سيرت رسول الله از دكتر عباس زرياب خويي       

8 ـ منظور ا ز ادبيات داستاني چيست؟

       جواب: آثاري است كه ماهيت داستاني و تخيلي دارند. قصه ها، داستان هاي كوتاه، رمان و انواع وابسته به آن ها را « ادبيات داستاني » مي گويند.

9ـ فابل (Fable ) چه نوع قصه هايي است؟ نمونه اي ذكر كنيد.

     جواب: قصه هايي كه از زبان حيوانات روايت مي شود و در آن ها نويسنده اعمال و احساسات انسان را به حيوانات نسبت مي دهد ؛ مانند « كليله و دمنه »ي ابوالمعالي نصر الله منشي.

10ـ نام سه تن از مشهورترين و برجسته ترين داستان نويسان معاصر ايران را بنويسيد.

      جواب: 1 ـ سيد محمد علي جمال زاده    2ـ صادق هدايت     3ـ جلال آل احمد   

11ـ انواع ترجمه را نام ببريد.

       1ـ ترجمه ي ارتباطي ( ترجمه ي آزاد يا روان »    2ـ ترجمه ي معنايي ( تحت اللفظي يا دقيق)

12ـ تحولات ادبي جامعه ي ايران را چه ناميده اند؛ چه عواملي در اين تحول و دگرگوني مؤثر بوده اند؟  جواب: تحولات ادبي جامعه ي ايران را از زمان امضاي فرمان مشروطيت (1324هـ. ق) تا به امروز « ادبيات معاصر» ناميده اند. آمدن صنعت چاپ به ايران، گسترش روزنامه نويسي، آشنايي ايرانيان با ادبيات اروپايي، نهضت ترجمه و نشرآثار اروپايي و تأسيس مدرسه ي دارالفنون در اين تحول مؤثر بوده اند.

13ـ نخستين مجموعه ي شعر نيمايي سهراب سپهري چه نام دارد؟

  جواب: مرگ رنگ

14ـ نوشته ي « اورازان» به كدام دسته از آثار جلال آل احمد تعلّق دارد؟

  جواب: تك نگاري

15ـ مهم ترين شاخصه هاي شعري مهدي اخوان ثالث را بنويسيد.

 جواب: علاقه ي ويژه ي اخوان به احياي سنّت هاي حماسي و اساطيري كهن/ صلابت و سنگيني شعر خراساني/ شيوه ي روايت گري

16ـ از ويژگي هاي بارز شعر نيمايي، پرداختن به ........................ با زباني ................. است.

 جواب: مسائل اجتماعي      ــ   نمادين

17ـ صاحبان اين آثار را بنويسيد.   الف( شرح زندگاني من         ب) بهارستان

جواب: الف ـ عبدالله مستوفي           ب ـ جامي

18ـ لباب الالباب از كيست و جزو چه نوع نوشته اي به شمار مي آيد؟

جواب:  از محمد عوفي است و جزو كتب تذكره به شمار مي آيد.

19ـ كدام نو ع از انواع توصيف بر تشبيه و مقايسه بنا نهاده شده است؟

      جواب: نمادين

20ـ آثار مقابل از كدام نويسندگان است؟  الف) تفكرات نو        ب) دري به خانه ي خورشيد

     جواب: الف) دولامارتين         ب) سلمان هراتي

21ـ شعر سپيد محصول كدام دوره از عصر نيماست؟

جواب) دوره ي دوم

22ـ سبك شعري مهرداد اوستا در قصيده چيست؟

جواب) سبك خراساني نو

23ـ كدام شعر نيما را بايد آغازگر تحولي بزرگ در شعر فارسي دانست؟

جواب) افسانه

24ـ نخستين مجموعه ي شعر نيمايي سهراب سپهري چه نام دارد؟

جواب) مرگ رنگ

25ـ در ادبيات خارجي به قصه هايي كه از زبان حيوانات روايت مي شود، چه مي گويند؟

جواب) فابل

26ـ دو مورد از مهمترين شاخصه هاي شعر اخوان ثالث را بنويسيد.

جواب) علاقه ي ويژه ي او به احياي سنت هاي حماسي و اساطيري كهن ـ صلابت و سنگيني شعر خراساني شيوه ي روايت گري

27ـ « لباب الالباب » اثر كيست؟چه نوع نوشته اي محسوب مي شود؟

لباب الالباب: محمد عوفي    تذكره

28ـ آثار مقابل از كيست؟

صفير سيمرغ، اسرارالتوحيد، شرح زندگاني من

جواب) صفير سيمرغ: محمد علي اسلامي ندوشن

اسرارالتوحيد: محمد بن منور

شرح زندگاني من: عبداالله مستوفي

29ـ يك اثر از اخوان ثالث نام ببريد كه در آن شعر نو نيمايي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است؟

جواب: « بدعت ها و بدايع نيما يوشيج» ( يا عطا و لقاي نيما يوشيج)

30ـ كتاب « فرار از مدرسه » در شرح حال كدام شخصيت علمي است؟

جواب: شرح حال امام محمد غزالي

31ـ ويژگي « زبان نوشته ها» را در عصر مشروطه بنويسيد.

جواب: زبان نوشته ها به زبان مردم نزديك شد.( پيش از اين انحصار نوشته ها به دربار يا خواص ، نويسندگان را به سمت تكلف و تصنع پيش مي برد اما در اين دوره ، مثل ها، اصطلاحات قصه ها و زندگي مردم عادي به ادبيات راه يافت.)

32ـ كدام اثر « عبدالله مستوفي » نمونه ي برجسته ي « حسب حال» به شمار مي آيد؟

جواب: شرح زندگاني من

33ـ نهج البلاغه به همت «...............» گردآوري شد.

جواب: سيد رضي

34ـ شهرت عمده ي « مهرداد اوستا» به سرودن كدام قالب شعري است؟    جواب: قصيده

35ـ شاعري آلماني به نام«...................» در كتاب« ديوان شرقي ـ غربي» تاثير خود را از «............» شاعر بزرگ ايراني نشان داده است.

گوته ـ حافظ

36ـ هر يك از آثار زير از كيست؟

الف) اشعه اللمعات                ب) دانشگاه هاي من                 پ) سرگذشت حاجي بابا اصفهاني

جواب: الف)جامي                  ب) ماكسيم گوركي                   پ) جيمز موريه

 

ب) خودآزمايي و نكات بلاغي، درك معني و مفهوم متن ؛ درك مطلب

1ـ در بيت : ابر بهاري زدور، اسب برانگيخته          وزسُم اسب سياه، لؤلؤ تر ريخته

منظور شاعر از « اسب سياه » و « لؤلؤ تر » چيست؟

  جواب: اسب سياه استعاره از ابر سياه و متراكم باران زاي بهاري است.  لؤلؤ تر استعاره از قطرات باران است كه در فصل بهار از ابر فرو مي ريزد.

2ـ به نظر شاعرِ شعرِ « دماونديه» چرا دماوند چهره در ابر پنهان كرده است؟

  جواب: از ديدن مردم غفلت زده و سست حال بيزار است.

3ـ معادل امروزي دو عبارت « روي از سوي جنوب » و « سه جانب او با درياست » چيست؟

       جواب: روي از سوي جنوب يعني رو به جنوب، به سمت جنوب .  سه جانب او به درياست يعني سه طرف آن را آب فرا گرفته است. ( شبه جزيره)

4ـ معرّب « كنده » چيست؟  جواب: خندق

5 ـ دكتر شريعتي « گز و تاق » كويري را با كدام درخت مقايسه مي كند؟

     جواب:  با بيد نازپرورده

6 ـ وجه تسميه ي « اورازان» در اين نوشته ي جلال آل احمد چيست؟

     جواب : آب ريزان و افرازان

7 ـ با توجه به حكايت غرور شكني، منظور شيخ ابو سعيد از ترجيح جهنم بر بهشت چه بود؟

   جواب: آگاه ساختن بوعبدالله از ناپسند بودن تكبّر و غرور و اين كه جايگاه مغروران در جهنم است.

8 ـ « لُكّه مي دويدم» يعني چه؟

   جواب:  از روي شوق راه مي رفتم كمي باشتاب

9 ـ در بيت زير، واژه ي « خر » يك بار به معني حقيقي و بار ديگر به معني استعاري به كار رفته است. هر دو مورد را توضيح دهيد.

     خر گم شده را بخواند كاي يار          اينك خرِ تو، بيار افسار

    جواب: « خر» در مصراع اول، در معني حقيقي خود، يعني چارپا به كار رفته اما « خر » در مصراع دوم به معني استعاري يعني فرد ساده لوح و درد عشق ناكشيده است.

10 ـ « خِرت خِرت» را در اصطلاح « نام آوا‌» مي گويند. براي اين مورد چند نمونه ي ديگر بنويسيد.

  جواب : تيك تيك ـ وزوز ـ شُرشُر ـ هوهو

11ـ منظور نويسنده ي داستان « قصه ي عينكم» از تركيب « چشم مسلّح» چيست؟ امروزه « چشم مسلّح » به چه مي گويند؟

      جواب: چشم عينك زده. امروزه به ميكروسكوپ و تلسكوپ چشم مسلح مي گويند.

12ـ در چه مواقعي زبان ملي براي يك ملت ارزش و اهميت بيش تري مي يابد؟

      جواب: مواقعي كه مي بينيم زبان ملي در معرض هجوم بيگانگان و نابودي قرار گرفته است.

13ـ از تعبير كنايي « براي كسي خواب ديدن » چه موقع استفاده مي شود؟

     جواب: هنگامي كه بخواهند براي كسي نقشه بدي بكشند و عليه او توطئه نمايند.

14ـ اولين مترجمان دارالفنون چه كساني بودند؟

          جواب: آموزگاران اروپايي دارالفنون

15ـ مناسب ترين شكل ترجمه چگونه است؟

جواب: هيچ بخشي از « صورت و معني » از ميان نرود.

16ـ حضرت علي (ع) چه چيز را باعث مردن دل و تازه شدن اندوه مي داند؟

    جواب: هماهنگي دشمن در باطن خويش و پراكندگي شما در حق خود.

17 ـ در عبارت « كار را به هم درمي آميزيد» يعني چه:

      جواب: كارها را مختل مي كنيد.

18 ـ به تعبير حضرت علي (ع) چه كسي مستحق ملامت نيست؟

      جواب: مسلمانان سست اراده اي كه دشمن خانمان و مال آنان را به يغما برده است.

19ـ پنج عنصر طبيعي را كه نيما از محيط اطراف خود برگرفته است، بيان كنيد.

     جواب: مهتاب ـ شب تاب ـ سحر ـ صبح ـ خار ـ ساقه ي گل

20ـ « دست ساييدن » و « پاي آبله ماندن » كنايه از چه هستند.

       جواب : دست ساييدن: كوشش و تلاش    ـ    پاي آبله ماندن: مشقّت و رنج و ناتواني

21ـ در مصراع « كان كليد گنج مرواريد او گم شد» منظور شاعر از « كليد گنج مرواريد» چيست؟

           جواب : لبخند

22ـ « جلوه كردن بخت از موي سپيد» يعني چه؟

      جواب:  نصيب شدن بخت و اقبال در هنگام پيري

23ـ در عبارت زير،كدام آرايه ي ادبي بارزتر است؟

   « خط شكسته را از درويش هم بهتر و با مزه تر نوشته است ».

        جواب : حس آميزي

24ـ « استرجاع» ؛ گفتن كدام عبارت است:      جواب: انِّا لِلّهِ وَ اِنّا اِلَيْهِ راجِعُون

25ـ واژه ي « مُژه » در اصل از چه اجزائي تشكيل شده است؟     جواب:  موي ژه

26ـ در بيت زير، « مُشك سياه » و « دُرّ ثمين »  استعاره از چيست؟

       در دهن لاله باد، ريخته و بيخته         بيخته مُشك سياه، ريخته دُرّ ثمين

      جواب: مُشك سياه: دانه هاي سياه درون گل لاله       دُرّ ثمين : شبنم

با توج به عبارت زير، مولانا چه رفتاري را ستايش مي كرد؟

  « مولانا تواضع و خاك نهادي را خُلق رسول خدا (ص ) مي خواند و در همه ي احوال سبق سلام را مي ستود، به هر كس مي رسيد كرنش و تواضع مي كرد. »

   جواب: سبقت گرفتن در سلام كردن به ديگران

27ـ متن زير را بخوانيد و به پرسش هاي آمده پاسخ دهيد.

 « آن چه در كوير زيبا مي رويد، خيال است! سايه ي پروازش تنها سايه اي است كه بر كوير مي افتد، در كوير گويي به مرز عالم ديگر نزديكيم و از آن است كه ماوراءالطبيعه را در كوير مي توان به چشم ديد.»

   الف ـ تنها سايه اي كه بر كوير مي افتد چيست؟

   ب ـ چرا ماوراءالطبيعه را در كوير مي توان به چشم ديد؟

      جواب : الف) سايه ي پرواز خيال        ب) زيرا در كوير گويي به مرز عالم ديگر نزديكيم

28ـ مفهوم جمله ي « اين گمان در حق خويش برم، بهتر» چيست؟

      جواب: گمان بدترين خلق بودن را در باره ي خودم ببرم، بهتر است.

29ـ « تنازع براي بقا» يعني چه؟

      جواب: جنگيدن براي زنده ماندن

30ـ سجع را در متن زير بيابيد.

   « هر كه جهاد را واگذارد و ناخوشايند داند، خدا جامه ي خواري بر تن او پوشاند.»

     جواب:  داند ـ پوشاند

31ـ گوته، از گفتن عبارت زير استفاده از كدام آرايه ي ادبي را در نظر دارد؟

     « هيچ كلامي را دوبار در قافيه نياورم، مگر آن كه با ظاهري يك سان، معنايي جدا داشته باشد.»

          جواب: جناس تام

32ـ آرايه ي برجسته ي بيت زير را مشخص كنيد و توضيح دهيد.

   نبود از تو گريزي، چنين كه بار غم دل        زدست شِكوه گرفتم، به دوش ناله كشيدم

      جواب: ايهام در « به دوش ناله كشيدم » :1) ناله را بادوش حمل كردم 2) ناله سردادم، ناليدم

33ـ بيت هاي  شعر زير را بخوانيد و به پرسش هاي آمده پاسخ دهيد.

        پيش از تو آب معني دريا شدن نداشت          شب مانده بود و جرأت فردا شدن نداشت    

        بسيار بود رود در آن برزخ كبود                   اما دريغ، زهره ي دريا شدن نداشت

        در آن كوير سوخته، آن خاك بي بهار           حتي علف اجازه ي زيبا شدن نداشت

        گم بود در عمق زمين شانه ي بهار                بي تو ولي زمينه ي پيدا شدن نداشت

        دل ها اگر چه صاف، ولي از هراس سنگ        آيينه بود و ميل تماشا شدن نداشت

   الف ـ در بيت هاي اول و چهارم، مرجع ضمير « تو » كيست؟

   ب ـ شاعر در اين شعر، به توصيف چه چيزي پرداخته است؟

   ج ـ منظور كلي بيت پنجم چيست؟

   د ـ در بيت دوم منظور از « برزخ كبود» چيست؟

   هـ ـ در بيت دوم « رود » و « دريا »  استعاره ازچيست؟

   و ـ اين شعر از كدام نوع توصيف به شمار مي آيد؟

   ز ـ كدام بيت به نياز وجود رهبر، براي شكوفايي و ظهور بهار اشاره مي كند؟

    جواب:

الف ـ امام خميني (ره)

ب ـ توصيف عصر پيش از انقلاب و خفقان حاكم برآن

ج ـ ديكتاتوري و استبداد رژيم گذشته

د ـ جامعه ي ستم زده و اختناق آور قبل از انقلاب

هـ ـ رود، استعاره از مرد مبارز و دريا استعاره از همبستگي و قيام

و ـ نمادين

ز ـ بيت چهارم: گم بود در عمق زمين شانه ي بهار       بي تو ولي زمينه ي پيدا شدن نداشت

34ـ با توجه به متن زير پاسخ دهيد:

( درست است كه مجرد درويشي در نزد او (مولوي) موجب نيل به حق نمي شد، باري چون با تسليم به طريقت پاي روح از دام تعلق خاك مي دهيد مانعي براي پروازش نمي ماند؛ هرچند نيل به اوج تعالي در گرو شوق و همت او مي ماند. براي او درويشي عبارت از سقوط در نيازهاي مادي نبود.قناعت به حداقل ضرورت بود واين كه انسان به خاطر نيازهاي غير ضروري، خود را از توجه بدانچه او را به اوج مراتب انساني مجال پرواز مي دهد محروم ندارد.)

1ـ چه چيز روح را از تعلقات مي رهاند؟

جواب) تسليم به طريقت

2ـ درويشي از نظر مولوي چيست؟

جواب) قناعت به حداقل ضرورت

3ـ توجه به نيازهاي غير ضروري انسان را از چه چيزي محروم مي كند؟

جواب) آن چه كه او را به اوج مراتب انساني مجال پرواز مي دهد.

4ـ رسيدن به اوج تعالي به چه چيزي وابسته است؟

جواب) به شوق و همت

5 ـ متن بالا كه قسمتي از كتاب «پله پله تا ملاقات خدا» است، چه نوع نوشته اي است؟

جواب) زندگي نامه

35ـ شاعر در بيت « شو منفجره اي دل زمانه / و آن آتش خود نهفته مپسند» دماوند را به چه چيزي فرا مي خواند؟  جواب) قيام

36ـ نوع توصيف « گويي بط سفيد جامه به صابون زده است» و « توصيف كويمات و حمات و طرابلس» چيست؟

جواب) گويي بط سفيد...تخيلي،    توصيف كويمات....واقعي

37ـ در عبارت زير نقش دستوري واژه ي « مشهد» چيست؟

« در آن جا خانه ها ساخته بر شال رباط ها اما كسي در آن جا مقام نكند و آن را مشهد خوانند»

جواب) مسند

38ـ معادل امروزي اصطلاحات « ازكار درآوردن» و« سروازدن» چيست؟

جواب) از كار درآوردن:تمام كردن            سروازدن: خود داري

39ـ ترجمه ي آزاد چگونه ترجمه اي است؟

جواب) توجه به مترجم بيش تر به گيرنده ي پيام است و تمايل ندارد ساخت هاي صوري و معاني ناآشنا را از زبان مبدا به زبان مقصد وارد كند.

40ـ عبارت زير از « گوته» به چه آرايه اي اشاره دارد؟

« هيچ كلامي را دوبار در قافيه نياورم مگر آن كه با ظاهري يكسان معنايي جدا داشته باشد»

جواب) جناس تام

41ـ در بيت زير منظور از « رود» و« برزخ كبود» چيست؟

« بسيار بود رود در آن برزخ كبود              اما دريغ زهره ي دريا شدن نداشت»

جواب) مبارزان و افراد انقلابي ، ايران قبل از انقلاب

42ـ « دست ساييدن »و« پاي آبله ماندن» كنايه از چيست؟

جواب) دست ساييدن: تلاش               پاي آبله ماندن: خستگي و مجروح بودن

43ـ در مصراع « كان كليد گنج مرواريد او گم شد» منظور از شاعر از«كليد گنج مرواريد» چيست؟

جواب) لبخند

44ـ با توجه به قسمت زير از شعر « سهراب سپهري» ديد وي نسبت به هستي چگونه است؟

« من نمي دانم ،/كه چرا مي گويند، اسب حيوان نجيبي است، كبوتر زيباست / و چرا در قفس هيچ كسي كركس نسيت/ گل شبدد چه كم از لاله ي قرمز دارد»

جواب: همه ي هستي را زيبا و دوست داشتني مي بيند

45ـ دو آرايه ي غير تكراري با مشخص كردن كلمات ، در بيت زير بيابيد:

« به روي بخت ز ديده، زچهر به گردون/ گهي چو اشك نشستم ، گهي چو رنگ پريدم»

جواب) استعاره و تشخيص: بخت، عمرـ تشبيه : چو اشك و چو رنگ ـ لف و نشر مرتب: از ديده مثل اشك به روي بخت نشستم ، از چهره ي عمر مثل رنگ پريدم ـ تضاد: نشستم و پريدم ـ ايهام: رنگ

46ـ در عبارت « نگاه هاي اسيرم را همچون پروانه هاي شوق در اين مزرع سبز آن دوست شاعرم رها مي كنم» دوست شاعر نويسنده كيست؟ به كدام بيت اشاره دارد؟

جواب: دوست شاعر نويسنده: حافظ   بيت: مزرع سبز فلك ديدم و داس مه نو/يادم از كشته ي خويش آمد و هنگام درو

47ـ مفهوم « قوز بالا قوز» در عبارت « دسته هاي عينك سيم و نخ قوز بالا قوز بود» چيست؟

جواب: بدتر از بد

48ـ از تعبير كنايي « براي كسي خواب ديدن» چه موقع استفاده مي شود؟

جواب) براي كسي نقشه كشيدن

49ـ چرا جامي تخلص « جامي» را براي خود برگزيد؟

جواب: يكي به خاطر محل تولدش تربت جام ، ديگر ارادتي كه به شيخ جام داشته است

50 ـ با توجه به شعر زير،به سوالات داده شده پاسخ دهيد.

« و خدايي كه در اين نزديكي است/ لاي اين شب بوها، پاي آن كاج بلند.../در نمازم جريان دارد ماه، جريان دارد طيف / سنگ از پشت نمازم پيداست/ همه ذرات نمازم متبلور شده است.»

1ـ شاعر در « شب بو» و « كاج » چه خصيصه هايي را جست و جو مي كند؟

جواب: در شب بو، كوتاهي و در كاج ، بلندي

2ـ در مصراع « سنگ از پشت نمازم پيداست» به كدام ويژگي شاعر اشاره شده است؟

جواب: خلوص نيت

3ـ مفهوم نهايي قسمت مشخص شده را بنويسيد.

جواب: نمازم سرشار از لطافت است

51ـ در شعر:

بسيار بود رود در آن برزخ كبود                      اما دريغ، زهره ي دريا شدن نداشت

دل ها اگر چه صاف، ولي از هراس سنگ          آيينه بود و ميل تماشا شدن نداشت

1ـ منظور از« برزخ كبود» چيست؟

جواب:جامعه ي ظلم زده

2ـ اين شعر از كدام نوع توصيف به شمار مي آيد؟

جواب: نمادين

3ـ بيت دوم، به چه موضوعي اشاره دارد؟

جواب: ترس مردم از اظهار وجود به خاطر حاكميت استبداد

52ـ با توجه به شعر زير:

 ابر بهاري ز دور اسب برانگيخته                    وز سم اسب سياه، لؤلؤ تر ريخته

بر گل عندليب، گنج فريدون زده است            لشكر چين در بهار، خيمه به هامون زده است

1ـ مقصود از« اسب سياه» چيست؟

جواب: ابر تيره

2ـ « گنج فريدون زده است» به چه معناست؟

جواب: به نغمه خواني مشغول است.

3ـ « لشكر چين» استعاره از چيست؟

جواب: چمن

53ـ با توجه به شعر زير:

اي ديو سپيد پاي در بند                         اي گنبد گيتي اي دماوند

پنهان مكن آتش درون را                        زين سوخته جان، شنو يكي پند

از سر بكش آن سپيد معجر                      بنشين به يكي كبود اورند

1ـ در بيت دوم، « آتش درون» استعاره از چيست؟

جواب: نارضايتي از ظلم و ستم

2ـ مقصود از« سوخته جان» كيست؟

جواب: شاعر

3ـ شاعر در بيت سوم، به « دماوند» چه پندي مي دهد؟

جواب: به دست گرفتن قدرت( يا اظهار نارضايتي عليه ظلم)

54ـ نويسنده در عبارت زير، بر كدام ويژگي « مولوي» تاكيد دارد؟

« در طريق تبتل و انقطاع ، خويشتن را از« خود» خالي كرده بود و به مرتبه ي فنا رسيده بود.»

جواب: دوري از خواهش هاي نفساني يا ترك تعلقات مادي

55ـ عبارت زير، كدام ويژگي كلام سعدي را نشان مي دهد؟

اين صافي سحار اوست كه سخن را مي پالايد و در يك چشم به هم زدن ، آن را از عاري بودن به « فوق العاده» و « فوق طاقت» ارتقا مي دهد.

جواب: سهل ممتنع

56ـ نقش دستوري « خسته» در عبارت « نه كشته اي بر جاي نهاده و نه خسته ، به شهر خود باز گشته اند» چيست؟

جواب: مفعول

57ـ در كدام دوره از عصر شعر نيماي، شعر نو تغزلي گسترش يافت و زبان رمز گونه و ادبيات اجتماعي و حماسي رواج پيدا كرد؟

جواب: درره ي سوم

58ـ دكتر عبدالحسن زرين كوب، كدام اثر خود را درباره ي نظامي نوشته است؟

جواب: پير گنجه در جست و جوي ناكجا آباد

59ـ در عبارت « نگاه هاي اسيرم را هم چون پروانه هاي شوق در اين مزرع سبز آن دوست شاعرم رها مي كنم»:

الف) كدام بخش ، به يك شعر اشاره دارد؟

جواب: مزرع سبز

ب) منظور نويسنده از « دوست شاعرم» چه كسي است؟

جواب: حافظ

60ـ محتواي كتاب « قابوس نامه» را از نظر نوع قصه بنويسيد.   

جواب: تعليم و تربيت  

معني و مفهوم شعر ونثر

ـ ابيات و عبارات زير را به نثر روان امروزي بازنويسي كنيد.

1ـ چون عقده اي به بغض فرو بود حرف عشق               اين عقده تا هميشه سر واشدن نداشت

    معني: سخن عشق و محبت گره اي بغض آلود بود، كه هرگز قصد باز شدن نداشت.

2ـ مرا نصيب غم آمد، به شادي همه عالم            چرا كه از همه عالم، محبت تو گزيدم

   معني: از شادي هاي همه ي جهان، غم و اندوه نصيب من شد، زيرا جرمم اين است كه به تو علاقه مندم.

3ـ به جز وفا و عنايت، نماند در همه عالم            ندامتي كه نبردم، ملامتي كه نديدم

     معني: در گستره ي جهان غير از محبّت و توجّه تو هرگونه پشيماني اي و سرزنشي كه بود متحمّل شدم( به من همه چيز رسيد به جز وفا و عنايت تو)

4ـ مرد نقّال ـ آن صدايش گرم، نايش گرم / آن سكوتش ساكت و گيرا / و دَمَش چونان حديث آشنايش گرم ـ راه مي رفت و سخن مي گفت / چوب دستي منتشا مانند در دستش،/ مست شور و گرم گفتن بود

     معني: مرد نقّال، صدا و نفسي گرم داشت و همه را شيفته ي سخنان خود كرده بود. سكوت محضش هم، انسان را مجذوب خود مي كرد. راه مي رفت، سخن مي گفت و عصايي منتشايي در دست داشت و غرق صحبت و گرم نقّالي بود.

5ـ نگران با من استاده سحر/ صبح مي خواهد از من/ كز مبارك دم او آورم اين قوم به جان باخته را/ بلكه خبر

    معني: سحر نيز مانند من نگران است و منتظر. صبح از من مي خواهد تا با نفس مسيحايي خود مردم را زنده و بيدار كنم.

6 ـ ازگفته ي شورانگيز تو چنان آتشي بر دلم نشسته كه سراپاي مرا در تب و تاب افكنده است.

      معني: غزل هاي پرشور و احساس تو،  مرا در آتش پرسوز و گداز عشق گرفتار ساخته است.

7ـ زشت باديد و از اندوه بيرون نيايد كه آماج تير بلاييد.

 معني: زشتي نصيبتان باد و از اندوه و رنج رها نشويد، بي گمان عذاب و بلا شما را گرفتار خود مي كند.

8ـ كلاس ما، در اُرُسي قشنگي جا داشت.

   معني: كلاس ما در اتاق زيبايي كه درِ آن به صورت عمودي باز و بسته مي شد جاي داشت.

9 ـ هر عصب و فكر، به منبع بي شائبه ي ايمان وصل بود كه خوب و بد را به عنوان مشيّت الهي مي پذيرفت.

    معني: چون مردم با ايمان بودند، هرگونه بلا و نعمتي را تقدير و سرنوشت الهي مي پنداشتند و مي پذيرفتند.

10ـ او ( مولوي) در طريق تبتّل و انقطاع، خويشتن را از « خود» خالي كرده بود.

    معني: مولوي در امر دوري از مردم و گوشه نشيني، خود را فراموش و وجود خود را به خدا وابسته كرده بود.

11ـ شيخ با كسي خُلقي بكرد در ميان مجلس و سخني نيكو بگفت.

     معني: شيخ ابوسعيد در وسط مجلس با يك نفر مزاح كرد و حرفي با مزه گفت.

12ـ حق چرايي يكي از عوايد اشتراكي اهالي ده اورازان است.

    معني: اجرت چراي دام ها در مراتع، يكي از درآمدهاي مشترك مردم روستاي اورازان است.

13ـ از بيرون شهرطرابلس، هيچ خانه نيست، مگر مشهدي دو سه.

    معني: در بيرون شهر طرابلس به جز دو سه استراحتگاه، هيچ خانه ي ديگري نيست.

14ـ     زين بي خردانِ سفله بستان         دادِ دلِ مردمِ خردمند

      معني: حق مردم دانا و آزاده را از اين جاهلان پست فطرت بستان

15ـ     پنهان مكن آتش درون را          زين سوخته جان، شنو يكي پند

   معني: آتش و خشم درون خود را پنهان مكن و به پند و اندرز شاعر سوخته دل گوش فرا ده.

16ـ گويي بطّ سفيد، جامه به صابون زده است      كبك دري ساق پاي در قدحِ خون زده است

   معني: پرهاي مرغابي چنان سپيد است كه گويي آنها را با صابون شسته و ساق پاي كبك خوش خرام چنان سرخ است كه گويي آنها را در كاسه ي خون فرو برده است.

17ـ بر گلِ تر عندليب، گنج فريدون زده است     لشكر چين در بهار، خيمه به هامون زده است

  معني: بلبل بر شاخه ي پرطراوت گل سرخ، نغمه خواني مي كند و دشت و صحرا از انبوه سبزه ها و گياهان، سرسبز و خرم است.

18ـ زد بانگ كه كيست حاضر امروز      كز عشق نبوده خاطر افروز

      نـي محنـتِ عشـق ديـده هرگـز       ني جورِ بُتان كشيده هرگز

معني دو بيت: واعظ فوري در مجلس فرياد زد، آيا در مجلس امروز ما كسي هست كه فروغ عشق بر وجود او نتابيده باشد و هرگز غم عشق را نديده و جور و قهر زيبارويان را نكشيده باشد؟ 

19ـ بر گل تر عندليب گنج فريدون زده است               لشكر چين در بهار خيمه به هامون زده است

20ـ كان كس منم اي ستوده ي دهر                          كز عشق نبوده هرگزم بهر

21ـ مرا نصيب غم آمد به شادي همه عالم                  چرا كه از همه عالم محبت تو گزيدم

22ـ تبتّل و التزام فقر او را به كمال استغنا رسانيده بود

23ـ هرّاي تو افكند زلازل

24ـ سورت سرماي دي بيدادها مي كرد.

25ـ دانست كه تركي عظيم از وي در وجود آمد

26ـ با مردمي در آستانه ي خانه شان نكوشيدند

27ـ از فرط هيجان لكّه مي دويدم

28ـ يك جانب كه با خشك دارد، كنده اي عظيم كرده اند.

29ـ پدرم دريا دل بود. در لاتي كار شاهان را ميكرد.

30ـ زن هاشان به خوشه چيني و دريوزگي و مردها به آهنگري، يك ماهي اتراق مي كنند.

31ـ به كساني كه با او ستيهندگي مي كردند، طريق سلم و دوستي مي سپرد.

32ـ شيخ ما را چشم بر وي افتاد. پس شيخ بر كسي خلقي بكرد در ميان مجلس.

33ـ حق چرايي كه به دست مي آيد، يكي از عوايد اشتراكي اهالي ده است.

34ـ چون آب دريا موج زند، مبلغي برباروي شهر بر رود.

35ـ چنان مي نمود كه گويي در چهار گوشه ي اتاق، درفش ملي ما را به اهتزاز در آورده باشند.

36ـ همگنان خاموش / گرد بر گردش، به كردار صدف برگرد مرواريد/ پاي تا سر گوش

37ـ آرند كه واعظي سخنور                     بر مجلس وعظ ، سايه گستر

38ـ به جز وفا و عنايت، نماند در همه عالم          ندامتي كه نبردم ، ملامتي كه نديدم

39ـ مانده پاي آبله از راه دراز/ بر دم دهكده مردي تنها/ كوله بارش بر دوش

40ـ به حرص ار شربتي خوردم، مگير از من كه بد كردم            بيابان بود و آب سرد و استسقا

 

شعر حفظي

 بيت هاي شعر زير را كامل كنيد.

1ـ كرده گلو پرزباد، .........................         ................................، مُشك به سوراخ گوش

2ـ اي ديو سپيد پاي در بند            .........................................

3ـ آرند كه ............... سخنور         بر ............... وعظ، سايه گستر

4ـ وفا نكردي و كردم، ........................         ...........................، بريدي و نبريدم

5ـ «....................................................           و زسم اسب سياه لؤلؤ تر ريخته »

6ـ نيست يك ........... شكند خواب به چشم كس و ليك / غم اين خفته ي چند/ خواب در چشم .......مي شكند»

7ـ وفا نكردي و كردم، به سر نبردي و بردم                     ............................................

8ـ مي تراود مهتاب/.................................../غم اين خفته ي چند/.............................مي شكند.

 

جواب: 1ـ قمري سنجاب پوش   ـ   كبك فرو ريخته

         2ـ  اي گنبد گيتي اي دماوند

         3ـ واعظي   ـ    مجلس

         4ـ جفا نديدي و ديدم     ـ    شكستي و نشكستم

          5ـ ابر بهاري ز دور اسب برانگيخته

          6ـ دم، ترم

7ـ ثبات عهد مرا ديدي اي فروغ اميدم

8ـ مي درخشد شب تاب ـ خواب در چشم ترم

 

[ شنبه پنجم شهریور 1390 ] [ 22:53 ] [ رحیم پورسعیدی ]

                             زبان و ادبيات فارسي1 پيش دانشگاهي الف) خودآزمايي، درك مطلب و درآمدها 1ـ ابيات زير را بخوانيد و به پرسش هاي آمده پاسخ دهيد.            بگفتا گر به سَر يابيش خشنود؟                بگفت از گـردن اين وام افكنـم زود            بگفتا دوستيـش از طبـع بگـذار                بگفت از دوستـان نايـد چنيـن كـار            بگفتا رو صبوري كن در اين درد              بگفت از جان صبوري چون توان كرد؟            بگفت از دل جدا كن عشق شيرين           بگفتا چـون زيَـم بـي جـان شيريـن؟   الف ـ مقصود شاعر از « وام » چيست؟          جواب:   سَـر ب ـ از دوستان و عاشقان چه كاري برنمي آيد؟ جواب: فراموش كردن عشق شيرين ج ـ منظور از جان چيست؟      جواب: عشق شيرين د ـ در كدام بيت جناس وجود دارد؟ بين چه كلماتي و چه نوع جناسي به كار رفته است؟ جواب : در بيت آخر . بين كلمات شيرين و شيرين در دو مصراع. جناس تام هـ  ـ مفهوم مصراع دومِ بيت آخر چيست؟  جواب:  شيرين جان من است و من هم بدون جان، زنده نيستم. 2ـ ابيات زير را بخوانيد و به پرسش هاي آمده پاسخ دهيد.         برق با شوقم، شراري بيش نيست               شعله، طفـل نـي سـواري بيـش نيست         آرزوهــاي دو عالـم دستگــــاه               از كـف خـاكـم غبــاري بيـش نيست         لالـه . گـل زخمـي خميـازه انـد               عيش اين گلشـن خمـاري بيش نيست         مي رود صبح و اشارت مي كنـد                كاين گلستان خنداه واري بيش نيست        اي شرر از همرهان غافل مبـاش                  فرصـت مــا نيـز، بـاري بيـش نيست  الف ـ معني « با » در مصراع اول چيست؟        جواب: در برابرِ  ؛ در مقايسه با ب ـ  منظور از « خميازه كشيدن لاله و گل » چيست؟     جواب: شكوفا شدن ؛ باز شدن ج ـ  دو آرايه ي شاخص در بيت چهارم بنويسيد.      جواب:1ـ  تشخيص: صبح مي رود        2ـ استعاره: گلستان (جهان) د ـ منظور از « خنده وار بودن گلستان» در بيت چهارم چيست؟        جواب: كوتاهي عمر انسان؛ ناپايداري و بي اعتباري جهان هـ ـ « شرر» در بيت آخر استعاره از چيست؟        جواب: هر چيز ناپايدار و زودگذر و ـ اين بيت حافظ با كدام بيت فوق ارتباط معنايي دارد؟          « سرم به دنيي و عقبي فرو نمي آيد             تبارك ا...از اين فتنه ها كه در سر ماست »         جواب: بيت دوم 3ـ متن زير را بخوانيد و به پرسش هاي آمده پاسخ دهيد.         « سياهي شب سنگين شده، سكوتي رُعب آور همه جا را فرا گرفته بود، هوا هم چون نگاه وحشتناكِ غارها حركتي نداشت، صحرا خاموش بود و سياه و سايه ي مرگ و نيستي به هر طرف چيره.        امشب در اين پهنه ي موحش، مردان بزرگي سر به آستان شهادت نهاده اند كه شعار آزدي بخش: اِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ دينٌ فَكونوا اَحْراراً في دُنياكُم را با خون خود نقشِ آن مرز و بوم پرآشوب كردند.» الف ـ نويسنده در ابتداي نوشته اش، فضاي كلي يك واقعه را با استفاده از توصيف، ترسيم كرده است، به اين كار چه مي گويند؟            جواب: فضا سازي  ب ـ در جمله ي مشخص شده، چه جزئي از آن حذف شده است؟        جواب: فعل كمكي « بود » ج ـ در جمله ي « سياه و سايه ي مرگ و نيستي به هر طرف چيره» چه آرايه اي به كار رفته است؟        جواب: تشخيص د ـ با توجه به شعار آزادي بخشِ اِنْ لَمْ يَكُنْ .... نويسنده به كدام واقعه ي تاريخي اشاره مي كند؟ اين شعار آزادي بخش از كيست؟         جواب: به واقعه ي كربلا اشاره مي كند.  شعار از امام حسين (ع) است. هـ ـ منظور از « پهنه ي موحش» چيست؟ و مقصود از « امشب» كدام شب است؟           جواب: پهنه ي موحش، صحراي كربلا و مقصود از امشب، شام عاشوار يا شام غريبان 4 ـ معادل امروزي اين عبارت ها را بنويسيد.     الف: خط جنيد بايد       ب : اغلب مشايخ در كار او ابا كردند.      جواب: الف) جنيد بايد امضا و تأييد كند        ب) اغلب مشايخ صوفيه از تأييد افعال و آثار حلاج خودداري كردند.( او را انكار كردند) 5 ـ در بيت زير«گذشتن اختر» به كدام باور قدما اشاره دارد؟       « روز هجران و شب فرقت يار آخر شد           زدم اين فال و گذشت اختر و كار آخر شد » جواب: تأثير ستارگان در سرنوشت آدمي 6ـ عبارت « ديناري بده پنهان و خود را وارهان» به كدام پديده ي اجتماعي زمان شاعر اشاره دارد؟      جواب: رشوه خواري 7 ـ در بيت زير مفهوم شاعر از « شاباش بهاري» چيست؟              « بهاران كه شاباش ريزد سپهر               به دامان گلشن ز رگبار»     جواب: باران بهاري 8 ـ « زبان در كشيدن » در مصراع « زبان دركش اي مرد بسيار دان » كنايه از چيست؟      جواب: خاموش و ساكت شدن 9ـ درمصرع اول بيت زير، دو مفهوم ايهامي وجو دارد، آن ها را بنويسيد.« بگيرند » در مصراع دوم به چه معني به كار رفته است؟     « پياپي بكش جام و سرگرم باش               بهل گر بگيرند بيكارها »     جواب: مشغول باش ـ  از اين مستي گرم و پر نشاط باش.      « بگيرند» در مصراع دوم به معنيِ خرده بگيرند ـ عيب جويي كنند 10ـ در بيت زير، منظور از عبارت « حرفِ كم و بسيار نيست» چيست؟  «گفت: «مي بسيار خوردي، زان چنين بي خود شدي»    گفت:« اي بيهوده گو، حرفِ كم و بسيار نيست» جواب: يعني صحبت كم و زياد نيست، شرابخواري حرام است و نفس امر اهميت دارد. 11 ـ در بيت زير مرجع ضمير « اين » چيست؟    « بگفتا جان مده، بس دل كه با اوست              بگفتا دشمن اند اين هردو بي دوست »     جواب: دل و جان 12ـ در بيت زير « م » در « مگرم » چه نقشي دارد؟        « گفتم ببينمش مگرم درد اشتياق              ساكن شود بديدم و مشتاق تر شدم » جواب:   نقش اضافي 13 ـ  با توجه به بيت زير، بنويسيد كه « گذر صبح » بيان گر چيست؟    « مي رود صبح و اشارت مي كند           كاين گلستان خنده واري بيش نيست » جواب: لذت ها و خوشي هاي دنيا زودگذر است. 14 ـ مفهوم اين بيت را بنويسيد.       « دورن دلت شهربند است راز               نگر تا نبيند درِ شهر باز »  جواب: مراقب باش راز درون دلت فاش نشود. 15 ـ با توجه به بيت « مني چون بپيوست با كردگار          شكست اندر آورد و برگشت كار »  نتيجه ي خودخواهي چيست؟            جواب: شكست و بدبختي 16ـ در بيت « ني حريف هر كه از ياري بريد           پرده هايش پرده هاي ما دريد »       « پرده ي اول » و « پرده ي دوم» هر كدام به چه معني است؟ جواب: پرده ي اول، نغمه هاي ني و پرده ي دوم، حجاب هاي مقابل ديد. 17 ـ  « سنگ بر سبو زدن » در بيت زير كنايه از چيست؟        « چو خواهي كه پيدا كني گفتگوي             ببايد زدن سنگ را بر سبوي » جواب: كنايه از آزمايش و امتحان كردن 18 ـ بيت « اگر در ديده ي مجنون نشيني             به خير از خوبي ليلي نبيني » چه مفهومي را دربر دارد؟         جواب: تفاوت نگاه عاشق و معشوق 19 ـ منظور سعدي از مصراع « فراوان سخن باشد آگنده گوش » چيست؟ جواب: آدم پر حرف چيزي نمي شنود. 20ـ دربيت زير ميان کدام کلمات تضاد ديده می شود؟ « ماعيب ونقص خويش وکمال و جمال غير                 پنهان نموده ايم چو پيری پس خضاب»       جواب: خويش وغير    ـ     عيب ونقص      ـ      کمال وجمال 21 ـ «گلگونه ي مردان، خون ايشان است» يعني چه؟ جواب: يعني سيماي سرخ جوانمردان و افتخار و سرافرازي آنان به سبب خون آنان است كه در راه دين و حقيقت ريخته مي شود. 22 ـ در مصرع دوم بيت زير دو آرايه ي ادبي به كار رفته است؛ آن ها را نام ببريد.         « شكر ايزد كه به اقبال كله گوشه ي گل        نخوت باد دي و شوكت خار آخر شد» جواب: تشخيص ـ ايهام 23 ـ دربيت زيرچه آرايه ي ادبي به كار رفته است؟ آن را معلوم كنيد.     « هان اي عزيز فصل جواني به هوش باش                   در پيري از تو هيچ نيايد به غير خواب » جواب: بين پيري و جواني آرايه ي تضاد 24 ـ دو آرايه ي « مبالغه » و « مجاز» را در اين بيت پيدا كنيد.          « نهادند بر دشت هيزم دو كوه               جهاني نظاره شده هم گروه »    جواب: دو كوه هيزم، مبالغه    ـ   جهاني، مجاز (مردم) 25ـ اضافه ي تشبيهي را در بيت زير نشان دهيد.          « نگارش دهد گلبُن و جويبار         در آينه ي آب رخسارها » جواب: اضافه ي تشبيهي: آينه ي آب 26 ـ جمله ی مشهوری ازامام را که يادآور بيت زير باشد، بيان کنيد. اين جاهلان که دعوی ارشاد می کنند                    درخرقه شان به غير « منم» تحفه ای مياب            جواب : اين قدر نگوييد « من» ؛  من شيطان است 27 ـ با توجه به بيت « آن پريشاني شب هاي دراز و غم دل      همه در سايه گيسوي نگار آخر شد» بين كدام كلمات ارتباط مراعات نظير وجود دارد .             جواب:  بين كلمات پريشاني ، شب ، دراز ، گيسو 28 ـ در مصراع « تو بمان ، ای آنکه چون تو پاک نيست » منظور شاعر از « تو» کيست ؟ جواب: عشق که در عرفان ميان عشق معشوق و عاشق تفاوتی نيست و کلمه ی تو به همه دلالت می کند. 29 ـ مقصود از «جدايی» « نی» و « نيستان» در بيت زير چيست؟                « بشنو از نی چون حکايت می کند            از جدايی ها شکايت می کند » جواب: جدايی ؛ جدا شدن از اصل و عالم معنا   ـ   نی:  انسان آگاه (مولوی )   ـ  نيستان: حقيقت الهی 30ـ مفهوم عبارت « كه دوزخ مرا زين سخن گشت خوار» چيست ؟            جواب : رفتن درآتش جهنم درمقايسه بااين تهمت برايم آسان وبي همت است. 31 ـ. منظور شيخ ابو طاهر از عبارت(من اين همه نيستم)چيست؟ جواب : يعنی در خور هيچ يک از اين القاب وعناوين نيستم 32ـ امروز به جای افعال زير چه معادل هايی به کار می رود؟         1ـ بازرفتند       2ـ بشوريدند                3ـ بيرون گرفت                   4ـ آواز داد                                جواب 1: بازگشتند جواب 2: شورش کردند جواب3 :  بيرون آورد جواب 4: با صدای بلند گفت 33ـ در بيت زير مرجع « اين» چيست ؟          « بگفت او آن من شد زو مكن ياد            بگفت اين كي كند بيچاره فرهاد »                  جواب :  ياد مكن است.   34ـ در بيت زير، بين چه كلماتي تناسب و ارتباط معنايي برقرار شده است ؟          « غرقه ي وهميم ور نه اين محيط                     از تُنُك آبي كناري بيش نيست »        جواب:  غرقه ـ محيط ـ تنگ ـ آبي ـ كنار 35ـ سياوش درچه صورت خود را نجات يافته مي داند؟            جواب : چنان چه بتواند به سلامت ازآتش بگذرد. 36ـ آيا ابراهيم خواص، قول امير عرب را بدون قيد و شرط پذيرفت؟ خيرـ از او دليل و برهان خواست. 37ـ ابراهيم خواص غلام حدي خوان را در چه حالتي مشاهده كرد؟ او را در زنجير كشيده و اسير يافت. 38ـ پاسخ هاي فرهاد به خسرور چگونه بودند ؟  جواب:¨پاسخ هاي منطقي و مؤدبانه، كه با دانايي خاص غلبه عشق را بر عقل در معرفت معبود و هدف بيان مي دارد. 39ـ تفاوت ديد عيب جو و مجنون نسبت به ليلی چه بود ؟ عيب جو ،صورت گرا و بی خبر از عالم عشق است امّا مجنون عاشق صادق و سيرت گرا . 40ـ با توجه به ابيات زير به پرسش ها پاسخ دهيد: « اگر پاي در دامن آري چو كوه                        سرت ز آسمان بگذرد در شكوه زبان در كش اي مرد بسيار دان                          كه فردا قلم نيست بر بي زبان صدف وار گوهر شناسان راز                          دهان جز به لؤلؤ نكردند باز فراوان سخن باشد آگنده كوش                      نصيحت نگيرد مگر در خموش... نبايد سخن گفت ناساخته                               نشايد بريدن نينداخته تامل كنان در خطا و صواب                             به از ژاژ خايان حاضر جواب كمال است در نفس انسان، سخن                      تو خود را به گفتار ، ناقص مكن....... 1ـ در بيت نخست، شاعر كسب تعالي را در گرو چه مي داند؟ جواب: سكوت ( خاموشي) 2ـ دو نماد « خاموشي» را نشان دهيد. جواب: كوه و صدف 3ـ در بيت دوم، منظور از « فردا» و « قلم نيست» چيست؟ جواب: فردا: روز قيامت ، قلم نيست: بازخواست نمي شود. 4ـ بيت چهارم بر چا مطلبي ناكيد دارد؟ جواب: خاموشي، (نكوهش پرحرفي و زياده گويي) 5ـ كدام بيت به خاصيت دو گانه ي سخن اشاره دارد؟ جواب: بيت 7    ( كمال است در نفس انسان، سخن                      تو خود را به گفتار ، ناقص مكن) 6ـ معادل مثل « گز نكرده پاره كردن» در كدام بيت ديده مي شود؟ بيت پنجم( مصرع نشايد بريدن نينداخته) 41ـ چرا در ادبيات فارسي، اصطلاح حماسه بيشتر براي شعر به كار گرفته مي شود؟ جواب: زيرا دو عامل وزن و آهنگ كه اجزاي جدايي ناپذير منظومه هاي حماسي هستند تنها در شعريافت مي شوند. 42ـ در هريك از ابيات زير « آتش» استعاره از چيست؟ الف) يكي بي زيان مرد آهنگرم                                  ز شاه آتش آيد همي بر سرم ب) آتش است اين بانگ و ناي و نيست باد                 هر كه اين آتش ندارد نيست باد جواب:         الف) ظلم و ستم         ب) عشق                                            43ـ مفهوم عبارت « كه دوزخ مرا زين سخن گشت خوار» چيست؟ جواب: با اين حرف تو تحمل آتش جهنم براي من آسان شد. 44ـ در بيت« ني حديث راه پر خون مي كند / قصه هاي عشق مجنون مي كند» دو آرايه بيابيد. جواب: تشخيص، استعاره، مراعات نظير، تلميح 45ـ شعر غنايي قبل از مشروطه و پس از مشروطه چه تفاوتي دارد؟ جواب: « من » شاعر در شعر غنايي پس از مشروطه نسبت به مشابه آن در دوره هاي قبل، اجتماعي ترومردمي تر شده است. 46ـ پيام بيت « چون شبنم اوفتاده بدم پيش آفتاب/مهرم به جان رسيد و به عيئق بر شدم» چيست؟ جواب: عشق مايه ي اعتبار و ارزش انسان است. 47ـ در بيت« باورم نيست ز بد عهدي ايام هنوز/ قصه ي غصه كه در دولت يار آخر شد»، چرا شاعر تمام شدن رنج و غصه را باور ندارد؟ جواب: به دليل بد عهدي و پيمان شكني روزگار. 48ـ مفهوم بيت « لاله و گل زخمي خميازه اند/ عيش اين گلشن خماري بيش نيست» چيست؟ جواب: خوشي ها زودگذر و هميشه سختي را در پي دارند. 49ـ در بيت « تو كي داني كه ليلي چون نكويي است/ كزو چشمت همين بر زلف و رويي است»، مجنون علت عدم درك درست مخاطبش را در چه مي داند؟ جواب: ظاهر بيني وي 50ـ در بيت« كس چون تو طريق پاك بازي نگرفت/ باز خم نشان سرافرازي نگرفت»، شاعر چه ارتباطي ميان« زخم» و « نشان» ايجاد كرده است؟ جواب: زخم سرخ روي سينه را به نشان و مدال افتخار تشبيه كرده است. 51ـ در بيت« ما عيب و نقص خويش و كمال و جمال غير/ پنهان نموده ايم چو پيري پس خضاب»، تشبيه به كار رفته را بيابيد. جواب: پنهان كردن عيب و نقص خود و كمال و جمال ديگران به پنهان كردن پيري با رنگ تشبيه شده است. 52ـ معادل امروزي عبارت مقابل را بنويسيد. « واقعات غرايب كه خاص، او را بود.» جواب: وقايع، رخدادهاي شگفت كه مخصوص او بود. 53ـ در بيت« پرستش به مستي است در كيش مهر/ برون اند زين جرگه هوشيارها»، شاعر چه كساني را از گروه عاشقان جدا مي كند؟ جواب: هشيارها 54ـ در بيت زير منظور از قسمت مشخص شده چيست؟ « گفت: مي بسيار خوردي، زان چنين بي خود شدي              گفت: اي بيهوده گو، حرفِ كم و بسيار نيست» جواب: عمل خلاف شرع چه كم چه زياد گناه است                                            ( درآمـدها ) 1ـ‌  منظومه هاي نيايشي ماندگار در ادب فارسي را نام ببريد. جواب:  الهي نامه يا مناجات نامه   2ـ منتقدان ، آثار ادبي را به چه انواعي نقسيم كرده اند؟         جواب:  به چهار نوعِ حماسي ؛ غنايي ؛ تعليمي و نمايشي 3ـ حماسه را تعريف كنيد. جواب: حماسه در لغت به معناي دلاوري و شجاعت است و در اصطلاح شعري است داستاني با زمينه ي قهرماني، قومي و ملي كه حوادثي خارق العاده در آن جريان دارد.   4ـ  ويژگي هاي حماسه را برشماريد.      جواب: داستاني ـ قهرماني ـ ملي ـ خرق عادت  5 ـ حماسه هاي ايراني بر چه ارزش هايي مبتني هستند؟ جواب: آزادگي و آزادي خواهي ـ مبارزه با ظلم و ستم و تلاش براي برپا كردن عدالت 6 ـ هر كدام از اين آثار حماسي جزوِ كدام يك از منظومه هاي حماسي به شمار مي آيد؟        الف ـ حماسه ي گيل گمش             ب ـ ظفرنامه ي حمدالله مستوفي جواب: الف) حماسه ي علمي و طبيعي         ب) حماسه ي مصنوع 7ـ  « غنا» چگونه شعري است؟ جواب: غنا در لغت سرود، نغمه و آواز خوش است و با كلمه ي معادل اروپايي خود، ليريك(Lyric) يعني شعري كه بالير(ابزار موسيقي) خوانده مي شد، و در اصطلاح به شعري گفته مي شودكهگزارشگر عواطف و احساسات شخصي شاعر باشد. 8 ـ يك از زمينه هاي مهم شعر غنايي، .......................... آن است كه با ابعاد فردي و خصوصي تمايز دارد.               جواب: بُعد اجتماعي 9ـ شعر تعليمي از حيث محتوا و مضمون چگونه شعري است؟            جواب: گسترده ترين و دامنه دارترين نوع شعر است كه قصد گوينده و سراينده ي آن تعليم و آموزش است. ماده ي اصلي شعر تعليمي چيست؟     جواب: علم، اخلاق و هنر 10ـ انواع شعر تعليمي را در ادبيات ملل جهان برشماريد.     جواب: الف)ـ نوعي كه موضوع آن خير و نيكي است. ب)ـ نوعي كه موضوع آن حقيقت و زيبايي است. 11ـ نيايش های امام سجاد عليه السلام حاوی چه مضامينی است؟         جواب: نيايش های زيبا و لبريز از معانی   ـ  آموزشهای اخلاقی و اجتماعی است. 12ـ عرفان و اصطلاحات صوفيه از چه زماني و با پيشگامي چه كسي به حوزه ي غزل فارسي راه يافت؟   جواب) سنايي، از اوايل قرن ششم هجري 13ـ محتواي شعر هاي تعليمي در قديم بيشتر شامل چه چيزهايي بوده است؟ دو مورد را ذكر كنيد. جواب : بيشتر شامل سروده هاي اخلاقي و مذهبي و عرفاني بوده است. ب ـ معني و مفهوم نثر و شعر عبارات ، جمله ها و ابيات شعر زير را به فارسي روان معني كنيد.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     1ـ هر کسی از ظن خود شد يار من              از درون من نجست اسرار من     معني: هر کس در حد فهم خود با من همراه شد اما حقيقت حال مرا هيچكس درك نكرد. 2ـ سِرّ من از ناله ی من دور نيست                     ليک چشم و گوش را آن نور نيست   معني: اسرار من در ناله هايم نهفته است اما چشم و گوش ظاهری نمی تواند راز و حقيقت اين ناله ها را دريابد.  3ـ ملکا ذکر تو گويم که تو پاکیّ و خدايی                    نروم جز به همان ره که تواَم راهنمايی  معني : پروردگارا تنها تورا می ستايم زيرا از هر عيبی منزّه و فرمانروای عالم هستی و همان راهی را ادامه مي دهم که تو فرموده ای (اهدنا الصراط المستقيم)   4ـ همه غيبی تو بدانی همه عيبی تو بپوشی                همه بيشی تو بکاهی همه کمّی تو فزايی    معني: خدايا تو غيب دان و عيب پوش هستي و همه ي کم و زياد شدن ها به دست تو است         5 ـ به يزدان هر آن كس كه شد نا سپاس           به دلش اندر آيد زهر سو هراس     معني: هر كسي خدا را ناسپاسي كند. بيم و اضطراب سراسر و جودش را فرا مي گيرد         6ـ  مني چون بپيوست با كردگار                 شكست اندر آورد و برگشت كار      معني:   همينكه در برابر خدا مغرور و خود ستايي كرد شكست خورده و تيره بخت شد.       7ـ سياوش سيه را به تندي بتاخت               نشد تنگ دل جنگ آتش بساخت معني:   سياوش اسب را به سرعت تاخت، ناراحت و افسرده نشد وآماده جنگ با آتش شد.(وارد آتش شد.)        8ـ زهر سو زبانه همي بركشيد                                كسي خود و اسپ سياوش نديد معني:   از همه طرف آتش شعله مي كشيد، هيچ كس در انبوه آتش سياوش واسب او را نديد. 9ـ سياهي ديدم مغلول و مسلسل بر در خيمه افكنده اندر آفتاب. شفقتي بر دلم پديد آمد؛ قصد كردم تا او را به شفاعت بخواهم از امير. معني:: سياه پوستي را ديدم كه اسير و در زنجير كشيده جلوي در خيمه در زير آفتاب انداخته بودند. دلم برايش سوخت. تصميم گرفتم او را نزد امير شفاعت كنم و رهايي بخشم. 10ـ چون بار از اشتران فرو گرفتند، اشتران همه يگان دوگان هلاك شدند.  معني:: هنگامي كه بار از شترها پايين آوردند، شترها همه يكي يكي و دوتا دو تا نابود شدند.(مردند) 11ـ يکی آواز داد که : اين پير زنديق آمد معني:: يک نفر با صدای بلند گفت:(که اين پيرمردِکافر آمد) 12ـ آن مريد چون آن سخنان را بشنيد، از غيرت ارادت خود، قصد رجم آن مرد و اهل بازار نيز جمله بشوريدند.       معني:: مريد چون اين حرف را شنيد از عشق و دوستی و مردانگی خود، می خواست آن مرد را سنگسار کند، و بازاريان نيز شورش كردند. 13ـ  درزه هايي بيرون گرفت.   معني:: بسته هايي بيرون آورد. 14ـ اين همه خصومت چرا انگيختي؟     معني:: چرا اين قدر دشمني كردي؟ 15ـ     بگفتا دوستيش از طبع بگذار                     بگفت از دوستان نايد چنين كار معني:: گفت : محبت او را از دل رها كن . گفت : اين كار از عاشقان حقيقي ساخته نيست. 16ـ    بگفت او آن من شد زو مكن ياد                 بگفت اين كي كند بيچاره فرهاد معني:: گفت او به من متعلق است و ديگر از او سخن مگو . گفت فرهاد بيچاره كي مي تواند او را از ياد بيرد. 17ـ از در درآمدي و من از خود به در شدم                 گويي كز اين جهان به جهان دگر شدم معني: اي محبوب من، از در وارد شدي و من با ديدن تو از هوش رفتم؛ گويي كه مرده ام. 18ـ گوشم به راه، تا كه خبر مي دهد زدوست               صاحب خبر بيامد و من بي خبر شدم معني:: چشم انتظار بودم تا چه كسي از تو برايم خبري مي آورد، اما تو خودت آمدي و مرا از خود بي خود كردي. 19ـ روز هجران و شب فرقت يار آخر شد                       زدم اين فال و گذشت اختر و كار آخر شد معني:: عاقبت روزها و شبهاي دوري از محبوب پايان يافت. فالي زدم و چون ستاره ي خوش بختي در گذر بود، آرزويم برآورده شد و ايام فراق گذشت و كارها سر و سامان يافت. 20ـ آن همه ناز و تنعم كه خزان مي فرمود                     عاقبت در قدم باد بهار آخر شد معني:: تمام آن نازپروري ها و تن آسايي هايي كه پاييز مي كرد، سرانجام با وزش نسيم شادي بخش بهاري به پايان رسيد. (خزان: ظلم و ستم امير پيرحسين و منظور از بهار، عدل و انصاف شيخ ابواسحاق اينجو) 21ـ         بيدل اين كم همّتان بر عزّ و جاه                     فخرها دارند و عاري بيش نيست اي بيدل! اين افراد پست و دون همّت، به مال و منال، جاه و منصب دنيايي خود افتخار مي كنند، در حالي كه مقام هاي دنيايي ننگ و عار است و نبايد به آن ها دل بست. 22ـ          آرزوهاي دو عالم دستگاه                  از كف خاكم غباري بيش نيست همه ي قدرت و دولت دو جهان(كه آرزوي همه است) در مقابل طبع بلند من، از يك مشت خاك، غباري ناچيز است.              23ـ        کسی کاو را تو ليلی کرده ای نام                            نه آن ليلی است کز من برده آرام           معني:  کسی را که تو به ظاهر ليلی می نامی ، آن ليلی ای که صبر و قرار را از من ربوده است ، نمی باشد .                24ـ اگر در ديده ی مجنون نشينی                                   به غير از خوبی ليلی نبينی             معني: اگر از دريچه چشم مجنون به ليلی نگاه کنی ، غير از حُسن و نيکی چيز ديگری در او نخواهی  ديد. 25ـ           عاشقِ بی خردِ ناهنجار                     نه بل آن فاسق بی عصمت و ننگ                 حرمتِ مادری از ياد ببرد                  مست از باده و ديوانه زبَنگ                رفت و مادر را افکند به خاک             سينه بدريد و دل آورد به چنگ         معني سه بيت: عاشق بی عقل و نابکار؛ نه، بلکه آن بدکار و ناجوانمرد؛ احترام مادر را فراموش کرد و در حالی که از شراب خواری مست و از استعمال مواد مخدر ديوانه و بی عقل شده بود. رفت و مادر را بر زمين زد و سينه او را دريد و قلبش را در چنگ گرفت. 26ـ        به شادی و آسايش و خواب و خور               ندارند کاری دل افگارها            معني:  عاشقان باشادی و آسايش، خواب و خوراک ميانه ای ندارند. 27ـ        کشيدند در کوی دل دادگان                    ميان دل و کام، ديوارها   معني:  عاشقان واقعی ميان عشق راستين و عشق ننگين ديوارکشيده اند و ميان آنها تفاوت قايل هستند. 28ـ     حالی نشد نصيبم از اين رنج و زندگی                     پيری رسيد غرق بطالت پس از شباب  معني: از اين همه رنج و اندوه و زندگي هيچ گونه حالت معنوي نصيب من نشد و پيري و سستي هم به بيهودگي پس از جواني فرا رسيد. 29ـ    هر سبزه که برکنار جويی رُسته است             گويی زلب فرشته خويی رُسته است              پا برسر سبزه تا به خواری ننهی              کان سبزه زخاک لاله رويی رُسته است معني دو بيت: سبزه ای که برکنار جويباری روييده، همان سبزه پشت لب فرشته صفتان است. مواظب باش که از روی خواری و حقارت پا بر روی سبزه نگذاری، زيرا آن سبزه از خاک انسان زيبارويی روييده است. 30ـ         اگر پاي دردامن آري چو كوه             سرت زآسمان بگذرد در شكوه اگر مانند كوه گوشه گيري پيشه كني  مقامت در شكوه و بزرگي، از آسمان هم برتر ميشود.  31ـ    زبان در كش اي مرد بسياردان         كه فردا قلم نيست بر بي زبان اي انسان خردمند، خاموش باش، زيرا در روز قيامت، بي زبان از نظر گفتار، باز خواست نخواهد شد. 32ـ كار او كاري عجيب بود و واقعات غرايب كه خاص، او را بود.       معني: زندگي معنوي و كار او شگفت آور بود و كارهاي عجيب و غريبي از او سر مي زد. 33ـ هم در غايت سوز و اشتياق بود و هم در شدّت لهب فراق.  معني: هم بي نهايت در سوز و گداز و شوق ديدار معبود بود و هم به شدت در آتش هجران مي سوخت. 34ـ به صحبت ابناي دنيا مشغول شد اما او را از آن تفاوت نبود. معني: با مردم عادي همنشين و همدم بود ولي در حالات او تغييري حاصل نشد 35ـ اگر مقبول بوَد به ردّ خلق مردود نگردد و اگر مردود بوَد به قبول خلق مقبول نگردد.  جواب: اگر اعمال او(حلاج) در درگاه حق پذيرفته شده باشد، با ردّ و انكار مردم، از درگاه خداوند رانده نمي شود و اگر پذيرفته ي درگاه الهي نباشد با تأييد مردم پذيرفته ي درگاه الهي نخواهد شد.              36ـ در زيّ اهل صلاح و شرع و سنّت بود كه اين سخن از وي پيدا شد. معني: در لباس علماي دين و اهل شريعت بود كه سخن ( انا الحق) از او شنيده شد. 37ـ شبلي موافقت را گٍِلي انداخت.    معني: شبلي به خاطر همراهي با مردم گِلي پرتاب كرد. 38ـ من وقتي به حيّي از احياي عرب فراز رسيدم.  معني: من وقتي به قبيله اي از قبايل عرب رسيدم 39ـ خدايا، مگذار كه صولت خشم، حصار بردباري مرا درهم بشكند و حمله ي حسد، منازعت فطرت مرا به خفّت و مذلّت فرو كشاند.  معني: خدايا، مگذار كه خشم، صبرم را از بين ببرد و حسادت، سرنوشت بلندمرتبه ي مرا خوار و زبون گرداند. 40ـ پروردگارا، به درگاه تو پناه مي برم از اين كه ظالمي را در مظالم كردارش بستايم...... كمك دهم.     معني: پروردگارا، به تو پناه مي برم از اين كه ستمگري را در جايگاه ظلم و ستم ستايش كنم و از رفتار بيراهش پشتيباني نمايم. 41ـ شماريت با من ببايد گرفت                    بدان تا جهان ماند اند شگفت 42ـ به نيروي يزدان نيكي دهش                   كزين كوه آتش نيابم تپش 43ـ توسني كردم ندانستم همي                    كز شنيدن تنگ تر گردد كمند 44ـ در غم ما روزها بي گاه شد                   روزها با سوزها همراه شد 45ـ كشيدند در كوي دل دادگان                 ميان دل و كام ديوارها 46ـ هر كجا بيندم از دور، كند                      چهره پر چين و جبين پر آژنگ 47ـ آرزوها ي دو عالم دستگاه                       از كف خاكم غباري بيش نيست 48ـ او را خود التفات نبودي به صيد من            من خويشتن اسير كمند نظر شدم 49ـ تو را بر همه ي چيزها حكم است تا در ضيافت مايي. 50ـ اغلب مشايخ در كار او ابا كردند و گفتند: او را در تصوف قدمي نيست. 51ـ از غيرت ارادت خود، قصد رجم آن مرد كرد. 52ـ همه تاليان قرآن و سحر كوشان در عبادت بودند.                                                                                ج ـ  سبك شناسي و تاريخ ادبيات 1ـ هر يك از كتاب هاي زير از كيست؟        الف) چشمه ي روشن                   ب) سمك عيّار جواب: الف) غلام حسين يوسفي            ب) فرامرز  ابن خداداد ارّجاني 2ـ دو تن از شاعراني را كه پس از نظامي، از منظومه ي خسرو شيرين تقليد كرده اند، نام ببريد.       جواب: 1ـ اميرخسرو دهلوي       2ـ وحشي بافقي 3ـ قهرمانان يك حماسه، چه ويژگي هايي بايد داشته باشند؟ جواب: هم از نظر نيروي مادّي ممتاز باشند و هم از لحاظ نيروي معنوي؛ قهرمانان حماسه، با تمام رقّتي كه از نظر عاطفي و احساسي دارند، قهرماناني ملي هستند.   4ـ عرفان در كدام قرن و با پيش گامي چه كسي به حوزه ي غزل راه يافت؟  جواب: از اويل قرن ششم و با پيشگامي سنايي 5 ـ صاحبان اين آثار را نام ببريد.     الف) برگ هايي در آغوش باد       ب) خسرو و شيرين          ج) تذكره الاوليا جواب:   الف) غلام حسين يوسفي      ب) نظامي گنجه اي        ج) عطّار نيشابوري 6ـ شعر كدام شاعر از برجسته ترين نمونه هاي شعر تعليمي معاصر محسوب مي شود؟         جواب: پروين اعتصامي 7 ـ نام ديگر بوستان چيست؟ اين منظومه بر وزن كدام اثر بزرگ ادبي سروده شده است؟      جواب: سعدي نامه و بر وزن شاهنامه فردوسي 8 ـ در اين عبارت، چه ويژگي سبكي نثر فارسي ديده مي شود؟ آن را نشان دهيد.   « كار او كاري عجيب بود و واقعات غرايب كه خاص، او را بود.»      جواب:       واقعات غريب : كاربرد موصوف و صفت جمع به پيروي از زبان عربي 9ـ چهار نمونه از زمينه هايي را بنويسيد كه نشان دهنده ي حماسي بودن داستان گذر سياوش از آتش است. جواب:    الف) داستاني بودن آن              ب) زمينه ي قهرماني؛ سياوش قهرمان محبوب و ملي داستان است           ج) زمينه ي ملي: حوادث قهرماني داستان سياوش در بستري از واقعيات جريان دارد، واقعياتي كه ويژگي هاي اخلاقي نظام اجتماعي، زندگي سياسي و عقايد آن جامعه را در مسائل فكري و مذهبي در برمي گيرد.               د) خرق عادت: عبور از ميان آتش 10ـ نمونه هاي موفق مرثيه و حبسيه را در شعر كدام شاعراني مي توان يافت؟ از هر مورد سه نفر بنويسيد.        جواب  : مرثيه) رودكي ؛ سعدي ؛ خاقاني ؛ محتشم كاشاني                  حبسيه)  مسعود سعد سلمان ؛ خاقاني ؛ فرخي يزدي 11ـ قديم ترين و معتبر ترين كتاب فارسي كه در زمينه تصوف نوشته شده چه نام دارد و نثر آن چگونه است و در چه دوره اي است؟    جواب: كشف المحجوب نام دارد و نثر آن روان و سليس و پخته و از جمله نثرهاي دوره ي ساماني است. 12ـ مبتكر فن مناظره در شعر فارسي كيست؟ نمونه ي اعلاي آن را در ديوان كدام شاعر معاصر مي توان يافت؟      جواب: مبتكر اين فن، اسدي توسي است و نمونه ي اعلاي آن را در ديوان پروين اعتصامي مي توان يافت. 13ـ به چه دليل شعر پروين شاخص و ممتاز است؟          جواب: شعر حالت مناظره دارد. 14ـ شهرت سبك هندي به چيست؟       جواب: به خيال بندي و نازك انديشي و به كار بردن مضمون هاي بديع و شگفت آفرين مشهور است. 15ـ اصول فلسفه و روش رئاليسم اثر كيست؟     جواب: علامه محمد حسين طباطبايي 16ـ از آثار مشهور محمد رضا حكيمي دو مورد را ذكر كنيد. جواب: 1ـ ادبيات و تعهد در اسلام       2ـ الحياه 17ـ نام ديگر « بوستان» چيست؟اين كتاب ترسيم كننده ي كدام انديشه ي شاعر آن است؟ جواب: سعدي نامه، مدينه ي فاضله سعدي 18ـ دو تن از شاعراني را كه پس از نظامي، از منظومه ي خسرو وشيرين تقليد كرده اند، نام ببريد. جواب: امير خسرو دهلوي و وحشي بافقي 19ـ نويسنده ي هر يك از آثار زير را بنويسيد.           الف) كشف المحجوب                                                               ب) تذكره الاوليا جواب: الف) ابوالحسن علي بن عثمان جلابي هجويري غزنوي                   ب) عطار 20ـ يك اثر حماسه ي طبيعي از يونان و يك اثر حماسه ي مصنوع از روم باستان نام ببريد. جواب: حمايه ي طبيعي: ايلياد و اديسه ، حماسه ي مصنوع روم باستان : اِنه ايد 21ـ از چه زماني مسائل سياسي، اجتماعي و روان شناسي جزء اشعار تعليمي به حساب آمده است؟ جواب: پس از مشروطه 22ـ « خيال بندي و نازك انديشي» از ويژگي هاي كدام سبك معروف ادبي است؟ جواب: هندي 23ـ عالي ترين زمينه حماسه كدام است؟ جواب: داستاني 24ـ از آثار ادب تعليمي اروپا، يك نمونه نام ببريد. جواب: بهشت گم شده يا كمدي الهي د ـ شعر حفظي ابيات شعر زير را كامل كنيد. 1ـ بشنو از ني ...................................                   ............................. شكايت مي كند جواب:         چون حكايت مي كند                   از جدايي ها 2ـ تو حكيمي تو عظيمي تو كريمي تو رحيمي            ....................................................................        جواب: تو نماينده ي فضلي تو سزاوار ثنايي 3ـ ......................................................                               ببايد زدن سنگ را بر سبوي  جواب: چو خواهي كه پيدا كني گفت و گوي 4ـ ...................... ندانستم همي                       كز كشيدن ....................گردد كمند جواب: توسني كردم         تنگ تر 5 ـ بگفت آن جا به صنعت در چه كوشند؟                 ............................................................. جواب: بگفت انده خرند و جان فروشند 6ـ ..................................................................                زدم اين فال و گذشت اختر و كار آخر شد جواب: روز هجران و شب فرقت يار آخر شد 7ـ چه فرهادها مرده در كوه ها                 .......................................................... جواب: چه حلاج ها رفته بر دارها 8 ـ ما را رها كنيد ..........................................              ............................... و با سينه اي كباب                 جواب: در اين رنج بي حساب              با قلب پاره پاره 9ـ ساقيا لطف نمودي،.......... پر مي باد                كه به تدبير تو............. خمار آخر شد جواب: قدحت               تشويش 10ـ گفت: ........... جامه ات بيرون كنم                 گفت: ............، جز نقشي ز پود و تار نيست جواب: از بهر غرامت                       پوسيده است                  
[ شنبه پنجم شهریور 1390 ] [ 22:50 ] [ رحیم پورسعیدی ]

                             ادبيات فارسي1 (عروض و قافيه ـ نقد ادبي) بخش اول: قافيه 1ـ براي شناختن قافيه و وزن شعر، بايد از « ................ » شروع كرد.       جواب: حرف توضيح: در قافيه و وزن شعر، صورت ملفوظ حرف(واج) مورد نظر است نه شكل مكتوب آن. مثلاً واژه ي « خواهر» كه به صورت « خاهَر» تلفظ مي شود، پنج واج ( خـ ؛ ا ؛ هـ ؛ ـَ ؛ ر ) دارد. 2ـ حروف ملفوظ يا واج بر چند گونه است؟ جواب) دو گونه:1ـ مصوّت: كه شامل مصوّت هاي كوتاه، مانند: ـَ ، ـِ ، ـُ  و مصوّت هاي بلند، مانند: آ ـ اي ـ او 2ـ صامت: همان حروف الفباي فارسي هستند كه بدون در نظر گرفتن واج هاي تكراري، 23 صامت مي شوند. 3ـ واژه هاي قافيه، حرف قافيه و رديف را با ذكر مثال تعريف كنيد.   جواب) واژه هاي قافيه: واژه هايي است كه حرف يا حروف قافيه در آخر آنها مشترك باشد.    حروف قافيه: به حرف يا حروف مشتركي كه در پايان واژه هاي قافيه به كار مي رود، حروف قافيه گويند.         رديف: كلمه يا كلماتي است كه بعد از واژه هاي قافيه، عيناً (از نظر لفظ و معني) تكرار مي شود. مثال:             به نام خداوند جان آفرين             حكيم سخن در زبان آفرين كلمه هاي « جان» و «زبان» واژه هاي قافيه. « ان» كه در آخر واژه هاي قافيه مشترك است، حروف قافيه است.                    كلمه ي « آفرين» كه در هر دو مصراع عيناً هم از نظر لفظ و هم از نظر معني يكسان به كار رفته، رديف است. 4ـ آيا در بيت زير، كلمه ي « روان » رديف است؟ چرا؟         گلاب است گويي به جويش روان             همي شاد گردد زبويش روان      جواب) خير رديف نيست. زيرا  معنيِ هر دو كلمه يكي نيست و متفاوت است. ( اولي به معني ِجاري و دومي به معني ِ روح و روان). بنابراين، هر دو كلمه ي « روان» واژه هاي قافيه هستند. توضيح: آوردن رديف در شعر, الزامي نيست و به همين جهت بسياري از ابيات رديف ندارند. 5 ـ قواعد قافيه را با ذكرتوضيح دهيد. جواب) حداقل حروف مشترك لازم براي قافيه تابع دو قاعده است:         قاعده ي1: هر يك از مصوّت هاي « ا» ؛ « و» ( آ ؛ او ) به تنهايي اساس قافيه (حروف قافيه) قرار مي گيرد.        مثال:           الف ـ  آمدي جانم به قربانت ولي حالا چرا             بي وفا حالا كه من افتاده ام از پا چرا            ب ـ   صبا تو نكهت آن زلف مشكبو داري               بـه يـادگار بمـاني كه بوي او داري      مصوت بلندِ« ا» در كلمه هاي « حالا» ؛ « پا » در بيت اول و مصوّت بلندِ « او» در بيت دوم حروف قافيه است. كلمه هاي « چرا» در بيت اول و « داري» در بيت دوم رديف است.         قاعده ي2: هر مصوّت (كوتاه يا بلند) با يك يا دو صامت بعدش قافيه(حروف قافيه) مي گيرد. مصوّت + صامت (+ صامت).    مثال:          الف ـ عيب رندان مكن اي زاهد پاكيزه سرِشت          كه گناه دگران بر تو نخواهند نوِشت          ب ـ كسي دانه ي نيك مردي نكاشت                        كزو خرمن كام دل بر نداشت        در بيت اول « ـِ شت » و در بيت دوم « اشت» (مصوّت + صامت + صامت) حروف قافيه هستند. 6 ـ  ‌دركدام مورد « و » ،‌« ي » صامت به شمار مي آيد؟ جادو ، ورود ، سود ،‌كبود ،‌ توهُّم ، تيز ،‌ كشتي ، ياران ، ‌رأي        جواب) حرف اول« و» در كلمه ي « ورود» ؛ « و» در كلمه ي « توهُّم» ؛ « ي» در كلمه هاي « ياران و رأي» صامت مي باشد.   7 ـ هر يك از اين كلمات چند واج دارد؟   خويشتن ، سر ،‌ محوّطه ، نحو                  جواب) خويشتن = خ ، ي ، ش ، ت ، ـَ ، ن     6 واج                  سر =  سـ  ، ـَ ، ر     3 واج     محوّطه =  م ، ـُ ، حـ ، ـَ و ، و ، ـَ، طـ ، ـِ    9 واج                  نحو =  ن ، ـَ ح ، و     4 واج 8 ـ  حروف الحاقي قافيه را با ذكر مثال شرح دهيد.       جواب) به آخر واژه هاي قافيه ممكن است يك يا چند حرف اضافه شود كه به آنها حروف حروف الحاقي گويند؛ اين اولاً اين حروف الحاقي جزءِ حروف مشترك قافيه هستند و ثانياً رعايت آنها در قافيه لازم است. مثال:             بگذار تا بگريم چون ابر در بهاران               كز سنگ ناله خيزد روز وداع ياران         ار+ ان، حروف قافيه است. « ار» حروف اصلي؛ (طبق قاعده ي2) و « ان » حروف الحاقي.        9ـ چه حروفي مي توانند به عنوان حروف الحاقي در قافيه قرار گيرند؟        جواب) شناسه ها ؛ ضماير متصل ؛ پسوندها ؛ مخفف صيغه هاي زمان حال بودن (ـَ م ، ي ، يم ، يد ، ـَ ند) و « ي» آخر بعضي از واژه هايي كه به « ا» ، « و» ختم مي شوند مثل: خداي؛ جاي؛ موي؛ بوي....... 10ـ چگونه مي توان قافيه ي شعر را مشخص كرد؟      جواب) براي مشخص كردن قافيه ي هر شعر، ابتدا رديف را مشخص مي كنيم و سپس حروف الحاقي و بعد حروف اصلي را . مثال:    مشنو اي دوست كه غير از تو مرا ياري هست           يا شب و روز به جز فكر توام كاري هست    رديف: هست          ار+ي: حروف قافيه           « ار»: حروف اصلي            « ي» : حرف الحاقي 11ـ قافيه ي مياني چيست؟ مثالي بزنيد.    جواب) بعضي از شاعران براي غني تر كردن موسيقي شعر، گاه در پايان نيم مصراع نيز قافيه مي آورند كه به آن قافيه ي مياني گويند. مثال:      من مانده ام مهجور از او درمانده و رنجور از او         گويي كه نيشي دور از او در استخوانم مي رود      محمل بدار اي ساربان تندي مكن با كاروان            كز عشق آن سرو روان گويي روانم مي رود 12ـ قافيه ي دروني چيست؟ مثالي بزنيد.    جواب) گاهي قافيه در درون مصراع است يعني تنها در پايان مصراع يا نيم مصراع نيست كه به آن قافيه ي دروني مي گويند. مثال:           يار مرا غار مرا عشق جگرخوار مرا             يار تويي غار تويي، خواجه نگهدار تويي        نور تويي، سور تويي، دولت منصور تويي          مرغ كُهِ طور تويي، خسته به منقار مرا 13ـ ذوقافيتين يعني چه؟ مثالي بزنيد. جواب) گاهي شعر داراي دو قافيه ي پاياني است كه به آن ذوقافيتين گويند كه قافيه ي اصلي، واژه هاي آخر مصراع هاست.       مثال:             عشق تو قضاي آسمان است             وصل تو بقاي جاودان است       «آسمان ؛ جاودان» قافيه ي اصلي و « قضاي؛ بقاي» غير اصلي 14ـ آيا مي توان كلمات « پُر با تَر» ؛ « فردوسي با طوسي» ؛ « احتياط با اعتماد» را قافيه كرد؟ چرا؟ جواب) خير. زيرا در كلمات « پُر و تَر» مصوّت ها با هم اختلاف دارند و در كلمات « فردوسي و طوسي» اگر « ي» كه الحاقي است كنار گذاشته شود، « و» در « فردوس» صامت است ولي در « طوس» مصوّت است و در « احتياط و اعتماد» نيز حروف آخر آنها يكسان نيست. 15ـ در چه صورتي تكرار قافيه عيب شمرده نمي شود؟   جواب)1ـ  در صورتي كه تعداد ابيات شعر از بيست و سي بيت بيشتر شود.            2ـ  وقتي كه قصيده تجديد مطلع شود.            3ـ  وقتي كه كلمه ي قافيه ي تكراري به يك معنا نباشد.            4ـ تكرار واژه ي قافيه ي مصراع اول در غزل را عيب ندانسته اند، حتي آوردن آن را در مصراع چهارم، صنعت « ردّالقافيه » شمرده اند. 16ـ در چه صورتي تكرار واژه هاي غير ساده ي قافيه عيب شمرده نمي شود؟ مثال بزنيد. جواب) در صورتي كه اجزاي سازنده ي آنها چندان آشكار نباشد يا ميان معناي دو جزء فرقي بتوان نهاد. مانند: رنجور و مزدور ؛ آبدار و پايدار ؛ يا ورزيد و پرستيد و رنجيد. هر چند علامت ماضي«يد» مشترك است اما شناخته شده نيست. 17ـ با توجه به اين بيت ، به سؤالات پاسخ دهيد.     كاشكي جز تو كسي داشتمي         يا به تو دست رسي داشتمي              الف ـ واژه هاي رديف را مشخص كنيد                      ب ـ  واژه هاي قافيه كدامند؟              ج ـ حروف قافيه را مشخص كنيد.                             د ـ حرف الحاقي قافيه كدام است؟              وـ حرف اصلي قافيه كدام است؟                             هـ ـ  قافيه طبق كدام قاعده است؟   جواب) رديف: داشتمي          ب ـ واژ هاي قافيه: كسي ؛ دست رسي          ج ـ حروف قافيه ـَ س+ ي   د ـ حرف الحاقي: « ي »        وـ حروف اصلي: « ـَ س »            هـ ـ طبق قاعده ي2 (مصوّت + صامت) 18ـ چرا قافيه در اين بيت نادرست است:    ديدار تو حل مشكلات است               صبر از تو خلاف ممكنات است         جواب) زيرا پسوند « ات » نشانه ي جمع است، تكرار شده و به يك معني است، لذا قافيه غلط است. 19ـ در بيت زير چه نوع قافيه اي به كار رفته است؟                گاه سوي جفا روي گاه سوي وفا روي                   آنِ مني كجا روي بي تو به سر نمي شود     جواب) قافيه ي مياني 20ـ نظر نيما يوشيج در باره ي ضابطه ي قافيه در شعر چيست؟ جواب) نيما مي گويد: قافيه مقيّد به جمله ي خود است، همين كه مطلب عوض شد و جمله ي ديگري به روي كار آمد، قافيه به آن نمي خورد. 21ـ بيت زير را بخوانيد و به پرسش هاي آمده پاسخ دهيد.     ديري است كه دلدار پيامي نفرستاد              ننوشت سلامي  وكلامي نفرستاد 1 ـ ‌رديف را مشخص كنيد.     2 ـ واژه هاي قافيه را مشخص كنيد         3ـ حروف قافيه كدام است؟     4 ـ حروف اصلي چيست و قافيه تابع كدام قاعده است؟         5 ـ حرف الحاقي كدام است:            جواب)   1ـ رديف : نفرستاد    2ـ واژه هاي قافيه : پيامي و كلامي     3ـ حروف قافيه : ام + ي               4ـ حروف اصلي  « ام» طبق قاعده ي2»       5 ـ حروف الحاقي : ي          22ـ رديف، واژه هاي قافيه، حروف قافيه، حروف الحاقي و حروف اصلي را در بيت زير معلوم كنيد و ذكر كنيد كه قافيه تابع كدام قاعده است؟        مرا پرسي كه چوني؟ چونم اي دل           جگر پر درد و دل پر خونم اي دل  جواب ) رديف: اي دل              واژه هاي قافيه : چونم ، خونم             حروف قافيه : ون = ـَ م               حروف الحاقي : ـَ م                         حروف اصلي : ون (طبق  قاعده ي 2) مصوّت + صامت     23ـ بيت زير چه نوع قافيه اي دارد؟ قافيه ي اصلي كدام است؟     كنون با خرد بايد انباز گشت                        كه فردا نماند ره بازگشت     جواب) اين بيت ذوقافيتن است يعني دو قافيه دارد ـ انباز و باز؛ گشت در معاني شد و آمد قافيه ي اصلي ـ «گشت و گشت » است. 24ـ چه عيبي در بيت زير مشهود است؟ اين عيب چگونه برطرف شده است؟         هر آن كس كه بر دزد رحمت كند                  به بازوي خود كاروان مي زند اختلاف در مصوّت ،‌عيب قافيه است،‌ اما به جهت افزودن حروف الحاقي يعني ،‌« ـَ د» طبق تبصره ي 3 رفع شده است .     واژه هاي قافيه ـ كُند و مي زَند        حروف اصلي قافيه ـ‌ـُ ن و ـَ ن بخش دوم : عروض           1ـ منظور از اختيارات زبانی چيست ؟            در هرزبانی بعضی از کلمات دارای دو يا چند تلفّظ هستند و گوينده اختيار دارد هر کدام را که می             خواهد (آن تلفظی که با وزن شعر تناسب دارد ) به کار می برد. 2ـ دو نوعِ اختيار زباني را تعريف كنيد و براي هريك مثالي بزنيد.     جواب): الف ـ امكان حذف همزه: اگر همزه آغاز هجا باشد و قبل از آن حرف صامتي بيايد، ـ آن همزه را مي توان حذف كرد. مانند: « مهجور از او »كه مي شود:« مهجورَزو»«دل از» يا «دِلَز» ، « دل آزرده » يا «دلازرده»      ب ـ تغيير كميّت مصوّت ها: شاعر مي تواند در مواردي مصوت كوتاه را بلند و مصوت بلند را كوتاه تلفظ كند. مانند: « ابروي يار» كه شاعر مي تواند « ابرُيِ يار» «آرزويی» يا «آرزُيی» به كار برد. 3ـ كدام يك از موارد تقطيع شده ي زير، همزه حذف شده است؟ الف ـ از ايشان = ( U ــ ــ )         ب ـ از ايشان = ( ــ ــ ــ )              جواب)  الف 4ـ اركان معادل اين هجاها را بنويسيد.    الف: ( UUــ ــ )                 ب: ( ــ U ــ )                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    جواب)    الف ـ فَعَلاتن             ب ـ فاعِلن 5 ـ واژه ي « دل انگيز» را يك بار با حذف همزه و يك بار بدون حذف همزه تقطيع هجايي كنيد.     جواب) 1ـ با حذف همزه:  U ــ ــ U (دِلَنگيز)      2ـ بدون حذف همزه   ــ ــ ــ U ــ (دل انگيز) 6 ـ در چه صورت « ن » در تقطع هجايي حذف مي شود؟ مثالي بزنيد.     جواب) در صورتي كه « ن» ساكن باشد و بعد از مصوت بلند بيايد. مانند: جان؛ آبادان ؛ مهين ؛ برون 7 ـ واژه هاي زير را با خط عروضي بنويسيد و مرز بين هجاها را مشخص كنيد، هجاهاي كشيده را به دو قسمت تقسيم كنيد.              الف ـ معلّم           ب ـ خويشتن               ج ـ ملامت            د ـ راهوار جواب) الف:           مُ       عَل      لِم                  ب ـ        خيـش      تَن      ج ـ     مَ    لا   مَت                            U        ــ       ــ                                  ــ U         ــ             U   ــ    ــ             د ـ       را  ه    وا    ر                        ــ  U   ــ    U                     8 ـ ارکان معادل اين هجاها را بنويسيد.                   - U - - ،   ، - - U - ،      - - - ،     - U U - ،     U - - - ،     U U -،     U - U -                          جواب)    فاعلاتُن  ، مستفعلُن،     مفعولُن،       مفتعلُن ،      مفاعيلُن  ،      فَعَلُن ،       مفاعلُن 9 ـ هجاهای بيت هاي شعر زير را به منظم ترين صورت تقسيم کنيد و ارکان معادل هر قسمت را زير آن بنويسيد.     الف ـ  چند پرسی زمن چيستم من؟            نيستم ، نيستم ، نيستم من                  ب ـ خدايا به خواری مران از درم                که صورت نبندد دری ديگرم                   ج ـ گفتم اين شرط آدميت نيست             مرغ تسبيح خوان و من خاموش                   د ـ هم قصّه ی نانموده دانی                       هم نامه ی نانوشته خوانی          جواب ها:    الف ـ      چند پرسی زمن چيستم من ؟                 نيستم ، نيستم ، نيستم من چَن - د U پُر - سی - زِ U مَن - چی - س U تَم - مَن - نی - س U تَم - نی - س U تَم - نی - س U تَم - من -                            فاعِلُن         /          فاعِلُن               /           فاعِلُن               / فَع                                     ب:   خدايا به خواری مران از درم                         که صورت نبندد دری ديگرم خُ U دا - يا - بِ U خا - ری - مَ U را - نَز - دَ U رَم - کِ U صو - رت - نَ U بَن - دَد - دَ U ری - دی - گَ U رم -    فعولُن             /                فعولُن        /       فعولُن                 /  فعو(=فَعَل)                     ج ـ    گفتم اين شرط آدميت نيست                   مرغ تسبيح خوان و من خاموش گُف - تَ U مين - شر - طِ U آ - دَ U می - يت - نيست - مُر - غ U تَس - بی - ح U خا - نُ U مَن - خا - موش -                         فاعلاتُن                     /           مفاعِلُن                        /       فع لُن                     د ـ       هم قصّه ی نانموده دانی                          هم نامه ی نانوشته خوانی  هَم - قِص - صَ U یِ U نا - نِ U مُو - دِ U دا - نی - هَم - نا - مِ U یِ U نا - نِ U وِش - تِ U خا - نی -                          مستفعِلُ                   /    فاعِلاتُ                               /مُستَف(=فَع لُن) 10 ـ  مصوت های کوتاه را در چه صورت می توان کشيده تلفّظ کرد و مصّوت های بلند را در چه صورت می توان کوتاه ؟         جواب) در سه مورد مي توان مصوت های کوتاه را مي توان بلند تلفّظ کرد : الف) مصّوت های کوتاه پايان کلمه          ب)کسره ی اضافه           ج) «و» (ضمه) عطف هرگاه پس از کلمات مختوم به مصّوت های بلند «و» و «ی» مصّوتی بيايد، شاعر می تواند اين مصّوت های بلند را کوتاه تلفّظ کند. 11ـ  مصّوت بلند «ی» در چه صورت هميشه کوتاه است و مصّوت بلند « و» در چه صورت هميشه بلند؟ اگر مصّوت بلند « ی» در ميان کلمه های ساده، يا كلمه هاي با پسوند يا با پيشوند يا ضمير متّصل باشد هميشه کوتاه تلفظ مي شود مثل: ميان ، زيان ، بيا ، راضيم ، انقلابيون و... مصوت بلند« و» در کلمات تک هجايی ، مانند مو ، رو ، بو و غيره ( به استثنای « سو » در حال اضافه ) هميشه بلند تلفظ می شود . 12ـ در مثال های زير ، به صورتی که بين دو هلال تقطيع شده است، با کدام اختيارات شاعری مطابقت دارد ؟      الف ـ سبوی آب ( U U - - U )      ب ـ تو گفتی ( - - - )       ج ـ  بهانه ( U - -)            دـ نوای نی ( U - - - ) جواب)   الف ـ اختيار زبانی. 1ـ کوتاه تلفظ کردن مصوت بلند « و» در کلمه « سبو » . زيرا بعد از آن مصوّت آمده است .    2ـ  بلند تلفظ کردن کسره ی اضافه ب ـ اختيار زبانی. بلند تلفظ کردن مصوت کوتاه پايان کلمه ي تو ج ـ اختيار زبانی. بلند تلفظ کردن مصوت کوتاه پايان کلمه . د ـ اختيار زبانی . بلند تلفظ کردن کسره ی اضافه 13ـ در مثال های زير هر هجا همزه حذف شده را مشخص کنيد . 1- مرد افکن (- - - ).                   2- تير انداز (- - - U).              3 - خوش آواز (- - - U). 4- خوش آهنگ ( U - - U )         5- از ايشان ( U - - ).              6- از ايشان (- - - ). جواب) در شماره های 1 و 2 و 3 و 4 و 5 همزه حذف شده، ولي در شماره6 حذف صورت نگرفته است. 14ـ بيت هاي زير: الف ـ آنها را تقطيع هجايي كنيد. ب ـ اركان آن ها را مشخص كنيد ج ـ هجاهای معادل در دو مصراع يک بيت را مقايسه کنيد و اگر اختلافی هست تعيين کنيد از چه اختيارات زبانی استفاده شده است             الف) ببايد هوس کردن از سر به در          که دَور هوس بازی آمد به سر            ب) اگر تو زآموختن سر نتابی                  بجويد سر تو همی سروری را             ج) به سبزه کجا تازه گردد دلم               که سبزه بخواهد دميد از گلم    د) باغبان گر چند روزی صحبت گل بايدش         بر جفای خار هجران صبر بلبل بايدش جواب :                      الف)     ببايد هوس کردن از سر به در       که دَور هوس بازی آمد به سر بِ U با - يد - هَ U وَس - کَر - دَ U نَز - سَر - بِ U دَر - کِ U دَو - رِ U هَ U وَس - با - ز U يا - مَد - بِ U سَر -                           فعولُن                /             فعولُن          /    فعولُن                  /     فَعَل 1. در هجای سوم مصراع دوم ، کسره ی اضافه ، بلند تلفظ شده است .(بلند تلفظ شدن مصوت کوتاه ) 2. حذف همزه در هجای هشتم مصراع اول (از ) 3. کوتاه تلفظ کردن مصوت بلند «ی» و حذف همزه در هجای هشتم مصراع دوم                      ب)     اگر تو زآموختن سر نتابی            بجويد سرتو همی سروری را اَ - گَر - تُ U ز U آ - مُو - خ U تن - سَر - نَ U تا - بی - بِ U جو - يد - سَ U رِ U تُ U هَ U می - سَر - وَ U ری - را -                               فعولن         /           فعولن         /            فعولن        /          فعولن 1. در هجای سوم مصراع اول ، مصوت کوتاه (ضمه ) پايان کلمه بلند تلفظ شده است .    2. در هجای پنجم مصراع دوم کسره اضافه حذف شده است.     3. در هجای ششم مصراع دوم ، مصوت کوتاه (ضمه ) پايان کلمه بلند تلفظ شده است .                     ج)      به سبزه کجا تازه گردد دلم       که سبزه بخواهد دميد از گلم بِ U سَب - زِ U کُ U جا - تا - زِ U گَر - دَد - دِ U لَم - کِ U سَب - زِ U بِ U خا - هَد - دَ U می - دَز - گِ U لَم -                                  فعولُن         /          فعولُن             /          فعولُن           /     فَعَل 1. بلند تلفظ شدن مصوت کوتاه پايان کلمه در هجای سوم مصراع اول و دوم .   2. حذف همزه در هجای نهم مصراع دوم         د)  باغبان گر چند روزی صحبت گل بايدش           بر جفای خار هجران صبر بلبل بايدش با - غ U بان - گر - چ - ِند U رو - زی - صُح - بِ U تِ U گل - با - یَ U دش - بَر - جَ U فا - یِ U خا - رِ U هِج - ران - صب - رِ U بُل - بُل - با - یِ U دش -                      فاعلاتنُ                 /         فاعلاتن           /            فاعلاتن        /    فاعلن 1- در هجای يازدهم مصراع اول کسره اضافه بلند تلفظ شده است . 2- هجای چهارم مصراع دوم کسره ي اضافه بلند تلفظ شده است(بلند تلفظ شدن مصوت کوتاه ) 15ـ فرق اختيارات زباني و اختيارات وزني چيست ؟     جواب) اختيارات زباني فقط تسهيلاتي را در تلفظ براي شاعر فراهم مي سازد بدون آنكه موجب تغييري در وزن بشود اما اختيارات وزني امكان تغييرات كوچكي در وزن را به شاعر مي دهد. 16ـ سه نوع اختيارات وزني را شرح دهيد ؟ الف ) آوردن فاعلاتن به جاي فَعَلاتن در ركن اول شعر ب ) آوردن يك هجاي بلند در مقابل دو هجاي كوتاه در ميان مصراع . يعني شاعر به جاي فعلن  - U U  مي تواند فع لن  - -  بياورد. ج ) قلب : يعني جابجا كردن يك هجاي بلند و يك هجاي كوتاه كنار هم. يعني شاعر به جاي « U -  » مي تواند «  - U  » بياورد و برعكس . 17ـ كلمات كه « = U  » و كشت ( =  U -  ) در كجاي مصراع با كلمه كش ( = -  ) برابر است ؟ در پايان مصراع. زيرا آخرين هجاي هر مصراع بلند است و شاعر مي تواند به جاي آن هجاي كوتاه يا كشيده بياورد. 18- در كجاي مصراع به جاي (  - - U U ) فعلاتن مي تواند (  - - U -  ) فاعلاتن آورد؟ در اول مصراع ( ركن اول ) 19- شاعر در كجاي مصراع مي تواند به جاي دو هجاي كوتاه يك هجاي بلند بياورد ؟ در ميان مصراع . البته اين اختيار شاعري در دو هجاي ماقبل آخر بسيار رايج است. 20- در چه صورت شاعر مي تواند از قلب استفاده كند ؟ شاعر به ضرورت وزن مي تواند يك هجاي بلند و يك هجاي كوتاه كنار هم را جابجا كند آن هم در اركان مفتعلن و مفاعلن يا برعكس . 21ـ ابيات زير را ابتدا تقطيع هجايي كنيد . سپس هجاهاي معادل هم را در دو مصراع هر بيت مقايسه نماييد. و در صورت تفاوت علت را با اختيارات زباني و وزني توجيه كنيد وسپس ابيات را تقطيع به اركان نماييد. ( هجاهاي هر مصراع را 4 تا 4 تا ، يا 3 تا 3 تا ، يا 4 تا و 3 تا جدا كنيد به طوري كه حتي الامكان نظم آنها آشكار شود. سپس ركن معادل هر يك را زير آن بنويسيد. )  الف ـ اي ديو سپيد پاي در بند                          اي گنبد گيتي اي دماوند                             تو قلب فشرده ي زميني        از درد ورم نموده يك چند     جواب) الف: ای دی و س پی د پا ی در بند ـ ـ U U ـ U ـ U ـ ـ ای گن ب د گی تِـ یی دَ ما وَند ـ ـ U U ـ U ـ U ـ U تُـ قَل ب فِـ شُر دِ یِ زَ می نی ـ ـ U U ـ U ـ U ـ ـ از دَر د وَ رَم نِـ مو دِ يك چند ـ ـ U U ـ U ـ U ـ ـ                 مستفعل                                               /       فاعلاتُ                         / مستف ( = فع لن ) اختيار زباني : الف) حذف همزه در هجاي هفتم مصراع دوم ب) بلند تلفظ كردن مصوت كوتاه ضمه پايان كلمه در هجاي اول مصراع سوم. ج) بلند تلفظ كردن كسره ي اضافه در هجاي هفتم مصراع سوم اختيار وزني : آوردن هجاي كشيده در پايان مصراع هاي اول و دوم و چهارم       ب)         آمد نوروز هم از بامداد           آمدنش فرخ و فرخنده باد آ مَـــ د نو رو ز هَـ مَز با م داد ـ   ـ ـ ـ U U ـ ـ U ـ آ م دَ نش فر رُ خُ فَر خُن دِ باد ـ U U ـ ـ U U   ـ ـ U ـ       جواب: ب                       مفتعلن                               /     مفتعلن                                  /       فاعلن اختيار زباني : حذف همزه در هجاي هفتم مصراع اول اختيار وزني : الف) هجاي پايان مصراع ها را كشيده آورده است. ب) آوردن يك هجاي بلند در برابر دو هجاي كوتاه در هجاي دوم مصراع اول .  22ـ منظور از اوزان هم گروه چيست ؟       جواب) اوزاني هستند كه نظم هجاهاي كوتاه و بلند آنها يكسان است. 23ـ وزن دوری يا متناوب چيست؟  وزنی است که هر مصراع آن از دو قسمت تشکيل می شود و قسمت دوم تکرار قسمت اول است . مثال : مفتعلن فاعلن/ مفتعلن فاعلن. 24ـ مشخصات اوزان دوری را بنويسيد.       1- وقفه يا مکثی بين دوپاره ی هر مصراع وجود دارد. مثلاً « بار غمت می کشم گر نکند التفات » بعد از « بار غمت می کشم» مکثی وجود دارد.       2- وزن دوری از ارکان متناوب تشکيل می شود نه از تکرار يک رکن.       3- هجای پايانی نيم مصراعهای اول هميشه بلند است اما به جای آن می تواند هجای کشيده يا کوتاه بيايد .       4- هجاهای هر مصراع مجموعاً زوج است و معمولاً هر نيم مصراع 7 يا 5 هجا دارد. 25 ـ هريك از كتاب هاي شعر زير بر چه وزني سروده شده اند؟      الف ـ هفت پيکر نظامی.       ب ـ سبحة الابرار جامی      ج ـ  شاهنامه ی فردوسی      جواب) الف ـ وزن فاعلاتن مفاعلن فعل  چون وزنی شاد و ضربی است.                 ب ـ فعلاتن فعلاتن فعل           ج ـ فعولن فعولن فعولن فعل 26ـ وزن ابيات زير را مشخص كنيد. الف ـ   روي تو چون نو بهار جلوه گري مي كند         زلف تو چون روزگار پرده دري مي كند ب ـ        شعر من زان سوزناك آمد كه غم              خاطر گوهر فشانم سوخته است  ج ـ       از تو وفا نخيزد داني كه نيك دانم               وزمن جفا نيايد دانم كه نيك داني   د ـ      هر چند نمي سوزد بر من دل سنگينت          گويي دل من سنگي است در چاه زنخدانت جواب): الف :       مفتعلن    فاعلن            مفتعلن    فاعلن اين بيت دوري است زيرا : 1ـ بعد از نيم مصراع هاي اول يعني روي تو چون نوبهار ـ زلف تو چون روزگار مكث وجود دارد. 2ـ بيت از اركان متناوب تشكيل شده 3ـ هر نيم مصراع فرد و تعداد هجاهاي هر مصراع زوج است 4ـ هجاي پاياني نيم مصراع هاي اول مانند هجاي آخر مصراعها بلند است اما به جاي آن هجاي كشيده آمده است .            ب:     فاعلاتن                     فاعلاتن             فاعلن               وزن شعر دوري نيست زيرا نشانه هاي چهارگانه ي وزن را ندارد .  ج ـ مستفعلن         فعولن                 مستفعلن        فعولن وزن شعر دوري است زيرا نشانه هاي چهارگانه ي وزن را دارد. د ـ مستفعل      مفعولن              مستفعل    مفعولن وزن شعر دوري است زيرا چهار مشخصه وزن دوري را دارد.   بخش سوم ـ نقد ادبي 1 ـ منظور از نقد لغوي چيست ؟ جواب) بررسي و ارزيابي كاربرد زبان و اصول و قواعد آن در يك اثر ادبي اعم از شعر و نثر است مثلاً رعايت كردن قواعد زبان و بلاغت و هماهنگي لفظ و معني و رعايت اطناب و ايجاز و مترادف ها و آوردن كلمات و تركيبات خوش آهنگ. 2ـ چه عواملي موسيقي كلام را بوجود آورد ؟  جواب) دو عامل 1ـ كميت ريتم 2ـ هماهنگي حروف        3ـ منظور از نقد فني چيست ؟     جواب) بررسي چگونگي كاربرد فنون بلاغي در شعر و نثر و ارزش و اعتبار آن است . 4ـ نقد ادبي چيست؟  جواب) نقد ادبي برسي همه جانبه ي يك اثر ادبي است كه در آن محاسن و معايب و قوت و ضعف اثر ادبي مورد توجه قرار مي گيرد . 5 ـ ايماژ را تعريف کنيد و خصوصيات آن را بنويسيد . جواب) ايماژ استفاده از تصويرگری است و از ويژگي های ايماژ، گرايش به زبان ساده، ابداع اوزان تازه، آزادی در انتخاب موضوع، توجه به جزئيات امور و اجتناب از حشو و اطناب و به کار گرفتن مجاز و تصوير است. 6 ـ کدام شاعران ايرانی بيشتر به اخلاق و فضيلت های اخلاقی توجه داشته اند ؟         جواب) ناصر خسرو ، فردوسی ، نظامی و سعدی 7ـ اساس نقد زيبا شناسی را در نظريه چه کسانی می توان پيدا کرد ؟ در نظريه کالريج انگليسی و ادگار آلن پو آمريکايی می توان يافت . 8 ـ موضوع شاهنامه ي فردوسي چيست؟     جواب)  تاريخ ايران قديم از آغاز تمدن نژاد ايرانی تا انقراض حکومت ساسانيان بدست مسلمانان. 9ـ شاهنامه به چند دوره تقسيم می شود؟              جواب) سه دوره: اساطيری،  پهلوانی،  تاريخی. 10ـ خلاصه ی داستان ليلی و مجنون رابگوييد؟          جواب) سرگذشت عشقی است پرشور که بين جوانی بنام قيس بنی عامر و دختری ليلی نام بوجود می آيد، امّا به علت دشمنی که ميان خانواده ی آنها وجود دارد عشق آن دو به ناکامی می کشد.  بدين ترتيب که ليلی را به زور به خانه ی شوهرِ نادلخواه يعنی ابن سلام می فرستند و قيس از عشق ليلی مجنون وار سربه بيابان می گذارد و با دَد و دام مأنوس و همدل می شود.سرانجام بعد از چندی ليلی می ميرد و مجنون چون بر سر تربت او می رسد جان به دوست می سپارد. 12ـ چه عاملی باعث دگرگون شدن احوال مولوی می شود؟           جواب) ملاقات با شمس تبريزی در سال 642 هـ . ق. 13ـ  حقيقت از نظر مولوی چيست و وی چگونه بدان می رسد؟ جواب) حقيقتی که نه تعصّب آن را می پذيرد و نه جهل و غرور و ظاهرپرستی. حقيقتی که می توان با فداکردن خود بدان نايل آمد و اين فدا کردن، شوق می خواهد و عشق. 14ـ محتوای شعر حافظ از چه مايه هايی برخوردار است؟    جواب) دارای مايه هايی از قرآن، فلسفه، عرفان و علوم زمان است. شعر او رندانه است. آزادگی را می ستايد و برای بدست آوردن آن می کوشد. 15ـ رند از نظر حافظ کيست؟  جواب) انسان آزاده ای که با تعصب و خودبينی و دورويی مبارزه می کند و خود را آزاد نمايد. 16ـ محتوای غزل صائب غالباً چيست؟                 جواب)  عرفان و حکمت 17ـ‌ چه تازگی هايی در شعر صائب می توان ديد؟ جواب)  گذشته از مضمون آفرينی، شيوه ای نو چه از جهت محتوا و چه از لحاظ ترکيب کلمات و شکل ظاهری شعر و تعبيرات وتشبيهات آفريده است.  18ـ  ايجاز يکی از خصايص نثر سعدی است. چند جمله به عنوان نمونه ذکر کنيد.   جواب) آنچه را نپايد، دلبستگی را نشايد ـ مُشک نه آن است که ببويد نه آن که عطار بگويد.  هنر چشمه زاينده است و دولت پاينده. ـ  نه هركه به قامت مهتر به قيمت بهتر.  گدای نيک انجام به از پادشاه بدفرجام. 19ـ هدف سعدی از نوشتن گلستان چه بوده است؟   جواب) هم نقشی از خود بجای گذارد و هم خلق را نصيحت کند. بنابراين هدف سعدی در واقع هدفی است تربيتی و اخلاقی.    20ـ  آيا گلستان دنيای واقعی سعدی است؟    جواب) بله، گلستان تصويری است از دنيای واقعی سعدی با همه ي خوبی ها و بدی ها و با همه ی زيبايی ها و زشتی هايش. 21ـ نثر بيهقی چه خصوصياتی دارد؟  جواب) الف: نثر بيهقی نوعی نثر داستانی است.                       ب:  با کلامی هنرمندانه به توصيف دقيق همه چيز می پردازد.                                          پ : کلمه آفرينی ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
[ شنبه پنجم شهریور 1390 ] [ 22:47 ] [ رحیم پورسعیدی ]

                                                      ادبيات فارسي2

    الف ››  بيان معني و مفهوم شعر و نثر

1 ـ به نام آن خدايي كه نام او راحت روح است و پيغام او مفتاح فتوح است.

جواب): به نام آن خدايي سخن آغاز مي كنم كه ياد و نام او مايه ي آرامش روح است و پيروي از قرآن و عمل به دستورهاي آن، برطرف كننده ي مشكلات و موجب رستگاري است.

2 ـ چشم ما را ضياي خود دِه و ما را آن دِه كه آن بِه و مگذار ما را به كِه و مِه

 جواب): به چشم دل ما، بصيرت و روشنايي ببخش و در زندگي هر آنچه را كه خير و صلاح ما در آن است، نصيب ما كن و ما را جز به خودت، به كس ديگر وا مگذار.

3ـ اي قادري كه خدايي را سزايي.   

جواب): جواب): اي توانايي كه سزاوار و شايسته ي خدايي هستي.

4 ـ دل ما را هواي خود دِه   جواب): به دل هاي ما عشق و محبت خود را عطا بفرما

5ـ چه زنم چو ناي هردم زنواي شوق او دم                كه لسان غيب خوش تر بنوازد اين نوا را

« همه شب در اين اميدم كه نسيم صبحگاهي             به پيام آشنايي بنوازد آشنا را »

جواب) معني بيت اول: ديگر بيش از اين، مانند ني از شوق او ناله سر نمي دهم زيرا اين شوق را حافظ بهتر بازگو كرده است.

معني بيت دوم با توجه به فضاي كلي شعر شهريار: « تمام شب ها را با اين آرزو به سر مي برم كه شايد نسيم سحرگاهي عشق و احساس قلبي مرا به حضرت علي (ع) برساند.»

6ـ چو تويي قضاي گردان، به دعاي مستمندان           كه زجـان مــا بگـردان ره آفـت قضـــا را

جواب): اي علي! اي كه به احترام تو، خداوند، پيشامدهاي ناگوار را تغيير مي دهد؛ تو را قسم مي دهم كه از خداوند بخواهي حوادث بد را از ما بيچارگان و مستمندان دور كند.

7ـ مگر اي سحاب رحمت تو بباري ار نه دوزخ           به شرار قهر سـوزد همـه جـان مـا ســوا را

جواب): اي علي! اميدواريم كه با شفاعت خود، همچون بارش ابر، شعله هاي برافروخته شده در دوزخ را فرو نشاني كه اگر شفاعت تو نباشد، دوزخ همه را در شعله هاي خشم و انتقام خواهد سوزاند.

8 ـ چو رهّام گشت از كشاني ستوه            بپيچيد زو روي و شد سوي كوه

جواب) چون رهام از شكست دادن اشكبوس نا اميد شد و نتوانست در برابر او ايستادگي كند، از او روي برگرداند و به طرف كوهستان گريخت.

9 ـ كشاني بدو گفت بي بارگي               به كشتن دهي سر به يك بارگي

جواب) اشكبوي به رستم گفت: بدون اسب، در اولين رويارويي با من، خودت را به كشتن خواهي داد.

10 ـ كمان را به زه كرد زود اشكبوس           تني لرز لرزان و رخ سندروس

جواب): اشكبوس در حالي كه از ترس، بدنش مي لرزيد و چهره اش زرد شده بود، بند كمان را بست و آن را براي تيراندازي آماده كرد.

11 ـ چو بوسيد پيكان سر انگشت اوي               گذر كرد بر مهره ي پشت اوي

جواب): همين كه تير تا آخرين حد كشيده شد و نوك آن به سرانگشت رستم رسيد، از مهره ي پشت اشكبوس خارج شد.

12 ـ به سوي هژبر ژيان كرد روي                   به پيشش برآمد شه جنگجوي

عمرو به طرف حضرت علي (ع) ، آن شير پرشور ميدان نبرد رفت. حضرت علي نيز به سوي او حركت كرد و در مقابلش قرار گرفت.

13 ـ چنان ديد بر روي دشمن زخشم              كه شد ساخته كارش از زهر چشم

جواب): حضرت علي (ع) آن گونه به عمرو نگاه كرد كه عمرو از آن نگاه خشم آلود هلاك شد

14 ـ پريد از رخ كفر در هند رنگ           تپيدند بتخانه ها در فرنگ

جواب) در آن لحظه كه شمشير حضرت علي (ع) فرود مي آمد، كفر و بت پرستي در جهان به وحشت افتاد.

15 ـ چو غلتيد در خاك آن ژنده فيل           بزد بوسه بر دست او جبرئيل

جواب): هنگامي كه آن عمرو بزرگ و تنومند كشته شد، جبرئيل فرشته ي وحي، حضرت علي (ع) را تحسين كرد.

16ـ هركس اول ترفيع رتبه يافت به عنوان وليمه كباب غاز صحيحي بدهد.

جواب): هر كس اول درجه ي حقوقي اش بالا برود، دعوتي درست كند و در آن كباب غاز مفصّلي بدهد.

17ـ محتاج به تذكار نيست كه در خوراك هم سر سوزني قصور را جايز نمي شمردند.

جواب): لازم به يادآوري نيست كه در كار خوردن غذا ذرّه اي كوتاهي نمي كردند.

18ـ توطئه ي ما دارد مي ماسد. 

 جواب): نقشه ي ما دارد به نتيجه مي رسد.

19ـ به قدر يك وجب خورد رفته بود.

  جواب): به اندازه ي يك وجب ساييده شده و از بين رفته بود.

20ـ ما بقي را نقداً خط بكش و بگذار سماق بمكند.

جواب): بقيه را فعلاً ناديده بگير و بگذار در حسرت دعوت شدن بمانند و انتظار بكشند.

21ـ مهمان ها سخت در محظور گير كرده بودند..... و در مقابل تظاهرات شخص شخيصي چون آقاي استادي دو دل مانده بودند.

جواب): مهمانان به شدت تو رو رودربايستي قرار گرفتند... و در برابر اظهار نظرهاي شخص محترمي مثل آقاي استادي مردّد و بلاتكليف بودند.

22ـ گيله مرد گوشش به اين حرفها بدهكار نبود.

  جواب): گيله مرد به حرف هاي محمد ولي توجهي نمي كرد.

23 ـ باران هنگامه كرده بود.     جواب): باران غوغا كرده بود.

24 ـ آن لاورتون را خودم به درک می فرستادم:  

  جواب): آن رهبر شما را خودم می کشتم.(لاور=رهبر)

25 ـ وکيل باشی مثل جرز خيس خورده وارفت.

جواب)  وکيل باشی مانند ديوار آب خورده، فرو ريخت (از پا درآمد)

26ـ خود تو منو تلکه کردی.    جواب ): خود تو با مکر و فريب از من پول گرفتی.

27‌ـ فكري است. چه طور يك تنه با آن همه دشمن لعين جر بكند.

جواب): در انديشه بود كه چگونه به تنهايي با اين دشمن لعنت شده بجنگد.

28 ـ اسبش را پی مي کنند:  جواب): « ش»: سياوش؛  اسبش را رم مي دهند.

29 ـ سر و پکالش خينی می شود.       جواب):  سر وصورتش خونی می شود (پکال: صورت)

30ـ ماری که از ديشب روی قلبش (زري همسر يوسف) چنبره زده بود سر بلند کرد به نيش زدن.

جواب): غم و اندوه و بُغضي كه ديشب در قلب زري حلقه زده بود، اكنون بيرون جهيد و جلوي گلويش را گرفت.

31 ـ لگري مبهوت و متحير شد اما سرانجام از جا در رفت.

جواب) لگري بهت زده و متحير شد اما سرانجام به شدّت عصباني شد.

32 ـ لگري دندان قروچه اي كرد. و به تُم گفت: عفريت! چه كسي به ياري تو خواهد آمد؟

         جواب) لگري خشم خود را ابراز كرد و گفت اي شيطان چه كسي به كمك تو خواهد آمد؟

33ـ من برآنم كه با دستان تو و من  / با دشمن روياروي توانيم شد

جواب): من بر اين عقيده و باور هستم كه با اتحاد مي توانيم با دشمن بجنگيم و پيروز شويم.

34ـ بر دهانش زنجير بستند / دستهايش را به سنگ مردگان آويختند

جواب): صهيونيست ها آزادي فلسطيني ها را گرفتند و فرياد اعتراضشان را خفه كردند و دست هايش را در سنگ مخصوص شكنجه ي مرگ بار بستند.

35 ـ براستي كه شب رفتني است / نه اتاق توقيف ماندني است / و نه حلقه هاي زنجير

جواب): به يقين دوران ظلم و خفقان نابود مي شود نه بازداشتگاه مي ماند و نه زنجير اسارت

36 ـ ماه نيسانش دشت ها را با شکو فه ها و گل عروس می شکوفاند

جواب) ماه دوم بهار دشت های فلسطين را با شکوفه های رنگارنگ و گل های سفيد شکوفا می کند.

37ـ با عشق خود چه کنيم در حالی که چشم ها و دهانمان پر از خاک و شبنم يخ زده است؟

جواب): با عشق خود به سرزمين فلسطين چه کنيم در حالی که اشک حسرت در چشمانمان ماند و دهانمان پر از خاک است.        

38ـ شب بي كران در مقابل اين مخلوق كوچك، قدعلم مي كرد.

جواب): شب تاريك و بلند در برابر اين دختر(كوزت) كوچك ايستاده و قدرت نمايي مي كرد.

39ـ شاخه هاي عظيم به وضعي موحش، سيخ ايستاده بودند.

جواب) شاخه هاي بزرگ به گونه اي هراس انگيز راست ايستاده بودند.

40ـ همان دم كه مخلوقي نظر ما را به خويشتن منحصر كند، ما را از خدا بر مي گرداند.

جواب): در لحظه اي كه يك پديده توجه ما را به خودش جلب مي كند، در حقيقت همان لحظه ما را از ياد خدا غافل مي سازد.

41ـ هر مخلوقي نشاني از خداست و هيچ مخلوقي او را هويدا نمي سازد. 

جواب) هر موجودي كه خداوند خلق كرده است نشانه اي از وجود خداوند است ولي هيچ مخلوقي به

تنهاي خداوند را آشكارا نشان نمي دهد . هيچ مخلوقي به تنهايي آيينه ي خداوند نيست.

42ـ ناتانائيل اي كاش « عظمت » در نگاه تو باشد نه در چيزي كه به آن مي نگري .

جواب ) ناتانائيل، اي كاش بلند نظر و حقيقت بين باشي  

###############################################

43ـ در آن نفس كه بميرم، در آرزوي تو باشم              بدان اميد دهم جان كه خاك كوي تو باشم

جواب): اي خداي مهربان! در لحظه ي مرگ به هيچ چيز و هيچ كس، جز به نزديك تر شدن به تو، نمي انديشم.

44 ـ به وقت صبح قيامت كه سر زخاك برآرم              به گفتگوي تو خيزم به جستجوي تو باشم

جواب): پروردگارا! من به ياد تو مي ميرم و در لحظه ي رستاخيز نيز تنها، ياد تو و آرزوي وصل و تقرب به تو را در سر دارم.

45ـ ده روز مهر گردون افسانه است و افسون              نيكي به جاي ياران فرصت شمار يارا

جواب): دل بستن به اين دنياي فاني و ناپايدار، خطاست؛ زيرا مايه ي فريب و گمراهي است. آن چه به اين زندگي كوتاه ارزش و زيبايي مي بخشد، نيكي نسبت به هم نوع است.

46ـ خوبان پارسي گو، بخشندگان عمراند                   ساقي بده بشارت رندان پارسا را

جواب): شاعران و گويندگان پرهيزكار و نيك كردار فارسي زبان، با كلام و پيام خود به ديگران زندگي مي بخشند. اي ساقي! به عاشقان خدا مژده بده كه شاد و مسرور باشند زيرا تنها همين عشق به پروردگار است نجات بخش آن ها خواهد شد.

47ـ حافظ به خود نپوشيد اين خرقه ي مي آلود           اي شيخ پاك دامن، معذور دار ما را

جواب): حافظ، جامه ي پرهيز و يك رنگي را به اختيار خود بر تن نكرد. اي شيخ رياكار ! ما را به حال خود بگذار تا در سايه ي لطف خدا و عشق به او بمانيم.

48ـ چـه بايـد نـازش و نالش بر اقبالي و ادباري         كه تا برهم زني ديده، نه اين بيني نه آن بيني

جواب): در هنگام خوش بختي و شادكامي نبايد به زندگي خود مغرور بود و به آن باليد. در هنگام سختي و بدبختي نيز نبايد ناله و شكايت داشت زيرا در مدتي كوتاه، هر دو به پايان مي رسد.

49ـ عطا از خلق چون جويي،گر او را مال ده گويي     به سوي عيب چون پويي،گر او را غيب دان بيني

جواب): اگر خدا را روزي رسان مي داني، پس هرگز از خلق خدا نخواه كه نياز تو را برطرف و حاجت تو را برآورده كند. اگر خدا را غيب دان مي داني، هيچ گاه گناه نكن.

50 ـ دلا ! تا كي در اين زندان فريب اين و آن بيني        يكي زين چاه ظلماني برون شو تا جهان بيني

جواب): اي انسان تا كي مي خواهي در بند دل بستگي هاي مادي كه چون زندان و چاه تاريك تو را گرفتار كرده اند بماني. از سارت ماديات و دل بستگي هاي بي ارزش رها شو تا جهان زيباي معنويات را ببيني و لذّت آن را تجربه كني.

51 ـ زيزدان دان نه از ارکان، که کوته ديدگی باشد       که خطی کز  خِرَد خيزد، تو آن را از بنان بينی

جواب): آفرينش هستی را از خداوند بدان نه از عناصر چهارگانه ( آب، باد، خاک و آتش) و نه از اعضای بدن. مثل آن که آفرينش نقش و نوشته ی زيبايی را از انگشت بدانی و قدرت عقل و خرد را ناديده بگيری.

52ـ در زمانِ مصطفی (ص) کافری را غلامی مسلمان ، صاحبِ گوهر.

جواب): در زمان پيامبر(ص) كافري يك غلام مسلماني داشت كه اصيل و نژاده بود.

53 ـ نبيند مرا زنده با بند، كس       كه روشن روانم براين است  و بس

جواب): هرگز تا زنده ام، كسي مرا دست بسته و اسير نخواهد ديد زيرا دل روشن وآگاه من بر اين باور است كه ارزش انسان به آزادگي اوست.

54 ـ به ديدارت آرايش جان کنم          زمن هر چه خواهی تو فرمان کنم

جواب) من با ملاقات تو جان خودم را صفا و آرايش می بخشم و با رضايت خاطر می پذيرم هر آنچه را که تو فرمان مي دهي، انجام مي دهم.

55 ـ دانش و آزادگی و دين و مروت           اين همه را بنده ی درم نتوان کرد.

جواب):  هرگز خصلت های خوب را نمی توان با پول خريداری کرد و شايسته نيست که انسان دانش و آزادگی و جوانمردی را در خدمت مال و ثروت قرار دهد.

56 ـ  کهتری که مهتری يابد              هم به آن چشم کهتری منگر

جواب):  به شخص کوچکی که به سروری و قدرت رسيده باشد با چشم حقارت نگاه نکن

57 ـ در كاشي كاري ها همه چيز به نقش ترجمه شده است.

جواب): در كاشي كاري ها، همه ي احساسات و انديشه ها به صورت طرح و نقش، نشان داده شده است.

58 ـ نقش هاي كاشي ها ي بنا گويي كالبد بنا، مينايي است كه روح ايران را در آن حبس كرده اند.»

جواب) بناهاي مذهبيِ كاشي كاري شده ي اصفهان، همچون شيشه ي شفاف و ظريفي است كه روح هنرپسند و فرهنگ مردم ايران را تماماً در خود جاي داده است. به بيان ديگر، هنر و فرهنگ و ذوق ايرانيان، يك جا در بناهاي مذهبي اصفهان تجلّي كرده است.

59 ـ نماند از معاصي منكري كه نكرد و مُسكري كه نخورد.

جواب): هر عمل ناپسندي را مرتكب مي شد و شرابخوار شد.

60 ـ‌ آيا تره اي براي اين حرفها خرد خواهد شد.

    جواب): آيا كسي براي اين حرف ها ارزشي قائل است؟

61ـ حسودان تنگ نظر و عنودان بد گهر، وي را به لهو ولعب كشيدند.

جواب): حسودان پست و لئيم و دشمنان بد ذات، او را (خسرو) به بازي و سرگرمي كشاندند.

62ـ در ميان آشنايان انگشت نما بود.        جواب): در ميان آشانايان مشهور بود.

63ـ يك روز خسرو بر خلاف عادت مالوف، يك كيف حلبي... به مدرسه آورد.

جواب) يك روز خسرو برخلاف عادت هميشگي، يك كيف حلبي به مدرسه آورد.

64ـ خطيب بر مركب چموشِ سخن سوار شده و سالها تمرين كرده تا مركبِ چموش را به مركبِ خموش تبديل كند.

جواب): سخنران در سخن گفتن، تسلّط و مهارت دارد البته مدت هاي فراواني مطالعه و تمرين نموده تا توانسته است در گفتن سخنان پر مغز تسلط پيدا كند.

65ـ بر بساطي كه بساطي نيست.    جواب): اوضاع، بسيار نامساعد و نامناسب است.

66 ـ  روز در آغوشِ آسمان بدرود حيات مي گويد. جواب): روز سپري مي شود و شب فرا مي رسد.

67 ـ ساز او باران، سرودش باد / جامه اش شولاي عرياني است

جواب): اكنون در اين باغ خزان زده، تنها صداي ساز باران و سرود باد شنيده مي شود. درختان ديگر لباس برگ سبز بر تن ندارند و اين عرياني، خود لباسي زيبا بر تن درخت است.

68 ـ خشک آمد کشتگاه من در جوارکشت همسايه

جواب) سرزمين من در همسايگی کشور روسيه ی آباد و  پيشرفته, مانند کشتگاهی خشک و از فقر و استبداد در حال نابودی است.

69 ـ در درون کومه ی تاريک من که ذره ای با آن نشاطی نيست و جدار دنده ها ی نی به ديوار اتاقم دارد از خشکيش می ترکد چون دل ياران که در هجران ياران.

جواب): جامعه ي روزگار من، مانند كلبه ام، تاريك و خفقان گرفته است. ذره اي شادي در آن نيست و مانند ني هاي ديوار اتاقم كه از شدت خشكي در حال تركيدن است، كشورم در حال ويراني و نابودي است.

70ـ هميشه منتظرت هستم/ بی آن که در رکود نشستن باشم/ هميشه منتظرت هستم /چونان که من/ هميشه در راهم/ هميشه در حرکت هستم / هميشه در مقابله

معني): هميشه منتظرت هستم، بدون آنکه لحظه ای ساکن شوم، بايستم و توقف کنم، پيوسته با شور و اشتياق در انتظارت هستم و حرکت می کنم و همواره با راه رسيدن به تو به مقابله مي پردازم.

71ـ براي تو با چشم همه ي محرومان مي گريم / با چشماني، يتيمِ نديدنت

جواب): براي تو به اندازه ي همه ي ستمديدگان و با چشماني كه از ديدار تو محروم بوده اند، گريه مي كنم.

72ـ دري كه به باغ بينش ما گشوده اي  / هزاربار خيبري تر است

جواب) اي علي! دري را كه به روي انديشه ي ما گشوده اي و آگاهي و معرفتي كه به ما بخشيده اي، هزاران بار از درِ خيبر، بزرگ تر و عظيم تر است.

73ـ از تو در شگفت هم نمي توانم بود / كه ديدن بزرگي ات را، چشم كوچك من بسنده نيست

جواب): اي علي! عظمت شخصيت تو فراتر از ادراك ماست، پس حتي در برابر تو شگفت زده هم نمي توان شد؛ پس چشم كوچك من چگونه مي تواند بزرگي و عظمت تو را ببيند!

74ـ مــوي سپيـد را فلكـــم رايگــان نــداد        اين رشتــه را به نقـد جـوانـي خـريـده ام

جواب): روزگار، اي موي سفيد را رايگان به من نداد. من جواني ام را به خاطر آن داده ام.

75ـ اي سرو پاي بسته به آزادگي مناز              آزاده من كه از همه عالم بريده ام

جواب): اي سرو! به آزاد بودن مناز؛ زيرا تو با ريشه هايت به خاك وابسته اي؛ آزاده ي واقعي منم زيرا به هيچ چيز و هيچ كس وابستگي ندارم.

76ـ اشکم ولی به پای عزيزان چکيده ام           خارم ولی به سايه ی گل آراميده ام

جواب): من همچون اشکی هستم که خود را نثارعزيزانم می کنم وآن خار بی ارزشی هستم که درپناه وحمايت گل(يار، معشوق) به آرامش رسيده ام.                                                          

77ـ درين سرای بی کسی کسی به در نمی زند          به دشت پرملال ماپرنده پرنمی زند

جواب): دراين خانه ی تنهايی (ايران استبداد زده) کسی سراغی از کس ديگرنمی گيرد و ستم و خفقان آن چنان شديد است که همگان خاموش و بی حرکتند، انگار که هيچ کس حضور ندارد

78ـ. يکی ز شب گرفتگان چراغ بر نمی کند               کسی به کوچه سار شب در سحر نمی زند

جواب): در اين ظلمت اختناق (دوران حکومت سياه ستم شاهی ) کسی به فکر آزادی و رهايی نيست

79ـ نشسته ام در انتظار اين غبار بي سوار             دريغ كه از شبي چنين سپيده سر نمي زند

جواب): مأيوس و نااميد گشته ام؛ كسي براي عدالت و آزادي و رهايي ملت  از خفقان و بيداد حكومت شاه قيام نمي كند.

80 ـ جامعِ بين مراتب دين و دانش بود.          جواب): هم ديندار بود و هم دانشمند.

81 ـ شيخ خطبه را در نهايت سكون ادا مي كرد. 

 جواب): شيخ خطبه را با وقار و به شكلي زيبا ايراد مي كرد.

82 ـ سه روز در ضيافت او به سر برديم.       جواب) سه روز مهمان او بوديم.  

 83 ـ رعاياي كرمان به عرض آمده بودند.         

     جواب): مردم كرمان براي شكايت آمده بودند.

84 ـ امين السلطان خيلي شكايت از تغيّرات شاه داشت.

 جواب): امين السلطان از برخوردهاي تند شاه بسيار گله مند بود.

85 ـ امروز آش پزان است. به رسم معموله ي همه ساله، اعاظم اهل اردو و تمام ملتزمين حاضر بودند.

جواب): امروز مراسم آشپزي است طبق رسم معمول هر ساله، بزرگان و همراهان شاه حضور داشتند.

86 ـ محبوس چرا شدم، نمي دانم             دانم كه نه دزدم و نه عيارم

جواب): زنداني شده ام. مي دانم كه دزدي و راهزني نكرده ام.

87 ـ محبوسم و طالع است منحوسم                  غم خوارم و اختر است خون خوارم

جواب): زنداني هستم و بخت با من يار نيست. اندوهگينم و ستاره ي بختم با من دشمن است.

88 ـ امروز به غم فزون ترم از دي                        و امسال به نقد كم تر از پارم

امروز نسبت به ديروز، غم و غصه ام بيشتر و امسال نسبت به سال گذشته، از سرمايه ام كاسته شده است.( روز به روز غم هايم بيشتر و سال به سال سرمايه و دارايي ام كمتر مي شود.)

89 ـ ياران گزيده داشتم روزي      جواب) پيش از زنداني شدن، ياران خوب و عزيزي داشتم

90ـ به نظر آن هايي كه به روزمرّگي خو كرده اند و با خود ماندگارند، مرگ، فاجعه اي هولناك و شوم و زوال است.     جواب): مرگ در ديدگاه كساني كه روزهاي عمر خود را يك نواخت و عادي سپري مي كنند و به دلبستگي هاي حقير عادت كرده اند، يك مصيبت وحشتناك و زشت و نابودي تلقي مي شود.

91ـ از قضا آيينه ي چيني شكست              خوب شد اسباب خودبيني شكست

جواب): برحسب اتفاق آيينه ي چيني افتاد و شكست؛ چه خوب شد كه وسيله ي غرور شكست.

92ـ آن چه ما كرديم با خود هيچ نابينا نكرد          در ميان خانه گم كرديم صاحب خانه را

جواب): كاري كه ما با خود كرديم هيچ ناداني مرتكب نشده است زيرا مادر داخل خانه ي وجود خود خدا را كه صاحب خانه است گم كرده ايم و ناآگاهانه به دنبال او مي گرديم .

93ـ شمعيم و خوانده ايم خط سرنوشت خويش      ما را براي سوز و گداز آفريده اند

جواب): : ما هم چون شمع هستيم و از سرنوشت و عاقبت خود آگاهيم هدف از آفرينش ما سوز و گداز است . مفهوم : هدف از خلقت انسان = رنج و سختي كشيدن

94ـ بلبل از گل بگذرد چون در چمن بيند مرا        بت پرستي كي كند گر برهمن بيند مرا

جواب): بلبل با ديدن من عشق گل را از ياد مي برد همانطور كه برهمنِ بت پرست با ديدن من و زيبايي هايم بي قرار مي گردد و مذهبش را از ياد مي برد .

مفهوم : شاعر خود را از تمام زيبا رويان برتر مي داند.

95ـ همان دستمالی که پو لک نشان شد             و  پوشيد اسرار چشمِ ترت را

معنی: همان دستمالی که هنگام گريستن جلوی چشمانت می گرفتی تا بدين وسيله کسی ازگريه ی تو با خبر نگردد.       مفهوم : بيانگرِ « گريستن پنهانی شهيد »

96ـ کجا می روی؟ ای مسافر، درنگی                   ببر با خودت پاره ی ديگرت را      

معنی:  ای مسافر دنيای آخرت، با اين عجله به کجا می روی؟ لحظه ای توقّف کن و مرا که هم چون پاره ای از پيکر تو هستم با خودت ببر .

97 ـ در تنگنـاي سينـه ي حسـرت كشيـده ام       گهـواره ي بصيــرت مــردان نهفتــ‌ه اسـت

جواب): سينه ي من، گهواره ي بصيرت مردان است = سينه ي من سرشار از بصيرت است.

98ـ پنداشتي كه ريشه ي پيوند من گسست                در سينه ام هزاران خراسان نهفته است

جواب): گمان كرديد كه ارتباط و پيوند من با وطن ادبي ام ايران گسسته خواهد شد در حالي كه من با ايران و ادبيات و فرهنگ آن پيوندي ديرينه دارم و عاشق فرهنگ و ادب ايران زمينم.

 

            ب ـ  معني لغت

ــ  معني واژه هاي مشخص را بنويسيد

1ـ كه زكوي او غباري به من آر توتيا را   

  جواب): اكسيد طبيعي و ناخالص روي كه براي چشم داروي شفا بخش است.

2ـ چو رهّام گشت از كشاني ستوه          

   جواب ): درمانده و ملول

3ـ زهم رد نمودند هفتاد حرب                

   جواب): آلت حرب و نزاع مانند شمشير، خنجر، نيزه و ......

4ـ پس از مدتي انديشه و استشاره چاره  را ديدم  

  جواب): رأي زدن ، مشورت كردن

درزي ازل به قامت زيباي ايشان دوخته است.      جواب): خياط       

6ـ با كليه ي متفرّعات به انضمام مايحتوي    

    جواب): توابع، وابسته ها  == آن چه درون چيزي است

7 ـ ايوان، طارمي چوبي داشت  

    جواب): نرده ي چوبي يا آهني كه اطراف محوطه يا باغي نصب كنند

8ـ وسط ميدان هيمه گذاشته اند.       جواب): هيزم

عفريت! چه كسي به ياري تو مي آيد؟    

    جواب): اهريمن، شيطان

10ـ ماه ايارش ، آواز ماست       

  جواب): از ماه هاي رومي كه برابر خرداد ماه است

11ـ جانوران و اشباح در جنگل وجو دارند.   

جواب): كالبدها، سايه ها، سياهي كه از دور ديده مي شود

12ـ هيچ مخلوقي او را هويدا نمي سازد        جواب): آشكار

14ـ كشتي شكستگانيم اي باد شرطه برخيز      جواب):  باد موافق

15 ـ كيست كه تو را نمي هِلد كه بيرون آيي؟   

  جواب):  اجازه نمي دهد ، نمي گذارد

16ـ حسّ شرافتمندي و مناعت در سراسر شاهنامه ي فردوسي ديده مي شود.

      جواب): بلند نظري

17ـ تملّق گفتن، خدعه و تزوير در آداب برخي افراد ديده مي شود.  

    جواب): چاپلوسي  == نيرنگ و فريب  ==  رياكاري

18ـ غرفه ها و گوشواره ها و زاويه ها و مقرنس ها و رواق ها ي بنا هاي اصفهان، يادآور تصويري هستند كه از بهشت در ذهن ها بوده است.    

  جواب): غرفه: بالا خانه ـ گوشواره: ستون هاي دو طرف درِ ورودي بنا ـ زاويه: اتاقي كه به خلوت سالكان و سكونت فقرا اختصاص دارد ـ مقرنس: گچ بري برجسته اي كه بر سقف ايوان و درگاه به صورت آويخته مي سازند ـ رواق: پيشگاهِ خانه

19 ـ خسرو ارتجالاً انشايي مي ساخت

 جواب): بدون انديشه سخن گفتن يا شعر سرودن ، بي درنگ

20ـ  قاصد روزان ابري، داروگ ، كي مي رسد باران 

    جواب): قورباقه ي درختي

21 ـ به كجا چنين شتابان؟ / گَوَن از نسيم پرسيد 

جواب): گياهي است از تيره ي سبزي آساها

22 ـ صولت حيدري را دست مايه ي شادي كودكانه شان كردي   

 جواب):  هيبت و شكوه

23 ـ من جلوه ي شباب نديدم به عمر خويش         جواب): جواني

24 ـ خادم سِماط و مأمور تنظيم برنامه ي غذا       جواب): سفره

25ـ امين السلطان خيلي شكايت از تغيّرات شاه داشت    

  جواب): برآشفتن ، خشمگين شدن

26ـ به زاغه ي گوسفندها رفته بود          جواب): آغل

27 ـ اوراد و اذكاري است كه پدر بزرگ در صبح و شان مي خواند.

  جواب):  وردها ، دعا ها

28ـ امروز به غم فزون ترم از دي           جواب): روز گذشته ، ديروز


ادامه مطلب
[ شنبه پنجم شهریور 1390 ] [ 22:43 ] [ رحیم پورسعیدی ]

                                                    ادبيات فارسي 1

     الف ـ  بيان معني و مفهوم شعر و نثر         

             شعر و نثر زير را به فارسي روان معني كنيد.

1ـ  از خـدا جـوييم تـوفيـق ادب                 بـي ادب محـروم مـاند از لطـف رب   

 جواب): ما از خداوند ادب و رستگاري طلب مي كنيم، زيرا كسي كه راه درست را انتخاب نكند، از لطف و مرحمت پروردگار محروم مي شود.

2ـ  جهان آفرين تا جهان آفـريـد                 سـواري چـو رستـم نيـامد پـديـد  

 جواب): از زمانيكه خداوند،جهان را آفريد، سواركاري جنگجو مانند رستم بوجود نيامده است.

3ـ  چو سهراب شير اوژن او را بـديد              زبـاد جـوانـي دلـش بـر دميــــد    

جواب):  هنگامي كه سهراب شجاع و شيرافكن، رستم را ديد، از غرور جواني به هيجان آمد.

4ـ ناگهان نوري ازشرق تابيد/خون خورشيد/ آتشي در شفق زد/ مردي از شرق برخاست/ آسمان را ورق زد.   

    جواب): ناگهان نور وجود حضرت امام خميني(ره) از مشرق زمين تابيد و عليه ظلم و ستم شاه،  انقلابي خونين برپا كرد و تاريخ و حكومت ايران را عوض كرد.

5 ـ پروردگارا تواني به من عطا فرما كه هيچ گاه چيزي از بينوايي نستانم و در برابر گستاخ و مغرور سر دنائت خم نكنم.  

      جواب): پروردگارا نيرويي به من ببخش تا هرگز از روي ستم چيزي از فقيري ناتوان نگيرم و در مقابل ظالم و متكبر سرم را به پستي و خواري خم نكنم

6 ـ آتشك به بارگاه رفت كه استر آورد، سمك، قطران را در مهد خوابانيد و هر چه يافت از زرّينه و سيمينه، همه در مهد نهاد. 

     جواب):  آتشك به محل نگهداري حيوانات رفت تا قاطر بياورد، سمك، قطران را در تخت روان خواباند و هرچه از طلا و جواهرات پيدا كرد همه را در تخت قرار داد.                                                                                                         

7ـ خدايي او راست در خورنده         جواب):  خدا بودن شايسته و سزاوار اوست                                                                                            

8ـ پي برديم راه دست خودش هم نيست.

  جواب): فهميديم كه او هم در اين كار مشكل دارد.                                                                             

9ـ جوانكي بودم و توي جماعت بُر خورده بودم. 

 جواب): جوان خردسالي بودم و به طور اتفاقي همراه اين جماعت شاعران حضور يافتم .                                                                  

10ـ سه ماه بود كه موي سر باز نكرده بوديم 0   جواب):  سه ماه است كه حمام نرفتيم.                                                                        

11ـ زيب از بنفشه دارد و از ناز بوي بوي. 

جواب):  زيبايي زبان فارسي از گل بنفشه است و بوي خوش آن از گل ريحان.                                                                                

12ـ مردم بدانندكه به شدتي كه از روزگار پيش آيد نبايد ناليد.

  جواب):  مردم بايد آگاه باشند كه در برابر سختي هايي كه روزگار برايشان پيش مي آورد نبايد بنالند و شِكوِه كنند.                                                          

13ـ  و از اين جمله آن چه ديگر جانوران را هست ، نه بر اين جمله است كه آدمي را هست.

جواب): و آنچه از اين حواس پنجگانه حيوانات دارند با حواس انسان متفاوت است.

14ـ تـو مــرا كشتـي و خــداي نكشـت            مقبـل آن كـز خـداي گيـرد پشــت

جواب): تو مرا از بين بردي ولي خدا نخواست كه من بميرم، خوشبخت كسي است كه از خداوند مدد و ياري مي جويد.

15ـ از جلوه ي سبز و سرخ طرح چمني ريزم           گشته است ختن صحرا از بوي دلاويزم

جواب): من با نشان دادن برگ و گل خود، آب و رنگي به چمن مي بخشم. از بوي دلپذير من دشت  بوي مشك گرفته است.

16ـ كار پاكان را قياس از خود مگير                         گرچه ماند در نبشتن شير و شير

جواب): كار خود را با كار انسان هاي وارسته مقايسه نكن و مانند هم ندان. هرچند كه نام شير خوراكي و شير درنده در نوشتن مانند هم است، ولي ماهيت آن ها، يكي نيست و متفاوت اند.

17ـ جمله عالم زين سبب گمراه شد                       كم كسي زابدال حق آگاه شد

جواب): به خاطر اين مقايسه ي نادرست، همه ي جهانيان در معرض خطا قرار گرفتند. و كمتر كسي است كه شخصيت مردان حق را شناخته باشد.

18ـ هر دو گون زنبور خوردند از محل                   ليك شد زآن نيش و زان ديگر عسل

جواب): با توجه به مقايسه نادرست اين شباهت ظاهري، بايد دانست كه هر دو نوع زنبور از يك مكان تغذيه مي كنند اما از يكي نيش زهرآگين و از ديگري عسل شيرين بوجود مي آيد.

19ـ  سمك عيار پيش خورشيد شاه بر پاي بود.

جواب): سمك عيار نزد خورشيد شاه خدمت مي كرد.

20ـ لفظي كه از لطافت آن جان كند حضور .

جواب): زبان فارسي زباني است كه الفاظ آن به لطافت جان است.

21ـ آشيان من بيچاره، اگر سوخت چه باك               فكـر ويـران شدن خانه ي صياد كنيد

 جواب): اگر خانه ي منِ گرفتار بسوزد باكي نيست، شما در فكر ويراني خانه ي ستمگر باشيد.

22ـ جهـان را بلنـدي و پستـي تـوئـــي             نـدانـم چـه اي هـر چه هستي توئـي

              جواب): عزّت و ذلّت انسان ها از جانب توست. تو را آن طور كه بايد، نشناختم ولي مي دانم كه تمام هستي از توست.                                

23ـ مرا مشّاطـه ي صبح و زينت بخش رياحين و ازهار مي نامند.

       جواب): مرا آرايشگر صبح و زيبايي بخش گل ها و شكوفه ها مي نامند.

24ـ اي عم به فدات جسم زارم           من طاقت تشنگي ندارم

جواب): اي عمو جان! تن ناتوانم به فداي تو باد، من نمي توانم تشنگي را تحمل كنم

25ـ بنگر كه حزين و دل كبابم           بي تاب زبهر قطره آبم

      جواب): مرا ببين كه اندوهگينم و براي قطره اي آب جگرم كباب شده و بي تابي مي كنم.

26ـ رحمي به صغيري منِ زار             غير از تو نبُد مرا پرستار

     جواب): به خردسالي منِ ناتوان رحم كن زيرا جز تو كسي را ندارم كه از من مراقبت كند.

27ـ بگذار تا بگريم چون ابر در بهاران            كز سنگ ناله خيزد روز وداع ياران

   جواب): بگذار تا مثل ابر بهار گريه كنم، زيرا هنگام جدايي ياران سنگ به ناله برمي خيزد.

28ـ يا مظهر العجايب؛ يا والي الولي                اي باب تاج دار من، اي مرتضي علي          

     جواب): اي مظهر شگفتي ها؛ اي رهبر مسلمانان، اي پدرِ پادشاهِ من، اي حضرت علي (ع)                                              

29ـ از سخن بي فايده دوري گزين كه سخن بي سود ،همه زيان باشدو سخن كه از او بوي دروغ آيد و بوي هنر نيايد، نا گفته بهتر.

       جواب): از كلامي كه سودي ندارد پرهيز كن زيرا كلام بي فايده سراسر ضرر است و كلامي كه دروغ در آن باشد و علم و آگاهي دهنده نباشد، نگفتنش بهتر است.

30ـ شبـي را تـا شبـي با لشگـري خُــــرد  

                                       زتــن هــا ســر، زسـرهــا خــود افكنــد

    جواب): يك شبانه روز با لشكري كوچك، در مقابل مغولان ايستادگي كرد و سرهاي بسياري را از تن جدا كرد و كلاه هاي فراواني را بي سر نهاد.  ( مغولان بي شماري را به هلاكت رساند.)

31ـ خانه اي كو شود ازدست اجانب آباد         زاشك ويران كنش آن خانه كه بيت الحزن است                                                       

     جواب): كشوري كه به دست بيگانگان آباد شود، با اشك خرابش كن زيرا كه اين؛ كشور نيست بلكه ماتمكده است. (زيرا استعمارگران بر سرنوشت آن مسلّط هستند.)

32ـ ازخون رگ خويش است گررنگ به رخ دارم        مشّاطه نمي خواهد زيبايي رخسارم                                                                   

       جواب): اگر چهره ي من سرخ است، به خاطر خوني است كه در رگ هاي من وجود دارد. زيبايي چهره ي من از خودم است و نيازي به آرايشگر ندارم

33ـ نامش برم،به اوج سما مي رسد سرم.

                جواب): هنگامي كه نام زبان فارسي را بر لب جاري مي كنم، سرافراز مي شوم و انديشه ام آسماني مي شود.

34ـ هر آنكه از روي ناداني نه او را  گُزيد، گَزند او ناچار بدو رسيد.

         جواب): هر كسي كه از روي ناداني او را براي خدايي انتخاب نكند، از اين گزينش نا به جا زيان مي بيند.

35ـ سي غلام را بفرمود تا سليح پوشند و تيغ ها بر كشند.

      جواب): دستور داد تا سي خدمتكار مسلح شوند و شمشيرها را آماده كنند.

36ـ مرد پارسي هم تنگدست بود و  وسعتي نداشت تا حال مرا مرمّتي كند.

         جواب): مرد ايراني هم تهيدست بود و مالي نداشت كه نياز مادي مرا برطرف كند.

37ـ خلف صدق نياكان هنرور خود بود.

        جواب): جانشين راستين اجداد هنرمند خود بوده است.

38ـ گمراهان را راه نماينده.

          جواب): پيامبر اكرم (ص) راهنماي گمراهان است.

39ـ گريزي رندانه زد كه به سود اسب انجاميد.

         جواب): در نقاشي ، زيركانه چاره اي انديشيد كه باعث شد تا نقش اسب كامل شود.

40ـ پس غلامان را بياورد وپيرامون مهد بداشت.

         جواب): آنگاه خدمتكاران را آورد و دورِ تخت قرار داد.

41 ـ گفتـنــد بــه اتفـــاق يك ســــر        كـــز كعبــه گشــاده گــردد ايــن در

   جواب): همگي بر اين عقيده شدند كه اين مشكل (عشق مجنون) در خانه ي خدا حل مي شود.

42 ـ مبــر طاعـت نفـس شهـوت پرســت      كـه هـرسـاعتـش قبـلـه ي ديگـراسـت

         جواب): فرمانبر هوا و هوس نفس خود مباش، زيرا نفس هر لحظه راهي براي گمراهي تو مي انديشد.

43 ـ قطره ي علـم است انـدر جــان مــن         وارهـانـش  از هــوا  وز خــاك تــــن

           جواب): دانش اندك مرا از هوا و هوس و اسارت تن رهايي بخش.

44 ـ در آن دستي نازك داشت.          جواب): در آن مهارت داشت.        

45 ـ در حال سي دينار فرستاد.        جواب): فوراً سي دينار فرستاد.     

47 ـ بدين طريق درِ زندان خاموشي من شكسته شد.

          جواب):  به اين دليل سكوت من شكسته شد.  يا  به اين علت به سخن آمدم.

48 ـ تازه سر حرف من افتادند.   جواب):  اكنون به درستيِ حرف من پي بردند.                                                


ادامه مطلب
[ شنبه پنجم شهریور 1390 ] [ 22:24 ] [ رحیم پورسعیدی ]

6 ـ مفهوم كلي بيت زير چه مي باشد ؟

« گرشد ازجورشماخانه ي موري ويران      خانه ي خويش محال است كه آبادكنيد»

جواب): ظلم و ستم عامل ويراني است و مانع آباداني است.

7- بيت:  بر ساقه ي خود ثابت، فارغ ز مدد كارم       ني در طلب يارم ، ني در غم اغيارم»

 بيانگر چه مطلبي است؟            جواب): بي نيازي و عدم دلبستگي به ديگران

8- با توجه به بيت « خدا آن ملتي را سروري داد        كه تقديرش به دست خويش بنوشت»

 خداوند كدام ملت را گرامي مي دارد؟

جواب): ملتي كه سرنوشتش را خود رقم بزند.

9 ـ با توجه به شعر زير به سؤالات پاسخ دهيد.

خون خورشيد / آتشي در شفق زد / مردي از شرق برخاست / آسمان را ورق زد

الف ـ منظور از « مرد » كيست؟                 ب ـ مفهوم مصراع پاياني چيست؟

جواب):     الف ـ امام خميني (ره)           ب ـ حكومت را عوض كرد

10ـ  در بيت هاي: « زنان چون كودكان در آب ديدند         چو موي خويشتن در تاب رفتند

                             و زان درد گران، بي گفته ي شاه           چو ماهي در دهان آب رفتند

الف ـ مفهوم مصراع « چو موي خويشتن در تاب رفتند » را بنويسيد.

جواب): همانند موهاي خودشان آشفته و پريشان شدند.

ب ـ در بيت دوم منظور از « درد گران » چيست؟     جواب): در آب انداختن بچه ها        

ج ـ منظور از « شاه » چه كسي است؟           جواب):  جلال الدين خوارزمشاه

11 ـ  در عبارت « با همه ي هنرها جهد كن تا سخن به جايگاه گويي كه سخن نه بر جايگاه اگر چه خوب باشد، زشت نمايد.» منظور از « سخن بر جايگاه » چيست؟

      جواب): سخن شايسته، سنجيده و به موقع ( يا هر مفهوم مناسب و نزديك ديگر)

12ـ با توجه به بيت « تو مرا كشتي و خداي نكشت     مقبل آن كز خداي گيرد پشت »

چه كسي سعادتمند و خوش بخت خواهد بود؟

    جواب):  كسي كه از خداوند مدد و ياري مي جويد.

13ـ « جهانگير » در بيت: چون رايت عشق آن جهانگير          شد چون مه ليلي آسمان گير    

چه كسي است؟        جواب):  مجنون ( قيس بني عامر)

14 ـ در بيت زير منظور از « ميرعلمدار» كيست؟

اي مير علمدار من و نور دوچشمان          اي قوّت بازوي من و بهترم از جان

جواب):  حضرت ابوالفضل (عباس) ع

15 ـ با توجه به بيت زير چرا نبايد به هر دستي اعتماد كرد؟

  چون بسي ابليس آدم روي هست            پس به هر دستي نشايد داد دست

جواب): زيرا شيطان هاي بسياري با ظاهر و چهره ي انساني در اين دنيا وجود دارد.

16 ـ با توجه به شعر زير به سؤالات آمده پاسخ دهيد.

 گر چه گاهي شهابي / مشق هاي شب آسمان را / خط مي زد و محو مي شد/ باز در آن هواي مه آلود/ پاك كن هايي از ابر تيره/ خط خورشيد را پاك مي كرد

1ـ شهاب نماد چيست                       2ـ منظور از هواي مه آلود چيست 

    3ـ پاك مي كرد يعني چه؟             4ـ كدام كلمات با هم آرايه ي مراعات نظير مي سازند؟

جواب): 1ـ مردم انقلابي و آزاديخواه   2ـ جامعه ي ستم آلود   3 ـ كشتن و از بين بردن، به شهادت رساندن    4ـ شهاب، آسمان، خورشيد، (مشق شب، خط زدن، پاك كردن، پاك كن)

17ـ در بيت: « سبك تيغ تيز از ميان بركشيد           برِ شير بيدار دل بردريد»

الف ـ كدام كلمه به معني « تند و سريع » مي باشد؟         ب ـ شير بيدار دل كيست؟

جواب):  الف ـ سبك         ب ـ سهراب

18 ـ در بيت : « گر هزاران دام باشد هر قدم         چون تو با مايي نباشد هيچ غم »

منظور از « هزاران دام » چيست؟             جواب): وابستگي هاي دنيوي

19ـ مفهوم عبارت « قلبشان همچنان با قلب مردم بتپد و صداي آن ها آواي مردم رنج كشيده باشد » چيست؟  

جواب):  با مردم همراه اند و در انديشه ي آن ها هستند.

20ـ با توجه به شعر، به پرسش هاي زيرين پاسخ دهيد.

         شر كه آن ديد دشنه بازگشاد            پيش آن خاك تشنه رفت چو باد

         در چراغ دو چشم او زد تيغ                نامدش كشتن چراغ دريغ

       1ـ منظور از خاك تشنه كيست؟          2ـ رفت چو باد بيانگر چه حالتي است؟

       3ـ در بيت دوم « مشبّه » و « مشبّهٌ بِه » را مشخص كنيد.

جواب): 1ـ خير        2ـ تند و سريع     3ـ « دو چشم » مشبّه  و « چراغ » مشبّهٌ بِه

21ـ منظور از مصرع : « به پيش جهان آفرين شد نخست » چيست؟

جواب): نيايش و شكرگذاري

22 ـ در بيت : « جهان را بلندي و پستي تويي          ندانم چه اي هر هستي تويي »

منظور از بلندي و پستي چيست؟

جواب): آسمان و زمين ( يا عزّت و ذلّت)

23 ـ در عبارت : « آتشك گفت اي پهلوان به اقبال تو شير آمدم » شير آمدم يعني چه؟

جواب):  موفق و پيروز

24 ـ در مصرع : « شب شبي بيكران بود » شب نماد چيست؟

جواب):  ظلم و ستم

25 ـ در مصرع: « تا چراغ از تو نگيرد دشمن » منظور از چراغ چيست؟

جواب):  آزادي، وطن

ـــــــــــــ  پ ـ معني لغت ـــــــــــــ

معني هر يك از واژه هاي مشخص شده را بنويسيد:

1-  وپلاس پاره اي در پشت بسته از سرما.

   جواب):جامه اي پشمينه و ستبر كه درويشان پوشند.

2-  ديگر درآن ذي حياتي نفس نمي كشد .     جواب: موجود زنده

3-  اشتر طلبيد و محمل آراست.                    جواب: كجاوه

4-  حاكم جيره و مواجب اين همه جمعيت را از كجا مي دهد ؟

جواب): مقدار محدود از مواد غذايي كه به صورت مقرر به كسي دهند.

5-  زيب از بنفشه دارد.   جواب: آرايش ، زيبايي

6-  مهربا ني دل ها و هم سنگي ها و گذشت ها هيچ گاه به ختام نرسد.      جواب: پايان

7-  اين جا تجلّي همه ي تاريخ است.   جواب: آشكار شدن، جلوه كردن

8-  از يال و غارب  به زير آمد ، از پستي پشت گذشت.        جواب : ميان دو كتف

9-  در چنان بيغوله اي  آشنايي غنيمتي بود .   جواب: كُنج، گوشه ي دور افتاده

       10ـ خاك مظهر فقر مخلوق در برابر غناي خداوند است.    جواب: توانگري و بي نيازي

11-  مسلك مرغ گرفتار قفس هم چو من است       جواب: راه و روش

12- چنان كه هستي بر نشين و نزديك من آي.       جواب: سوار شو

13- تحصيل بايد با فراغ بال و تأنّي انجام گيرد.          جواب: آهستگي

       14 - زيب از بنفشه دارد و از نازبوي ، بوي.              جواب:  ريحان ، شاهسپرم

15- خانه اي كو شود از دست اجانب آباد.                جواب: بيگانگان

16- قدرتي به من بخشا تا روح خود را از تعلّق به جيفه هاي نا چيز روز گار بي نياز كنم.

        جواب ): مال و منال دنيا

17- چون مغيلان تن دارد و سايه ندارد.        جواب): درخت خوار شتر

18- دردي نه دواپذير دارد.           جواب):  غير قابل درمان

19- روي به راه نهاد و مي رفت تا از طلايه بگذشت.  جواب: پيشرو سپاه ، مقدمه ي لشكر                                                             

20- به آتش هاي ترك و خون تازيك.        جواب:  غير عرب و بويژه فارسي زبانان

21-در برابر گستاخ و مغرور ،زانوي دنائت خم نكنم .  جواب:  پستي

22- اصلاً با آداب شهر نشيني اخت  نشده بود.     جواب: عادت ، انس                                                                                                                         

23- هنر معماري ، ملجئي پاك تر و و نمايشگاهي امن تر از مساجد نداشته است.

      جواب:پناهگاه                      

24- دست معلم از وقب حيوان روان شد، فرود آمد.  جواب: فرو رفتگي پشت حيوان

25- تاريخ، مشيت باري تعالي است كه از طريق انسان ها به انجام مي رسد .

 جواب: خواست و اراده

26- من مي آموختم كه چگونه پرندگان ازمواهب طبيعت بر خوردار مي شوند.

   جواب: بخشش ها

27- سر سان مشو عدو/ قبحي ز من مجو.         جواب: فريفته و مغرور

28- در آن سيماب  گون امواج لرزان     جواب: جيوه

29- دهنده اي كه خواستن جز از او نيست خوشگوار.     جواب: بخشنده، عطا كننده

30- چوپان توانگر با اين همه مال و منال دختر خود را به مفلسي  چون من نمي دهد.

 جواب: دارايي  ـ بي چيز

31- من با تبختر گفتم.          جواب:  غرور

32 ـ مرا زينت بخش رياحين و ازهار مي نامند.     جواب): شكوفه ها

33 ـ نزديك بود به دارالاماره               جواب): پايتخت ، جايگاه فرمانروايي

34 ـ شأن مقنن  از آن بالاتر است كه به قانون عمل كند.       جواب): قانون گذار

35 ـ به شدتي كه از روزگار پيش آيد نبايد ناليد.                    جواب):  سختي

36 ـ در چنان بيغوله اي آشنايي غنيمتي بود.    جواب): كُنج ، گوشه اي دور از مردم

37 ـ هُرم نفس مردم گرمشان كرد.          جواب): گرما

38 ـ رفت تا لباس زربفت عجيب خود را بر تن كند.  جواب): بافته شده از رشته هاي طلا

39 ـ قيد چمن وگلشن بر خويش نگيرم من          جواب): بند

40 ـ آدمي فزوني يافت بر ديگر جانوران به ده درجه كه در تن اوست. جواب): پايه و مرتبه     

41 ـ هر كاري كه با نام خدا آغاز نشود، ابتر است.          جواب): ناقص، دم بريده

42 ـ بر اثر ناله برفت.             جواب): به دنبال

43ـ كافتاب نعمتم شد زير ميغ             جواب):   ابر

44 ـ راهي به مراتب قرب نداري           جواب): مراتب: درجات      قرب: نزديكي

45ـ ازدحام است.     جواب): انبوهي ، شلوغي

46 ـ در نواي طوطيان حاذق بدي            جواب): نوا : آواز       حاذق: ماهر، چيره دست

47 ـ مقبل آن كز خداي گيرد پشت            جواب): خوشبخت

48 ـ زمانه بيامد نبودش توان            جواب): اجل، مرگ

49 ـ نبايد به گيتي كسي تاجور           جواب): شاه ، تاجدار

  ــــــــــــــــــــــ ت ـ  خود آزمايي ــــــــــــــــــــــ

1- در بيت «به آتش هاي ترك وخون تازيك        ز رود سند تا جيحون نشيند»

منظور از كلمه ي مشخص شـده چيست؟       جواب): جنگ و فتنه ي مغولان

2- در سخن « انگشتري به من داد تا چون تو را پيش وي برم ، از عهده ي كار من بيرون آيد» انگشتري به من داد بيانگر چه مفهومي است؟        جواب): تعهد كرد، به من قول داد

3- بيت« از عمر من آن چه هست برجاي      بستان و به عمر ليلي افزاي»

 بيانگر كدام كار مجنون است؟  جواب):  از خود گذشتگي

4- معادل امروزي عبارات زير را بنويسيد :      الف) بخواستم رفت              ب) در رويم

جواب):     الف ـ مي خواستم بروم           ب ـ وارد شويم ، داخل شويم

5 ـ منظور از « بناي زندگي بر آب مي ديد »‌چه مي باشد؟

جواب): عمر خود را پايان يافته مي ديد ؛ يا  مي ديد كه زندگي اش در حال فنا و نيستي است.

6 ـ درعبارت«پادشاهي او راست زيبنده،خدايي اوراست درخورنده» بين كدام كلمه ها  سجع وجوددارد؟      جواب):  زيبنده ، درخورنده

7ـ منظور شاعر از «چراغ» در « تا چراغ از تو نگيرد دشمن» چيست؟ 

  جواب):  ايمان، وطن، آزادي                                                                                                                                          

8 ـ در بيت:   ‹‹ آمد آورد پيش خير فراز                 گفت گوهر به گوهر آمد باز ››

 منظور از گوهر اول وگوهر دوم چيست؟     جواب): گوهر اول، جواهرات و گوهر دوم، خير است.       

9ـ معادل امروزي « فرو بريم» در « بگذار تا فردا ، داري در ميدان فرو بريم» چيست؟

      جواب):  برپا كنيم

10- حرف «ك» در« خورجينك» به چه معني است؟ 

 جواب): ‹‹ ك ›› تصغير، به معني كوچك ؛ خورجين كوچك

[ شنبه پنجم شهریور 1390 ] [ 22:20 ] [ رحیم پورسعیدی ]

11- جمله ي « آن طرفش را فراشان مي دانند و چوب دست هاي آنان » يعني چه ؟

جواب):   خدمتگزاران با چوب دستي هاي خود، تو را تنبيه خواهند كرد.

12- منظور از «مرغ اسير» در بيت زير چيست؟

    ناله ي مرغ اسير اين همه بهر وطن است            مسلك مرغ گرفتار قفس هم چو من است

جواب): شاعر است . يا آزاديخواهاني كه زندانيِ حكومت طاغوت شده اند.

13- كشيدن چه قسمتي از اسب براي معلم مشكل بود؟ او براي حل مشكل خود چه چاره اي انديشيد ؟  سُم اسب . پاهاي اسب را در علف فرو برد.                                                                 

14- در صدر اسلام از مسجد چه استفاده هايي مي شد؟

جواب):   عبادت ، قضاوت و رسيدگي به مشكلات مردم

15- جمله ي « مي خواهم بحر را در كوزه اي بريزم» يعني چه؟

جواب):  يعني عظمت مدينه آنقدر بزرگ است كه نمي توان آن را توصيف كرد؛ درست مانند اينكه بخواهيم آب دريا را در يك كوزه اي جاي دهيم.

16- تنوع در شيوه ي معماري  مساجد در كشور هاي اسلامي ناشي از چيست؟

جواب):  ناشي از اين است كه در سرتاسر جهان، اقوام مختلفي دين اسلام را پذيرفته و هر كدام با توجه به فرهنگي و اقليمي كه دارد، مساجد را به سليقه هاي خود مي سازند.

17-در شعر «گر چه گاهي شهابي /مشق هاي شب آسمان را /زود خط مي زد و محو مي شد000»  «شهاب» نمادچه كساني است؟      جواب):  مبارزان راه آزادي

18- در عبارت « روشني در دل من مي بارد» نهاد كدام است؟   جواب):   روشني

19- مقصود از « لفظي كه پيش هر سخنم آورد سجود» چيست؟

جواب):  يعني زبان فارسي سرور همه ي زبان هاست و همه در برابرش سجده مي كنند.

20- در بيت « ولي با من بگو آن ديده ور كيست           كه خاري ديد و احوال چمن گفت»

 واژه ي «ديده ور» از نظر شاعر چه كسي است؟

           جواب):  انسان آگاه ، عبرت بين و نصيحت پذير

21- با توجه به مصرع « به گردان لشگر سپهدار گفت»‌ منظور از « سپهدار» كيست؟

       جواب):  افراسياب

22- محوري ترين پيام داستان خير و شر چيست؟

جواب):  اينكه در طول زمان خوبي ها و بدي ها پيوسته در ستيزند و عاقبت بدي ها از بين رفته و خوبي ها پيروز و ماندگار هستند.

23- « بند پوتين را محكم بستن» كنايه از چيست؟ جواب):  آماده شدن براي جنگيدن

24- مصراع« زمانه بيامد نبودش توان» يعني چه؟

    جواب):  مرگش فرا رسيد و گريزي از آن نداشت.

25- اصطلاح« به روي بزرگوار خود نياورده»كنايه از چيست؟ جواب):   اعتنايي نكرد

26- منظور از جمله ي « هم چون مرواريد ، در دل صدف كج و كوله سالها بسته ماند » چيست؟       جواب):  يعني هيچ كس در اين سال ها قدر نيما و ارزش و منزلت او را نشناخت.

27- براي واژه ي « همت» دو هم خانواده بنويسيد. « همم ؛ اهتمام

28- منظور از «گوهر تن» در « جهد كن كه اگر چه اصيل و گوهري باشي ، گوهر تن نيز داري» چيست؟ جواب):  گوهر اكتسابي

29- مجنون در جوار كعبه از خدا چه خواست؟

جواب):  1ـ از آنچه كه هست او را عاشق تر كند  2ـ از عمرش بكاهد و به عمر ليلي اضافه كند                                                                   

30 ـ متصل گردان به درياهاي خويش يعني چه؟

جواب):  دانش اندك مرا به درياي بيكران علم و دانشت متصل كن

31- كار سمك در مورد قطران خيانت بود يا سياست؟چرا؟

جواب):  سياست . زيرا قطران نقشه ي قتل سمك را كشيده بود ولي سمك پيش دستي كرد.

32- شعر سنتي با شعر نو چه فرقي دارد؟

 جواب):  1ـ در شعر سنتي طول مصراع ها با هم از لحاظ تعداد هجاها برابري مي كند اما در شعر نو مصراع ها كوتاه و بلند مي شوند.

2ـ درشعرسنتي قافيه در همه ي بيت ها ديده مي شود، اما در شعر نو برخي ابيات قافيه دارند.                                                                               

33- چرا وقتي پدر از راوي در باره ي هديه اش پرسيد، رنگ نيك پريد؟

جواب):  زيرا اگر راوي هديه ي خود را تقديم مادر مي كرد، هديه ي نيك كه با توجيهات پدر براي مادر مقبول افتاده بود دوباره از چشم مادر مي افتاد.

34ـ تئاتر و تعزيه چه فرقي با هم دارند؟

  جواب):  تئاتر نمايشي است به شيوه ي امروزي كه از غرب سرچشمه دارد، اما تعزيه يا شبيه خواني نوعي هنر ديني است و نمايش مذهبي به شمار مي رود و نمونه اي از ادبيات نمايشي به شيوه ي ايراني است كه از دير باز در رثاي شهيدان كربلا و اهل بيت اجرا مي شده است.

35ـ در شعر طوطي و بقّال، چرا قياس طوطي خنده آور بود؟

جواب): به علت قياس نابجا و توجه به شباهت ظاهري

36 ـ در مصراع دوم بيت زير:

 « ياد از اين مرغ گرفتار كنيد اي مرغان          چون تماشاي گل و لاله و شمشاد كنيد »

    كدام آرايه ي ادبي ديده مي شود؟ مشخص كنيد.

جواب): مراعات نظير . تناسب بين واژه هاي گل و لاله و شمشاد

37 ـ منظور از« درياي خون » در بيت زير:

« در آن درياي خون در دشت تاريك        به دنبال سر چنگيز مي گشت »  چيست؟

 جواب):  ميدان جنگ

38 ـ در دو جمله ي  زير، بين كدام كلمات آرايه ي سجع به كار رفته است؟

    « هست كننده از نيستي، نيست كننده پس از هستي »            جواب):  نيستي و هستي 

39 ـ بيت: « حاجت گه جمله ي جهان اوست            محراب زمين و آسمان اوست »

 در توصيف چيست؟       جواب):  كعبه

40 ـ منظور از جمله ي « لباس انسان پرچم كشور وجود اوست » چيست؟

 جواب): نشان مي دهد كه از كدام فرهنگ پيروي مي كند. اعتقادش به هويّت ملي و سياسي خود را ابراز مي كند.

41 ـ كدام يك از ويژگي هاي داستان هاي حماسي در اين بيت ديده مي شود؟

       چو يك ماه شد همچو يك سال بود            برش چون بر رستم زال بود

جواب):  وجود حوادث خارق العاده

44ـ بيت : كار پاكان را قياس از خود مگير            گرچه ماند در نوشتن شير و شير

      چه پيامي دارد؟         جواب): توجه نكردن به شباهت هاي ظاهري

45 ـ عبارت نيست كننده پس از هستي يعني چه؟

           جواب): خداوندي كه پس از آفرينش، انسان را نابود مي كند.

46 ـ در مصرع: « جان بري كردي و جان نبري » عبارت « جان نبري » را معني كنيد.

جواب): جان سالم به در نحواهي برد.

47 ـ منظور از اين عبارت چيست؟    « هيچ كدامشان فُكُلي و كراواتي نيستند »

جواب):  ظاهري آراسته نداشتند.

48 ـ منظور از « گل هايي كه در نسيم آزادي مي شكفند » چيست؟

جواب): جواناني كه در راه آزادي شهيد مي شوند.

49ـ در عبارت « هر آنكه از روي ناداني نه او را گزيد گزند او ناچار بدو رسيد » . مرجع ضمير

 « او» كسيت.              جواب):  خداوند

50 ـ عبارت « درود بر پيمبر باز پسين، پيشرو پيمبران پيشين » در توصيف چه كسي است؟    جواب):  حضرت محمّد (ص)

51 ـ مصرع « چو بيند كه خاك است بالين من » يعني چه؟

جواب):   وقتي ببيند كه اين چنين كشته شده ام

52 ـ « ريش بر مي كند» در اين مصرع نشانه ي چيست؟

             « ريش بر مي كند و مي گفت اي دريغ  »     جواب):  حسرت و پشيماني  

53 ـ در اين عبارت منظور از « ربّ النوع سپيده دم » چيست؟

     « روزي هنگام سحرگاهان ربّ النوع سپيده دم از نزديكي گل سرخ شكفته اي مي گذشت»

جواب):  خورشيد

ــــــــــــــــــــ ج ـ دانش هاي ادبي ـــــــــــــــــــــ

1- در بيت زير « مشبه » را مشخص كنيد:

       « بزد دست سهراب چون پيل مست             بر آوردش از جاي و بنهاد پست»

جواب):  سهراب

2- كدام قالب شعري است كه قافيه در مصراع نخست و تمام مصراع هاي زوج آن رعايت مي شود و موضوع اين نوع شعر معمولاً بيان عواطف و احساسات است؟     جواب):  غزل         

3- معروف ترين سراينده ي داستان هاي بزمي در ادب پارسي چه كسي است؟

جواب):  نظامي گنجه اي                           

4- نام پديد آورندگان آثار زير را بنويسيد:       

                  الف) نواي كوهسار                     ب) ريشه در ابر    

                  ج ) بحر در كوزه                        د ) فرهنگي برهنگي، برهنگي فرهنگي

جواب):  الف ـ محمد ابراهيم صفا          ب ـ‌ محمد رضا عبدالملكيان 

                ج ـ عبدالحسين زرين كوب            د ـ غلامعلي حداد عادل                               

5- در عبارات زير چه آرايه ي ادبي موجود است؟ 

       كم كم شهري سپيد پوش به استقبالمان مي آيد.      جواب):  تشخيص  

6 ـ از نظر مضمون در شعر و نثر دوره ي مشروطه چه مسائلي باز گفته مي شود؟

جواب):  واقعيات زندگي و مسايل سياسي و اجتماعي بازگفته مي شود.

7 ـ دو مورد از ويژگي هاي ادبيات دوره ي مشروطه را بنويسيد.

                 جواب): زبان نوشته ها ساده تر و به زبان مردم كوچه و بازار نزديك تر مي شود. واژه ها و تركيب هاي نا آشناي عربي كم تر مي شود. داستان نويسي به شيوه ي تازه و نمايش نامه نويسي به تقليد از اروپائيان پديد مي آيد . ( موارد مشابه ديگر در صفحه ي 130 كتاب)

8- در قطعات ادبي چه چيز هايي ديده مي شود ، نام ديگر اين نوع نوشته ها چيست؟

             جواب):  عنصر خيال پردازي و بيشتر آرايه هاي شعري ديده مي شود. و نام ديگر آن ها ‹‹ نثر شاعرانه ›› است

9 ـ تفاوت استعاره و تشبيه در چيست؟

جواب: استعاره همان تشبيه است با اين تفاوت كه در استعاره يك طرف تشبيه حذف است.

10ـ اصلي ترين مسائلي كه در ادبيات پايداري وجود دارد چيست؟( 4 مورد)

   1ـ دعوت به مبارزه و تحمل سختي ها و مشكلات آن.

  2ـ بيان بيدادگري ها و تصوير چهره ي بيدادگران

 3ـ ستايش آزادي و آزادگي         4ـ ترسيم مظلوميت مردم

 5ـ نشان دادن افق روشن پيروزي كه ره آورد و تلاش، وحدت، همدلي و مبارزه ي مستمر است.       6 ـ بزرگ داشت و ستايش مردم مبارز و شهداي راه آزادي    

11ـ ويژگي اصلي حماسه چيست؟    جواب):  تخيلي بودن و شكل داستاني آن است.           

12ـ  ملك الشعراي بهار قصيده را در چه سبكي مي سرود؟   جواب):  سبك خراساني

13- موضوع سفر نامه ي ناصر خسرو چيست؟

         جواب):  شرح مسافرت هاي او به سرزمين هاي اسلامي و شامل مشاهدات و ملاقات هاي وي و حوادثي كه در طول اين سفر رخ داده است.

14- در بيت زير كدام كلمه در مفهوم استعاري به كار رفته است؟

      « متاعي كه من رايگان دادم از كف              تو گر مي تواني مده رايگاني»

جواب):  متاع كه استعاره از دوران جواني است.

15- نام پديد آورندگان آثار مقابل را بنويسيد:     الف)  با كاروان حلّه       ب) ليلي و مجنون                                         

جواب):  الف ـ عبدالحسين زرين كوب               ب ـ نظامي گنجه اي

16- جان مايه ي اشعار بهار چه موضوعاتي هستند؟   جواب):   آزادي و وطن

17- در بيت « شر كه آن ديد دشنه باز گشاد                پيش آن خاك تشنه رفت چو باد»

 يك آرايه ي ادبي را مشخص كنيد.      جواب):  خاك تشنه؛ استعاره از خير است.

18- در بيت زير كدام كلمات با هم رديف و كدام كلمات با يكديگر قافيه هستند؟                          

    «  كنون رزم سهراب و رستم شنو                    دگر ها شنيدستي اين هم شنو»

جواب): دوكلمه ي ‹‹ شنو ›› در  دو مصراع؛ رديف است و كلمه هاي ‹‹ رستم ›› و ‹‹ هم ›› قافيه

19- گذشتگان ما آثار ادبي را به طور عمده بر اساس ................... تقسيم بندي مي كردند.

جواب):  بر اساس صورت و شكل ظاهر

[ شنبه پنجم شهریور 1390 ] [ 22:19 ] [ رحیم پورسعیدی ]

20- در عبارت زير بين كدام كلمات آرايه ي سجع وجود دارد؟    

    « هر كه به قامت مهتر به قيمت بهتر»             جواب):  مهتر و بهتر

21-تراژدي چيست؟          جواب): تصوير ناكامي اشخاص برجسته است.

22- موضوع اصلي ادبيات نمايشي چيست؟     جواب): پيوند انسان با زندگي و طبيعت

23- « سياحت نامه ابراهيم بيگ» از كيست؟ و موضوع آن چيست؟

     جواب): از زين العابدين مراغه اي است و موضوع آن آيينه ي تمام نماي اوضاع ايران در اوخر قرن سيزدهم هجري است.

24-  كتاب قابوس نامه در چند باب نوشته شده است ؟يژگي هاي آن را بنويسيد.

جواب): در 44 باب نوشته شده است. زبان ساده و بيان گيراي آميخته با جاذبه هاي داستاني  و وسعت اطلاعات آن است.

25 ـ هدف عنصرالمعالي از نوشتن كتاب قابوس نامه چه بود؟

    جواب): نصيحت فرزندش گيلانشاه (نشان دادن راه و رسم زندگي)

26- « مشبّه » و «مشبّهٌ به» را دربيت زير بيابيد.

        « ز سم اسب مي چرخيد بر خاك              بسان گوي خون آلود سرها»

جواب):  سرها : مشبّه        گوي خون آلود: مشبّهٌ به

27- در بيت زير كدام كلمه در مفهوم استعاري به كار رفته است؟                                          

   «  ولي چندان كه برگ از شاخه مي ريخت             دو چندان مي شكفت و برگ مي كرد»

جواب): برگ؛ استعاره از سربازان مغول است.

28 ـ رديف و قافيه را در بيت زير مشخص كنيد.

                  دولتم چون خدا پناهي داد                اينكم تاج و تخت شاهي داد

جواب):  رديف :  داد ـ داد        قافيه : پناهي ـ شاهي

29 ـ ادبيات ................ گونه اي از ادبيات است كه با استفاده از معاني عميق و باريك به بيان احساسات شخصي انسان مي پردازد.           جواب):   غنايي

30 ـ قالب چهارپاره (دو بيتي پيوسته) از چه زماني ابداع شد و شامل چه موضوعاتي است؟

       جواب): پس از مشروطه ابداع شد و شامل موضوعات غنايي و اجتماعي است.

31 ـ دو مورد از موضوعات غزل اجتماعي را نام ببريد.

جواب): وطن ، آزادي ، بيزاري از ظلم ، (مسائل سياسي و اجتماعي)

32 ـ موضوع كتاب « گلشن راز » از « شبستري » چيست؟   جواب):  توضيح اصطلاحات عرفاني      

33 ـ هنري ترين نوع ادبيات مردمي چيست؟      جواب):  ادبيات داستاني

34 ـ به حكايت هايي كه نتيجه ي آن مي تواند سرمشقي براي موارد مشابه باشد .............. مي گويند.          جواب):   تمثيل

35 ـ در عبارت: « نه هركه به قامت مهتر به قيمت بهتر » چه آرايه اي به كار رفته است؟

جواب): سجع

36 ـ در ادبيات غرب به نمايشي كه تصوير ناكامي اشخاص برجسته است ........... مي گويند.

جواب): تراژدي

37 ـ دو نمونه از ويژگي هاي شعر نيمايي را بنويسيد.

جواب): 1ـ داري وزن است      2ـ طول مصرع ها برابر نيست   3 ـ قافيه جاي مشخصي ندارد

38 ـ در بيت :  گفت مردم زتشنگي درياب          آتشم را بكش به لختي آب

1ـ كدام كلمه استعاره است؟          2 ـ استعاره از چيست؟

     جواب):  1ـ آتش           2ـ آب

39ـ موضوع كتاب تاريخ جهانگشا چيست؟       جواب): شرح وقايع تاريخي قن هفتم

40 ـ قصيده از جهت قرار گرفتن قافيه ها، شبيه .................. است .    جواب):  غزل         

41 ـ داستان خير و شر بيانگر چيست؟     جواب): كشاكش هميشگي نيكي و بدي

42 ـ قافيه را در بيت زير مشخص كنيد.

       چو خندان شد و چهره شاداب كرد              ورا نام تهمينه سهراب كرد

جواب):  شاداب و سهراب

ـــــــــــــــــــــ د ـ شعر حفظي ــــــــــــــــــــ

در اشعار زير نقطه چين ها را پر كنيد.

1-  وزان.......................... راست اندوهي فراهم/تورامن چشم در........................

         جواب): دلخستگانت       ــ   در راهم

2-  مارا سر باغ و بوستان نيست                        ...............................................

         جواب): هر جا كه تويي تفرّج آن جاست   

3-  از غرقه ي ما خبر ندارد                              ................................................

        جواب):  آسوده كه بر كنار درياست

گرم ............... يا نه/ من از يادت .......................          جواب):   ياد آوري    ـ     نمي كاهم

4-  تو را من چشم در راهم .................. كه مي گيرنددر شاخ تلاجن ...............رنگ سياهي

جواب): شباهنگام    ـ  سايه ها

5-  بوي گل و بانگ مرغ بر خاست                             ..............................................

جواب):  هنگام نشاط و روز صحراست

6-  گفتم كه ............ ما را به آرزو كشت           گفتا تو بندگي كن كاو .....................آيد

جواب): نوش لعلت    ـ  بنده پرور

7-  رونق باغ مي رسد چشم و چراغ مي رسد             .......................................

جواب): غم به كناره مي رود، مَه به كنار مي رسد

8-  ناليدن بي حساب سعدي                                   ..........................................

جواب): گويند خلاف رأي داناست

10 ـ گفتم زمهرورزان ..............بياموز                 گفتا .................. اين كار كمتر آيد

جواب): رسم وفا   ـ  زخوب رويان

11ـ  ................. تا چه شراب مي خورند            روح خراب و مست شد، ..................

جواب): خلوتيان آسمان   ـ   عقل خمار مي رسد

12 ـ  .....................................            گفتا خموش « حافظ » كاين غصّه هم سرآيد

جواب):  گفتم زمان عشرت ديدي كه چون سر آمد

13 ـ ....................... ، ..........................           ما چه نشسته ايم پس؟ شه زشكار مي رسد

جواب): تير روانه مي رود، سوي نشانه مي رود

[ شنبه پنجم شهریور 1390 ] [ 22:17 ] [ رحیم پورسعیدی ]

                              ادبيات فارسي2(متون نظم و نثر) پيش دانشگاهي

خودآزمايي ( درك مطلب، درك معني و مفهوم متن، محتواي درآمدها و نكات بلاغي

 

ـ با توجه به ابيات زير، به پرسش ها پاسخ دهيد.

هان، اي دل عبرت بين از ديده عبركن، هان         ايوان مداين را آيينه ي عبرت دان

يك ره زلب دجله منزل به مداين كن                 وز ديده دوم دجله برخاك مداين ران

خود دجله چنان گريد صد دجله ي خون گويي      كزگرمي خونابش، آتش چكد از مژگان

بيني كه لب دجله چون كف به دهان آرد            گويي زتف آهش لب آبله زد چندان

از آتش حسرت بين بريان جگر دجله                 خود آب شنيدستي كآتش كندش بريان؟

1ـ يكي از معاني « عبر» جاري شدن اشك است. شاعر در بيت اول چه بهره ي شاعرانه اي ار اين كلمه و كلمه ي « ديده »  برده است؟

   جواب: ايهام تناسب

2ـ دجله در دو مصراع بيت دوم، هر كدام در چه معنا و مفهومي به كار رفته اند؟

جواب: در مصراع اول، رود دجله، در مصراع دوم ، اشك

3ـ منظور از « كف به دهان آوردن دجله » چيست؟

جواب: كف ها و حباب هاي رود دجله

4ـ در بيت آخر، « حسرت» به چه چيزي تشبيه شده و چه تأثيري در رود دجله داشته است؟

جواب: آتش، سبب بريان شدن جگر دجله شده است.

5 ـ مفهوم فعل « برود » در عبارت زير چيست؟

 « پيغامبري مرسل در وجود آمده است و اين پيغامبر، همه ي جهان بگيرد و مملكت عجم به دست او برود .

           جواب: اداره شود

6ـ شاعر در بيت زير، حفظ نام ملت ها را از چه مي داند؟

     در دفتر زمانه فتد نامش از قلم          هر ملتي كه مردم صاحب قلم نداشت

جواب: ملتي كه مردم صاحب قلم داشته باشد.

7ـ نهاد و مفعول اين مصراع را مشخص كنيد.  « تمام چهارده سالگي اش را در كفن پيچيدم »

 جواب: نهاد: ــَ م ؛ مفعول: تمام چهارده سالگي اش را

 

8 ـ زمان فعل و نوع آن را در مصراع مقابل تعيين كنيد.  « يك نفر در آب دارد مي سپارد جان»

 جواب: زمان: مضارع        نوع: مستمر

9ـ مشبّه و مشبّهٌ به را در بيت زير تعيين كنيد.

   به ابر پاره چو مه، نور خويش افشاند          نظير پنبه ي آتش گرفته مي ماند

    جواب: مشبّه: افشاندن نور ماه به ابر پاره ؛ مشبّهٌ به: پنبه ي آتش گرفته

10ـ مفهوم جمله ي « كلاه از سر كودك عقل مي افتد» در شعر زير چيست؟

   چندان تناوري و بلند/ كه به هنگام تماشا/ كلاه از سر كودك عقل مي افتد

جواب: عقل در شناخت او ناتوان است

11ـ « خورشيد» در مصراع دوم، استعاره از چيست؟

  روزي كه در جام شفق مُل كرد خورشيد         برخشك چوب نيزه ها گُل كرد خورشيد

جواب: سر مبارك امام حسين(ع)

12ـ  « زنجير خاييدن » كنايه از چيست؟

 جواب: تلاش بيهوده

13ـ به نظر شاعر؛ در بيت زير، چگونه مي توان بر معشوق سجده كرد؟

سجده نتوان كرد بر آب حيات        تا نيابم زين تن خاكي نجات

جواب: با رهايي از تن خاكي (ماديات)

14ـ مفهوم جمله ي مشخص شده را بنويسيد.

 « در واقع تو اين كار را روي دست من گذاشتي، به قول تهراني ها تو مرا روبند كردي

جواب: تو مرا رو در بايستي قرار دادي.

15ـ عنوان فرهنگي و اجتماعي اهل عرفان، هر كدام به چه نام هايي، ناميده مي شود؟

جواب: عنوان فرهنگي آن ها عارف و عنوان اجتماعي آن ها متصوّفه يا صوفي است.

16ـ ساختمان ادب عامه بر چه اصولي استوار است؟

جواب: واقع گرايي ، خيال پردازي

17ـ شعر زير را بخوانيد و به پرسش ها پاسخ دهيد.

درختان را دوست مي دارم/ كه به احترام تو قيام كرده اند/ و آب را كه مَهرِ مادر توست

 خون تو شرف را سرخگون كرده است/ شفق، آينه دار نجابتت/ و فلق، محرابي/ كه تو در آن/ نماز صبح شهادت گزارده اي

 

الف ـ شاعر دليل و علت دوست داشتن درختان را با بياني شاعرانه آورده است، به اين كار شاعر، چه مي گويند؟

جواب: حسن تعليل

ب ـ شاعر به چه دليل آب را دوست دارد؟

جواب: چون آب فرات مَهريه ي حضرت زهرا (ع) است.

ج ـ  با توجه به اين شعر، ارزش و اعتبار شرف و آبروي انسان به چيست؟

جواب: به خون امام حسين (ع) است.

دـ سرخي فلق يادآور چيست؟

جواب: يادآور سرخي خون امام حسين(ع) است.

هـ ـ مفهوم مصرع « شفق آينه دار نجابتت» چيست و چه آرايه اي دارد؟

جواب: شفق، اعلام كننده ي پاكي و نجابت توست. آرايه ي تشخيص

وـ شَفَق و فَلَق، هردو به معناي سرخي خورشيد مي باشند، اما اين سرخي در دو زمان متفاوت اتفاق مي افتد، نام اين دو زمان چيست؟

جواب: شَفَق: سرخي خورشيد هنگام غروب         فَلَق: سرخي خورشيد هنگام طلوع

زـ شاعر فَلَق را به چه چيزي تشبيه كرده است؟ چرا؟

جواب: به محراب نماز تشبيه كرده  كه امام حسين (ع) در آن نماز خوانده است. زيرا صبح آن روز آخرين نمازصبحي بودكه امام خوانده بود.

18ـ اي نسيم سحر آرامگه يار كجاست         منزل آن مه عاشق كش عيّار كجاست

  شب تار است و ره وادي ايمَن در پيش         آتش طور كجا موعد ديدار كجاست

  هر كه آمد به جهان نقش خرابي دارد          در خرابات بگوييد كه هشيار كجاست

  آن كس است اهل بشارت كه اشارت داند     نكته ها هست بسي، محرم اسرار كجاست

الف ـ در بيت اول منظور از « مه عاشق كش» كيست؟ حافظ در اين تركيب بر چه باوري از باورهاي گذشتگان نظر داشته است؟

جواب: مه عاشق كش، همان معشوق است. گذشتگان بر اين باور بودند كه نور ماه باعث آشفتگي و ديوانگي بيش تر ديوانگان مي شود.

ب ـ عيّار در بيت اول به چه معناست؟

جواب: چابك و چالاك، زرنگ، چالاك و هوشمند

 

ج ـ آرايه ي برجسته ي بيت دوم چيست؟ آن را توضيح دهيد.

 جواب: تلميح .  بيت تلميح دارد به واقعه ي بازگشت حضرت موسي(ع) از مدين به مصر همرا با همسرش كه منجر به گفت و گوي او با خداوند در كوه طور شد. و در همين جا به پيامبري مبعوث گرديد. 

د ـ در بيت سوم، كدام كلمه ايهام دارد؟ موارد ايهام را بنويسيد.

   جواب: در كلمه ي « خرابي» مصراع اول بيت. الف) مستي و بي خبري      ب) ويراني و نابودي

هـ ـ در مصرع دوم بيت سوم « خرابات» در لغت و در اصطلاح عرفان چه مفهومي دارد؟

   خرابات در لغت به محل فسق و فجور مي گويند. و در اصطلاح عرفان، جاي دور ريختن تعيّنات و تعلّقات دنيوي است.

وـ مفهوم كلي بيت چهارم را بنويسيد.

جواب: لطيفه هاي دقيق بسيار است اما رازدار و محرم اسرار را نمي توان يافت.

18ـ در بيت زير، شاعر چه چيزي را به بچّگان عنقا تشبيه كرده است؟ وجه شَبَه اين تشبيه چيست؟

      تو گفتي آسمان درياست از سبزي و بر رويش       به پرواز اندر آورده ناگه بچّگان عنقا

جواب: تكه هاي ابر به بچه هاي عنقا تشبيه شده؛  وجه شَبَه: كثرت و پراكندگي و رنگ ابر است.

19ـ شكست اشتران بُختي توسط اشتران عرب نشانه ي چه چيزي است؟

جواب: نشانه ي اين است كه حكومت ايران به دست پيامبر مي افتد.

20ـ عبارت « در جمله ي عرب طلب كرد و هيچ كس را نيافت فاضل تر و ..... يعني چه؟

    جواب: در ميان تمام عرب جست و جو كرد و كسي را آگاه تر و ..... نيافت.

21ـ مقصود نويسنده از « بهره ي خويش از جواني به حَسَب طاقت بردار» چيست؟

جواب: به اندازه ي طاقت و توان خود از جواني خود استفاده كن.

22ـ عبارت « بدان كه هر كه زاد بميرد» يعني چه؟

      جواب: آگاه باش؛ هر كس كه متولد شود روزي مي ميرد.

23ـ منظور رودكي از « دوست» در بيت زير كيست؟

     آب جيحون از نشاط روي دوست         خِنگ ما را تا ميان آيد همي

    جواب: امير نصر بن احمد ساماني

24ـ « نقش از روي كار باز خواند» يعني چه؟

  جواب: از روي زيركي دريافت، شستش خبردار شد.

 

25ـ مفهوم كلي بيت زير را بنويسيد.

  بس پند كه بود آن گه در تاج سرش پيدا        صد پند نو است اكنون در مغز سرش پنهان

   جواب: جهان به قدرتمندان هم وفا نكرد و ما بايد عبرت بگيريم.

26ـ « زكات» در دو مصراع بيت زير، هر يك چه مفهومي دارد؟

بر دجله گري نو نو، وزديده زكاتش ده        گرچه لب دريا هست از دجله زكات اِستان

جواب: در مصراع اول يعني « اشك» و در مصراع دوم « آب رود دجله» است.

27ـ در عبارت زير:

     « سيم بخيل از خاك وقتي برآيد كه وي در خاك رَود»

         الف ـ يك آرايه ي ادبي بيابيد.          ب ـ « سيم» يعني چه؟         ج ـ هر يك از دو واژه ي « خاك» چه مفهومي دارد؟          د ـ جمله را معني كنيد.

جواب: الف) تضاد فعلي بين « برآيد» و « رَود»           ب) پول،طلا و جواهرات    ج ـ خاك اول به معني محل نگهداري پول، و خاك دوم به معني قبر.    دـ پول آدم خسيس وقتي از محل نگهداريَش بيرون مي آيد كه خودش مرده و در خاك رفته باشد.

28ـ با توجه به بيت زير، حافظ دل سرگشته ي عاشق شده ي خود را در كجا مي جويد؟

     باز پرسيد زگيسوي شكن در شكنش          كاين دل غم زده سرگشته گرفتار كجاست

     جواب: در گيسوي شكن در شكن معشوق ( زلف يار)

29ـ شاعر در بيت زير به چه نكته ي مشهود در انديشه ي عرفا، اشاره دارد؟

 سهل است اگر بال و پري نقصان اين پروانه شد       كان شمع سامان مي دهد از شعله زرين بالها

  جواب: خدا با عنايت و لطف خودش به عاشق، هستي مي دهد.( فناي عاشق عين بقاي اوست).

30ـ مقصود از « ميان دو منزل» در بيت زير چيست؟

     طبيب، از طلب در دو گيتي مياسا         كسي چون ميان دو منزل نشيند

جواب: كنايه از « كار را ناتمام و ناقص رها كردن»

31ـ معادل امروزي كلمات « في الفور» و « بالمرّه» را بنويسيد.

      جواب:   في الفور: فوراً          بالمرّه : يك باره

32ـ حضور معشوق در حرم و دير، كعبه و كليسا و با مؤمن و ترسا نشان دهنده ي كدام ديدگاه عرفاني است؟  

جواب: براي معشوق حد و مرزي نمي شناسد و معشوق در همه جا هست.

 

33ـ منظور از« صد هزار جلوه» در بيت زير چيست؟

   با صدهزار جلوه برون آمدي كه من           با صد هزار ديده تماشا كنم تو را

 جواب: عالم كثرت است، پديده هاي فراوان يا جلوه هاي گوناگون آفرينش است.

34ـ توصيف « مسمّط شب مهتاب » اثرسيد محمدرضا ميرزاده ي عشقي:

الف ـ جزء كدام يك از توصيفات مي توان به شمار آورد؟چرا؟

ب‌ ـ در كدام نوع ادبي جاي مي گيرد؟ با ذكر دليل توضيح دهيد.

جواب: الف) توصيف واقعي تخيّلي است. زيرا زمينه ي تخيّل واقعيت است و شاعر با نيروي تخيّل آن را پرورش مي دهد.   ب) ادب غنايي، چون احساس و عاطفه ي خود را نسبت به طبيعت بيان مي كند.

35ـ با توجه به مصراع هاي زير، منظور نيما از « گود كبود»  چيست؟

آي آدم ها كه بر ساحل بساط دل گشا داريد/ ......... يك نفر در آب مي خواند شما را،/ .... آب را بلعيده در گود كبود و هر زمان، بي تابي اش افزون.

         جواب: عميق ترين جاي آب كه نماد بدترين اوضاع اجتماع است.

36ـ دو ويژگي بارز سروده هاي نيما را بنويسيد.

جواب: 1ـ بهره گيري از عناصر طبيعت         2 ـ ترسيم سيماي جامعه ي خويش

37ـ جمله هاي زير، نمونه هايي از زبان محاوره اي نثر جلال آل احمد است، آن ها را به فارسي معيار بازنويسي كنيد.

1ـ مرا مي گيد آقا؟ من هيشكي    2ـ مرده شورتون ببره، ساعت چهار تا حالا از تن اين مرد خون ميره، حيفتون نيومد؟

جواب: 1ـ مرا مي گوييد آقا؟ من هيچ كس نيستم   2ـ مرده شور شما را ببرد، ساعت چهار تا حالا از تن اين مردخون مي رود، حيفتان نيامد؟

38ـ مفهوم جمله ي زير چيست؟

  « اين جوجه فلكي  و جوجه هاي ديگر كه نمي شناسيشان همه از تخمي سر درآورده اند كه روزي حصار جواني تو بوده... .»

جواب: دكتر شدن اين آقا و ديگران نتيجه ي زحمات تو و صرف نيروي جواني توست.

39ـ در بيت زير، مورد ايهام را پيدا كنيد و توضيح دهيد.

     ني محزون مگر از تربت فرهاد دميد          كه كند شِكوه زهجران لب شريني

        جواب) مورد ايهام، شيرين.  1) مزه ي شيرين      2) معشوقه ي فرهاد

 

40ـ « واسوخت» در سنّت شعري به چه معناست؟ مثال بزنيد.

جواب: اگر شاعر برخلاف سنّت شعري، به سرزنش معشوق بپردازد، بدان « واسوخت» مي گويند.

مانند اين بيت: تو چنين خانه كَن و دل شكن اي باد خزان     گر خود انصاف كني مستحق نفريني

41ـ منظور از « دو عصا» و « بي عصا» در عبارت زير چيست؟

  پدر گفت: كسي كه به « دو عصا » عادت كرده است ، « بي عصا » ايستادن را نمي تواند.

جواب: « دو عصا»: استعاره از رائد و حامد ( دوبرادر دوقلويي كه در جبهه با هم به شهادت رسيدند)

          « بي عصا»: كنايه از بي فرزندي  

42ـ منظور از « شانه هاي شهر» در شعر زير، چيست؟

حماسه ي چهارده ساله ي من/ به پاي شوق خويش رفته بود و اينك/ با شانه هاي شهر/ برايم بازش آورده بودند.    

        جواب: در اين جا از آرايه ي مجاز استفاده شده است يعني شانه هاي مردم شهر( تابوتي كه روي شانه هاي مردم شهر است).

43ـ امام حسين(ع) چه جرعه اي به پيروان خويش مي آشاماند؟

        جواب: جامي از فرهنگ(آزادي و آزادگي و شهادت)

44ـ مفهوم كنايي بيت زير چيست؟

   از دست ما بر ريگ صحرا نطع كردند        دست علم دار خدا را قطع كردند

    جواب: يعني ما هم به خاطر سكوت در برابر ظلم، شريك جرم ستمگران هستيم.

45ـ به نظر استاد مطهّري، عارف حقيقي كيست؟

   جواب: عرفايي كه هيچ امتياز ظاهري با ديگران ندارند و در عين حال عميقاً اهل سير و سلوك عرفاني هستند، نه گروه هايي كه صدها آداب از خود اختراع كرده اند.

46ـ قبض و بسط در عرفان يعني چه؟

      جواب: قبض يعني حالت گرفتگي روح عارف و بسط يعني حالت شكفتگي و بازي روح عارف

47ـ مصراع « عشق و مقصود كافري باشد» يعني چه؟

 جواب: يعني عاشق خواسته اي از معشوق ندارد، عشق و مقصود(هدف و خواسته) با هم سازگاري ندارند.

48ـ « ترك خود كردن» يعني چه؟

 مُوتوا قَبلَ اَنْ تَموتو ( وجود خود را در ميانه نديدن، خود را فراموش كردن)

 

49ـ مقصود مولوي از بيت زير چيست؟

      تا كه اين ديوار، عالي گردن است            مانع اين سر فرود آوردن است

      جواب: تا زماني كه ديوارِتعلّقات بلند است، به مقصود نمي رسيم.

50 ـ بناي طنز عمدتاً بر چيست و هدف نهايي آن كدام است؟

جواب: بناي طنز بر شوخي و خنده است اما نه خنده ي شوخي و شادماني، بلكه خنده اي تلخ، جدّي و دردناك، همراه با سرزنش و كم و بيش زننده و نيش دار، كه خطاكاران را به خطاي خود متوجه مي كند و معايب و نواقصي را كه در حيات اجتماعي پديد آمده برطرف مي كند. هدف نهايي طنز اصلاح و تزكيه است.

51 ـ مفهوم كنايي عبارت هاي زير را بنويسيد.

   1ـ موي دماغ شدن       2ـ آب برداشتن چيزي       3ـ دست كسي را در حنا گذاشتن

  4ـ آن روي كار بالاست

    جواب: 1ـ مزاحم شدن      2ـ خرج برداشتن، گران تمام شدن      3ـ گرفتاركردن، بيهوده مشغول كردن       4ـ كار دستش داده است

52 ـ اين بيت: هردومان خورديم دود از يك چراغ      من شدم بلبل غضنفر شد كلاغ

      الف) چه مفهومي دارد؟            ب) دود از چراغ خوردن كنايه از چيست؟

جواب: الف) هردو از يك منبع استفاده كرديم ولي نتيجه ي متفاوت گرفتيم.

          ب) كنايه از درس خواندن و زحمت كشيدن است.

 53ـ معني موارد مشخص شده ي زير را بنويسيد.

الف: پس نوشروان تافته شد از بهر آن خواب.

ب: تو گفتي آسمان درياست از سبزي و بر رويش     به پرواز اندر آورده است ناگه بچگان عنقا

جواب: الف) مضطرب و ناراحت شد

          ب) سيمرغ ( يا پرنده اي افسانه همچون ققنوس عظيم الجثه كه هزار سال عمر مي كند)

54 ـ معني عبارت هاي كنايي زير را بنويسيد.

الف: نبض كسي را گرفتن

ب: صنعت كردن( در عبارت: اگر صنعتي بكني كه پادشاه از اين خاك حركت كند)

جواب: الف) با خصوصيات اخلاقي كسي آشنا بودن

          ب) چاره انديشي و تدبير

55 ـ در بيت زير ، به نظر شاعر زنجيري و طوفاني شدن دجله چيست؟

« تا سلسله ي ايوان بگسست مداين را                   در سلسله شد دجله، چون سلسله شد پيچان»

جواب: پاره شدن زنجير عدالت انوشيروان


ادامه مطلب
[ شنبه پنجم شهریور 1390 ] [ 11:14 ] [ رحیم پورسعیدی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

این سایت با هدف ارتقای سطح علمی دانش آموزان و خدمت رسانی به همکاران محترم دبیران رشته ی زبان و ادبیات فارسی تدوین شده است.
ضمناَ می توانید نرم افزار کامل كمك آموزشي دروس زبان و ادبیات فارسی همه ی پایه های دبیرستان و پیش دانشگاهی کلیه ی رشته ها را در قالب یک cd به صورت تلفني و از طريق پست از نگارنده تهيه نماييد.
از سایت دیگر نگارنده به نشانی: http://www.pursaeidy.ir ديدن فرماييد.

رحیم پورسعیدی معاون فناوری آموزشی و دبیر زبان و ابیات فارسی دبیرستان هاي شهرستان شوش دانیال (ع) ـ خوزستان
همراه 1: 09166400494
همراه 2: 09165100494
تلفن : 06425216415
فاکس:06425226415